سلمان ساوجی، سلمان بن محمد: تفاوت میان نسخهها
جز (جایگزینی متن - 'هط' به 'هط') برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = سلمان بن محمد ساوجی | |||
| تصویر = NUR06269.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = سلمان بن محمد سلمان ساوجی | |||
| | | نام کامل = خواجه جمالالدین سلمان بن خواجه علاءالدین محمد ساوجی | ||
| | | نامهای دیگر = ساوجی، سلمان | ||
| | | لقب = ملکالشعرا | ||
| تخلص = سلمان | |||
| | | نسب = | ||
| | | نام پدر = محمد | ||
| | | ولادت = حدود ۷۰۹ قمری | ||
| | | محل تولد = ساوه | ||
| | | کشور تولد = ایران | ||
| | | محل زندگی = ساوه، بغداد | ||
| | | رحلت = ۱۲ صفر ۷۷۸ قمری | ||
| | | شهادت = | ||
| | | مدفن = | ||
| | | طول عمر = ۶۹ سال | ||
| | | نام همسر = | ||
| | | فرزندان = | ||
| | | خویشاوندان = | ||
|اساتید | | دین = اسلام | ||
| | | مذهب = شیعه | ||
| | | پیشه = شاعر، ملکالشعرا | ||
| | | درجه علمی = | ||
| | | دانشگاه = | ||
| حوزه = | |||
| | | علایق پژوهشی = شعر فارسی، قصیدهسرایی، غزل، مثنوی | ||
|کد مؤلف | | منصب = ملکالشعرای دربار ایلخانیان | ||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = | |||
| مشایخ = | |||
'''سلمان بن محمد سلمان ساوجی''' (حدود | | معاصرین = حافظ شیرازی | ||
| شاگردان = سلطان اویس ایلخانی | |||
| اجازه اجتهاد از = | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[دیوان سلمان ساوجی]] | [[مثنوی جمشید و خورشید]] | [[فراقنامه]]}} | |||
| سبک نوشتاری = سبک عراقی | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE06269AUTHORCODE | |||
}} | |||
'''سلمان بن محمد سلمان ساوجی''' (حدود ۷۰۹-۷۷۸ق)، معروف به سلمان ساوجی، از شاعران شیعهمذهب اوایل قرن هشتم هجری و از بزرگترین قصیدهسرایان و غزلگویان ایران است. وی در حدود سال ۷۰۹ق در شهر ساوه به دنیا آمد. خاندانش نسبتاً معروف بودند و پدرش خواجه علاءالدین محمد ساوجی، مردی اهل قلم و استاد در علم سیاق بود. سلمان از سال ۷۳۶ق با شیخ حسن ایلخانی ارتباط یافت و به همراه او و همسرش دلشادخاتون به بغداد رفت و در آنجا ساکن شد و دوره واقعی شهرت و رواج کارش آغاز گردید. او در دربار ایلخانی به سمت ملکالشعرایی رسید و مورد حسادت شاعران زمانه خود واقع شد. پس از مرگ دلشادخاتون و شیخ حسن، به دربار سلطان اویس پیوست که از کودکی در شعر و علم از سلمان آموزش دیده بود. اویس پس از رسیدن به سلطنت، به سلمان به چشم استاد خود نگاه میکرد و او از عزت و احترام فراوانی برخوردار شد و ثروت بسیاری یافت. سلمان علاوه بر شاهان و شاهزادگان ایلخانی، بسیاری از رجال آن دوره از جمله شاه محمود و شاه شجاع مظفری را نیز مدح کرد. مجموع اشعار او از قصیده، غزل، قطعه، ترجیع، ترکیب، رباعی و مثنوی به بیش از یازده هزار بیت میرسد. او در همه انواع شعری استادی مسلم بود. اهمیت سلمان بیشتر در قصاید شیوای اوست که اغلب در مدح پادشاهان و بزرگان زمان خود سروده و به شیوه استادان پیشین در تشبیب قصاید، توصیفات عالی از مظاهر طبیعت یا توصیف معشوق دارد. او خاتم قصیدهسرایان پارسیگو و مداح است. از آثار او میتوان به «دیوان سلمان ساوجی» و مثنوی «جمشید و خورشید» اشاره کرد. وی سرانجام در دوازدهم صفر ۷۷۸ق درگذشت. | |||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
