دادبه، اصغر

اصغر دادبه
نام کامل	اصغر دادبه
لقب	چهره ماندگار ادبیات عرفانی و فلسفه اسلامی
نام پدر	محمد
ولادت	۱۸ اسفند ۱۳۲۵
محل تولد	یزد، ایران
محل زندگی	تهران، رشت
رحلت	۶ فروردین ۱۴۰۵
مدفن	قطعه نام‌آوران بهشت زهرا(س)، تهران
طول عمر	۸۰ سال
همسر	صنم‌بر عباسیان
فرزندان	چهار دختر
دین	اسلام
پیشه	استاد دانشگاه، پژوهشگر، نویسنده
منصب	مدیر گروه ادبیات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، عضو هیأت مدیره انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
اطلاعات علمی
درجه علمی	دکتری فلسفه و حکمت اسلامی
دانشگاه	دانشگاه تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه آزاد اسلامی
علایق پژوهشی	فلسفه اسلامی، ادبیات عرفانی، حافظ‌پژوهی، سعدی‌پژوهی، فردوسی‌پژوهی
اساتید	جواد مصلح مرتضی مطهری حسن ملکشاهی امیرحسین آریان‌پور امیرحسن یزدگردی محمد صدیقی مهدی حمیدی شیرازی احمد مهدوی دامغانی فتح‌الله مجتبایی
برخی آثار	حافظ (زندگی و اندیشه) قطوف الربيع في صنوف البديع دیوان ظهیرالدین فاریابی تاریخ کشیک‌خانه همایون

اصغر دادبه (۱۸ اسفند ۱۳۲۵ – ۶ فروردین ۱۴۰۵ش)، استاد برجسته فلسفه اسلامی و ادبیات عرفانی، پژوهشگر، نویسنده و چهره ماندگار ادبیات عرفانی و فلسفه اسلامی بود. وی مدیریت گروه ادبیات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال را بر عهده داشت و از شاگردان اساتیدی چون جواد مصلح، مرتضی مطهری و امیرحسن یزدگردی به شمار می‌رفت.

ولادت

اصغر دادبه در هجدهم اسفندماه سال ۱۳۲۵ خورشیدی در شهر یزد متولد شد. پدرش محمد و مادرش سکینه نام داشت. وی در حدود پنج‌سالگی نزد ملاربابه به فراگیری قرآن پرداخت. تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه بدر در محله شیخداد یزد به پایان رساند و یک سال از دوره دبیرستان را نیز در همان شهر گذراند. در سال ۱۳۳۹ به همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد و به دلیل ضرورت کار در روز، تحصیلات خود را به صورت متفرقه ادامه داد. محل مطالعه و درس خواندن وی در این ایام، پارک شهر تهران بود.

تحصیلات

دادبه در خرداد ۱۳۴۴ موفق به اخذ دیپلم شد و در همان سال در رشته الهیات با گرایش حکمت و فلسفه اسلامی در دانشگاه تهران پذیرفته شد. در بهمن‌ماه ۱۳۴۷ مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد و از شهریور ۱۳۴۸ تحصیلات تکمیلی خود را در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری در همان رشته ادامه داد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد او با عنوان «ترجمه و شرح بخشی از کشف‌المراد فی شرح تجریدالاعتقاد» (شرح علامه حلی بر تجرید خواجه نصیر طوسی) در خرداد ۱۳۵۰ دفاع شد. وی رساله دکتری خود را با عنوان «فرهنگ اصطلاحات کلامی» زیر نظر استاد حسن ملکشاهی به انجام رساند و در چهاردهم خرداد ۱۳۵۹ موفق به اخذ درجه دکتری شد.

از جمله اساتید مهم وی می‌توان به جواد مصلح، مرتضی مطهری، حسن ملکشاهی، امیرحسین آریان‌پور، امیرحسن یزدگردی، مهدی حمیدی شیرازی، احمد مهدوی دامغانی، محمد صدیقی و فتح‌الله مجتبایی اشاره کرد. دکتر امیرحسن یزدگردی تأثیر عمیقی بر او نهاد به‌گونه‌ای که دادبه از مریدان وی شد.

فعالیت‌ها

دادبه فعالیت تدریس خود را از سال دوم دانشگاه در دبیرستان‌ها و کلاس‌های کنکور آغاز کرد. در سال ۱۳۵۳ به عنوان عضو هیأت علمی در دانشکده مکاتبه‌ای دانشگاه سپاهیان انقلاب (پیش‌درآمد دانشگاه پیام نور) مشغول به کار شد. از حدود سال‌های ۱۳۶۱-۱۳۶۲ تدریس متون ادبی به ویژه حافظ را در دانشگاه علامه طباطبایی آغاز نمود. در سال ۱۳۶۵ همکاری خود را با دائرةالمعارف تشیع شروع کرد و به تألیف مداخل منطقی، کلامی، اخلاقی و ادبی پرداخت.

