شهید ثالث (ابهام‌زدایی)

شهید ثالث ممکن است به هر یک از افراد زیر اشاره داشته باشد:

• قاضى سید نورالله شوشترى (۹۵۶ - ۱۰۱۹)، معروف به قاضی نورالله شوشتری یا شهید ثالث، فقیه اصولی، متکلم جدلی، محدث رجالی و شاعر و عالم شیعه عهد صفویه بود. وی در هند به شهادت رسید.

• محمدتقی بَرَغانی (۱۱۷۲-۱۲۶۳ق)، معروف به شهید ثالث، از برجسته‌ترین علمای شیعه در قرن سیزدهم هجری بود که به دلیل مبارزات دینی و شهادت در راه دفاع از اسلام به این لقب مشهور گردید. وی فقیه مجتهد، اصولی، واعظ و از مشاهیر علمای امامیه بود که در قصبه برغان متولد شد و پس از تحصیل در قزوین، قم، اصفهان و عتبات عالیات، به قزوین بازگشت و مرجعیت روحانی آن منطقه را به عهده گرفت. او نخستین مجتهدی بود که نظریه ولایت فقیه را مطرح و حکومت پادشاهی را نامشروع اعلام کرد. مهمترین فعالیت‌های او شامل تدریس، تألیف، وعظ و ارشاد مردم و مبارزه با فرقه‌های انحرافی به ویژه شیخیه و بابیه بود که سرانجام در حال سجده در مسجد توسط بابیه به شهادت رسید. از مهمترین آثار او می‌توان به «منهج الاجتهاد» در ۲۴ جلد و «عيون الاصول» اشاره کرد.