ملکالشعرا خواجه جمالالدین سلمان بن خواجه علاءالدین محمد ساوجی، معروف به سلمان ساوجی که در اشعار با نام سلمان تخلص میکرد، در اوایل قرن هشتم؛ یعنی در حدود سال 709ق در شهر ساوه به دنیا آمد. | |||
==نسب== | ==نسب== | ||
خاندان سلمان نسبتاً معروف بود. نام پدرش خواجه علاءالدین محمد ساوجی، مردی | خاندان سلمان نسبتاً معروف بود. نام پدرش خواجه علاءالدین محمد ساوجی، مردی اهل قلم بود و در علم سیاق استاد و در نظر بزرگان و حاکمان وقت، گرامی بود. | ||
==شهرت در شعر== | ==شهرت در شعر== | ||
سلمان از سال 740ق که شیخ حسن ایلخانی بهطور مستقل به سلطنت دست یافت، به خدمت او رفت. شکی وجود ندارد که ارتباط سلمان با این شخص، از حدود سال 736ق شروع شده است؛ یعنی زمانی که شیخ حسن موفق به شکست ارپاخان شد و محمدخان را به ایلخانی و خواجه شمسالدین محمد زکریا را به وزارت او انتخاب کرد. سلمان، دلشادخاتون را هم که دو سه سالی بعدازاین تاریخ به همسری شیخ حسن درآمد، پیش از آنکه همراه شوهرش راهی بغداد شود، مدح کرد و همچنان تا مرگ آن زن این مداحی را ادامه داد. سلمان نیز به همراه شیخ حسن ایلخانی و همسرش، دلشادخاتون به بغداد رفت و در همانجا ساکن و | سلمان از سال 740ق که شیخ حسن ایلخانی بهطور مستقل به سلطنت دست یافت، به خدمت او رفت. شکی وجود ندارد که ارتباط سلمان با این شخص، از حدود سال 736ق شروع شده است؛ یعنی زمانی که شیخ حسن موفق به شکست ارپاخان شد و محمدخان را به ایلخانی و خواجه شمسالدین محمد زکریا را به وزارت او انتخاب کرد. سلمان، دلشادخاتون را هم که دو سه سالی بعدازاین تاریخ به همسری شیخ حسن درآمد، پیش از آنکه همراه شوهرش راهی بغداد شود، مدح کرد و همچنان تا مرگ آن زن این مداحی را ادامه داد. سلمان نیز به همراه شیخ حسن ایلخانی و همسرش، دلشادخاتون به بغداد رفت و در همانجا ساکن و ازاینپس دوره واقعی شهرت و رواج کارش آغاز شد. | ||
او در دربار ایلخانی، سمت | او در دربار ایلخانی، سمت ملکالشعرایی یافت و سرگرم مدح شیخ حسن ایلخانی و دلشادخاتون و فرزندان آنها؛ بهخصوص اویس شد و ازاینجهت موردحسادت شاعران زمانه خود واقع شد. هنوز مرگ دلشادخاتون رخ نداده بود که با اصرار بسیار از آنها اجازه مراجعت به ساوه را گرفت؛ اما نه ماه بعد، دوباره با زن و فرزندانش به بغداد آمده، از نو به خدمت دلشادخاتون درآمد. دلشادخاتون پیش از سال 755ق درگذشت؛ اما تا پایان عمرش نسبت به سلمان ساوجی، توجهی خاص داشت و به همین دلیل، سلمان قصیدههای بسیاری در مدح او سرود و حتی در قصیدههای مدحیاش که در ستایش شیخ حسن سرود، آن خاتون را هم ستود. | ||
==سلمان ساوجی و حسادت | ==سلمان ساوجی و حسادت معاصرانش== | ||