در سال ۱۳۷۰ گروه فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی را بنیان نهاد و تا سال ۱۳۷۶ مدیریت آن را عهده‌دار بود. وی به موازات تدریس در دانشگاه علامه، از سال ۱۳۶۳ در دانشگاه آزاد اسلامی نیز فعالیت داشت و از تیر ۱۳۷۴ تا تیر ۱۳۹۷ مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال بود. تأسیس دوره کارشناسی ارشد (۱۳۸۶) و دکتری زبان و ادبیات فارسی و همچنین سردبیری دو فصلنامه «یگانه» (۱۳۷۹) و «جستارهای ادبی» (۱۳۸۷–۱۳۹۷) از جمله فعالیت‌های او در این دانشگاه بود. از سال ۱۳۷۸ عضو شورای عالی علمی و مدیر بخش ادبیات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی شد. در سال ۱۳۸۱ در دومین همایش چهره‌های ماندگار به عنوان چهره ماندگار در عرصه ادبیات عرفانی و فلسفه اسلامی معرفی گردید.

همچنین در سال ۱۳۹۶ به عضویت هیأت مدیره و شورای علمی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی درآمد و تا شهریور ۱۴۰۱ در آن سمت باقی ماند. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در اول مردادماه ۱۴۰۲ طی برگزاری مراسم بزرگداشتی، وی را به عنوان یکی از مفاخر ایران‌زمین معرفی کرد.

وفات

اصغر دادبه که مدتی با بیماری تومور مغزی و عوارض ناشی از آن دست‌و‌پنجه نرم می‌کرد، سرانجام در شامگاه پنجم فروردین‌ماه ۱۴۰۵ در خانه دخترش در شهر رشت درگذشت. قرار است پیکر وی پس از انتقال به تهران در قطعه نام‌آوران بهشت زهرا(س) به خاک سپرده شود.

آثار

تألیف:

• کلیات فلسفه (تهران: دانشگاه پیام نور، ۱۳۷۰)
• فخر رازی (تهران: طرح نو، ۱۳۷۴)
• فلسفه در ادبیات (در جلد پیوست دانشنامه ادب فارسی)
• فلسفه ادبیات (دانشنامه ادب فارسی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی)
• رساله منطق شعر
• مجموعه مقالات سعدی‌شناسی
• مجموعه مقالات حافظ‌شناسی
• رساله مکتب حافظ، مکتب رندی
• فرهنگ اصطلاحات کلامی (رساله دکتری)
• حافظ (زندگی و اندیشه) (تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۱)

تصحیح و تحقیق:

• تصحیح کلیات نجیب کاشانی (با همکاری مهدی صدری، تهران: میراث مکتوب، ۱۳۸۲)
• تصحیح تاریخ کشیک‌خانه همایون (با همکاری مهدی صدری، تهران: میراث مکتوب، ۱۳۹۴)
• تصحیح و تحقیق دیوان ظهیرالدین فاریابی (به اهتمام، تهران: قطره، ۱۳۸۱)
• تصحیح حواصل و بوتیمار (از امیرحسن یزدگردی، تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۸۵)

علاوه بر کتب فوق، وی مؤلف حدود ۳۰۰ مقاله فلسفی، عرفانی، کلامی و ادبی در دائرةالمعارف‌ها و مجلات علمی است.

منابع مقاله

• همشهری آنلاین: زندگینامه اصغر دادبه، یکشنبه ۱۸ اسفند ۱۳۸۷
• انجمن آثار و مفاخر فرهنگی: زندگی‌نامه اصغر دادبه
• مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: اصغر دادبه
• خبرگزاری ایرنا: «اصغر دادبه پژوهشگر و استاد فلسفه درگذشت» (۶ فروردین ۱۴۰۵)
• مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی دائرةالمعارف بزرگ اسلامی: اصغر دادبه در بستر بیماری، 1404/12/2
• پایگاه مجلات تخصصی نور (نورمگز): مقالاتی از دکتر اصغر دادبه
• پایگاه سیویلیکا: دکتر اصغر دادبه

وابسته‌ها

• حافظ (زندگی و اندیشه)
• قطوف الربيع في صنوف البديع
• دیوان ظهیرالدین فاریابی
• تاریخ کشیک‌خانه همایون
• خرد ایرانی: جشن‌نامه دکتر اصغر دادبه
• فخر رازی
• جانان عشق و جان خط: ‏‫یادنامه‌ی استاد منوچهر قدسی
• مفهوم‌ رندی در شعر حا‌فظ
• كليات نجيب كاشانى
• سعدی‌شنا‌سی‌: دفتر سیزدهم‌
• مجموعه مقالات نخستین یادروز حافظ: 20 مهر 1376 شیراز
• در چنبره زروان: تأملی بر تقدیرگرایی زروانی در ادبیات فارسی از عصر فردوسی تا حملۀ مغول