بعد از مرگ دلشادخاتون و شیخ حسن ایلخانی، این شاعر به دربار سلطان اویس رفته و به او اختصاص یافت. رابطه سلمان با سلطان اویس از زمان پدر و مادر این پادشاه، آغاز شده بود؛ زیرا اویس در شعر و علم از سلمان آموزش میدید و شاعر نیز در ضمن مدح شیخ حسن و دلشادخاتون، نام اویس را هم که هنوز کودکی بیش نبود، ذکر میکرد. اویس نیز پسازآنکه به سلطنت رسید، به سلمان به چشم استاد خود نگاه میکرد. سلمان قصاید بسیاری در مدح سلطان اویس و یا در تهنیت برای فتحها و | بعد از مرگ دلشادخاتون و شیخ حسن ایلخانی، این شاعر به دربار سلطان اویس رفته و به او اختصاص یافت. رابطه سلمان با سلطان اویس از زمان پدر و مادر این پادشاه، آغاز شده بود؛ زیرا اویس در شعر و علم از سلمان آموزش میدید و شاعر نیز در ضمن مدح شیخ حسن و دلشادخاتون، نام اویس را هم که هنوز کودکی بیش نبود، ذکر میکرد. اویس نیز پسازآنکه به سلطنت رسید، به سلمان به چشم استاد خود نگاه میکرد. سلمان قصاید بسیاری در مدح سلطان اویس و یا در تهنیت برای فتحها و پیروزیهایش سرود و در زمان او، از عزت و احترام فراوانی برخوردار بود و ثروت بسیاری یافت، چنانکه موردحسادت همعصرانش قرار گرفت. پس از سلطان اویس، پسرش حسین که از سال 776 تا 784ق حکومت میکرد، بیشتر دوران حکومتش را با خاندان مظفر از یکسو و ترکمانان قراقویونلو از سوی دیگر، در درگیری و کشمکش بود. سلمان، سلطان حسین را هم در چند قصیده ستود. | ||
سلمان، علاوه بر شاهان و شاهزادگان ایلخانی، بسیاری از رجال آن دوره، از جمله شاه محمود و شاه شجاع مظفری را هم مدح کرد. | سلمان، علاوه بر شاهان و شاهزادگان ایلخانی، بسیاری از رجال آن دوره، از جمله شاه محمود و شاه شجاع مظفری را هم مدح کرد. | ||
هیچیک از شاعران قرن هشتم هجری از شغل شاعری نتوانستند به تمتع مالی سلمان برسند. | هیچیک از شاعران قرن هشتم هجری از شغل شاعری نتوانستند به تمتع مالی سلمان برسند. پاداشها و صلههایی که شیخ حسن و بهخصوص دلشادخاتون و شاگرد شاعر؛ یعنی سلطان اویس به او میداد، آنقدر زیاد بود که موردحسادت معاصرانش قرار گرفت. این شاعر علاوه بر مقرری ثابتی که از دربار پادشاهان ایلخانی میگرفت، در پایان عمرش بهفرمان سلطان اویس، املاکی را در نزدیکی ری و ساوه گرفت و این هنگامی بود که شاعر به فکر گوشهنشینی افتاده بود و میخواست از خدمت و ملازمت شاهان دست بکشد؛ اما سلطان اویس با وجود پذیرش تمام خواهشهای شاعر، این درخواست عزلتگزینی شاعر را نپذیرفت و سلمان تا پایان عمر این پادشاه و سپس مدتی در روزگار سلطنت پسرش، سلطان حسین، همچنان بر کار خود باقی بود و تنها در سال آخر عمرش، ناخواسته به این آرزو رسید و در گوشه انزوا و تنگدستی درگذشت. | ||
==وفات== | ==وفات== | ||
| خط ۶۳: | خط ۷۲: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
اما تمامی بزرگان سخن فارسی معتقدند که سلمان در میان این انواع، از همه بیشتر در قصیده توانا بود و میگویند که اهمیت سلمان در قصاید شیوای اوست که اغلب در مدح پادشاهان و بزرگان زمان خود سروده است. در بیشتر آنها، قصیدههای معروف استادان پیشین را جواب گفته و به شیوه آنها در تشبیب این قصاید، توصیفات عالی مظاهر طبیعت یا توصیف معشوق دارد که | اما تمامی بزرگان سخن فارسی معتقدند که سلمان در میان این انواع، از همه بیشتر در قصیده توانا بود و میگویند که اهمیت سلمان در قصاید شیوای اوست که اغلب در مدح پادشاهان و بزرگان زمان خود سروده است. در بیشتر آنها، قصیدههای معروف استادان پیشین را جواب گفته و به شیوه آنها در تشبیب این قصاید، توصیفات عالی مظاهر طبیعت یا توصیف معشوق دارد که بهخوبی از عهده این امر برآمده است. گرچه در تعداد کمی از قصایدش، بنا بر روال اهل آن زمان، تصنع به کار برده است؛ اما از اینها که بگذریم، شیوه بیان او در قصاید بسیار شیوا و روان و به سبک شاعران قصیدهگوی قرن ششم و آغاز قرن هفتم است. این شاعر، خاتم قصیدهسرایان پارسیگو و مداح است<ref>ر.ک: پایگاه اینترنتی دایرةالمعارف طهور</ref>. | ||
==پانویس == | ==پانویس == | ||
<references /> | <references/> | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
| خط ۷۲: | خط ۸۱: | ||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
[[ | {{وابستهها}} | ||
[[دیوان سلمان ساوجی]] | |||
[[دیوان سلمان ساوجی (تصحیح حالت)]] | |||
[[مثنوی جمشید و خورشید]] | |||
[[نسیم صبح: شرح پنجاه غزل از سلمان ساوجی به همراه مقدمهای از زندگینامه و شرححال شاعر]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده: | [[رده:شاعران]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۲:۱۳
سلمان بن محمد سلمان ساوجی (حدود ۷۰۹-۷۷۸ق)، معروف به سلمان ساوجی، از شاعران شیعهمذهب اوایل قرن هشتم هجری و از بزرگترین قصیدهسرایان و غزلگویان ایران است. وی در حدود سال ۷۰۹ق در شهر ساوه به دنیا آمد. خاندانش نسبتاً معروف بودند و پدرش خواجه علاءالدین محمد ساوجی، مردی اهل قلم و استاد در علم سیاق بود. سلمان از سال ۷۳۶ق با شیخ حسن ایلخانی ارتباط یافت و به همراه او و همسرش دلشادخاتون به بغداد رفت و در آنجا ساکن شد و دوره واقعی شهرت و رواج کارش آغاز گردید. او در دربار ایلخانی به سمت ملکالشعرایی رسید و مورد حسادت شاعران زمانه خود واقع شد. پس از مرگ دلشادخاتون و شیخ حسن، به دربار سلطان اویس پیوست که از کودکی در شعر و علم از سلمان آموزش دیده بود. اویس پس از رسیدن به سلطنت، به سلمان به چشم استاد خود نگاه میکرد و او از عزت و احترام فراوانی برخوردار شد و ثروت بسیاری یافت. سلمان علاوه بر شاهان و شاهزادگان ایلخانی، بسیاری از رجال آن دوره از جمله شاه محمود و شاه شجاع مظفری را نیز مدح کرد. مجموع اشعار او از قصیده، غزل، قطعه، ترجیع، ترکیب، رباعی و مثنوی به بیش از یازده هزار بیت میرسد. او در همه انواع شعری استادی مسلم بود. اهمیت سلمان بیشتر در قصاید شیوای اوست که اغلب در مدح پادشاهان و بزرگان زمان خود سروده و به شیوه استادان پیشین در تشبیب قصاید، توصیفات عالی از مظاهر طبیعت یا توصیف معشوق دارد. او خاتم قصیدهسرایان پارسیگو و مداح است. از آثار او میتوان به «دیوان سلمان ساوجی» و مثنوی «جمشید و خورشید» اشاره کرد. وی سرانجام در دوازدهم صفر ۷۷۸ق درگذشت.
| سلمان بن محمد ساوجی | |
|---|---|
 سلمان بن محمد سلمان ساوجی | |
| نام کامل | خواجه جمالالدین سلمان بن خواجه علاءالدین محمد ساوجی |
| نامهای دیگر | ساوجی، سلمان |
| لقب | ملکالشعرا |
| تخلص | سلمان |
| نام پدر | محمد |
| ولادت | حدود ۷۰۹ قمری |
| محل تولد | ساوه، ایران |
| محل زندگی | ساوه، بغداد |
| رحلت | ۱۲ صفر ۷۷۸ قمری |
| طول عمر | ۶۹ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | شاعر، ملکالشعرا |
| منصب | ملکالشعرای دربار ایلخانیان |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | شعر فارسی، قصیدهسرایی، غزل، مثنوی |
| سبک نوشتاری | سبک عراقی |
| معاصرین | حافظ شیرازی |
| شاگردان | سلطان اویس ایلخانی |
| برخی آثار | |
ولادت
ملکالشعرا خواجه جمالالدین سلمان بن خواجه علاءالدین محمد ساوجی، معروف به سلمان ساوجی که در اشعار با نام سلمان تخلص میکرد، در اوایل قرن هشتم؛ یعنی در حدود سال 709ق در شهر ساوه به دنیا آمد.
نسب
خاندان سلمان نسبتاً معروف بود. نام پدرش خواجه علاءالدین محمد ساوجی، مردی اهل قلم بود و در علم سیاق استاد و در نظر بزرگان و حاکمان وقت، گرامی بود.
شهرت در شعر
سلمان از سال 740ق که شیخ حسن ایلخانی بهطور مستقل به سلطنت دست یافت، به خدمت او رفت. شکی وجود ندارد که ارتباط سلمان با این شخص، از حدود سال 736ق شروع شده است؛ یعنی زمانی که شیخ حسن موفق به شکست ارپاخان شد و محمدخان را به ایلخانی و خواجه شمسالدین محمد زکریا را به وزارت او انتخاب کرد. سلمان، دلشادخاتون را هم که دو سه سالی بعدازاین تاریخ به همسری شیخ حسن درآمد، پیش از آنکه همراه شوهرش راهی بغداد شود، مدح کرد و همچنان تا مرگ آن زن این مداحی را ادامه داد. سلمان نیز به همراه شیخ حسن ایلخانی و همسرش، دلشادخاتون به بغداد رفت و در همانجا ساکن و ازاینپس دوره واقعی شهرت و رواج کارش آغاز شد.
او در دربار ایلخانی، سمت ملکالشعرایی یافت و سرگرم مدح شیخ حسن ایلخانی و دلشادخاتون و فرزندان آنها؛ بهخصوص اویس شد و ازاینجهت موردحسادت شاعران زمانه خود واقع شد. هنوز مرگ دلشادخاتون رخ نداده بود که با اصرار بسیار از آنها اجازه مراجعت به ساوه را گرفت؛ اما نه ماه بعد، دوباره با زن و فرزندانش به بغداد آمده، از نو به خدمت دلشادخاتون درآمد. دلشادخاتون پیش از سال 755ق درگذشت؛ اما تا پایان عمرش نسبت به سلمان ساوجی، توجهی خاص داشت و به همین دلیل، سلمان قصیدههای بسیاری در مدح او سرود و حتی در قصیدههای مدحیاش که در ستایش شیخ حسن سرود، آن خاتون را هم ستود.
سلمان ساوجی و حسادت معاصرانش
بعد از مرگ دلشادخاتون و شیخ حسن ایلخانی، این شاعر به دربار سلطان اویس رفته و به او اختصاص یافت. رابطه سلمان با سلطان اویس از زمان پدر و مادر این پادشاه، آغاز شده بود؛ زیرا اویس در شعر و علم از سلمان آموزش میدید و شاعر نیز در ضمن مدح شیخ حسن و دلشادخاتون، نام اویس را هم که هنوز کودکی بیش نبود، ذکر میکرد. اویس نیز پسازآنکه به سلطنت رسید، به سلمان به چشم استاد خود نگاه میکرد. سلمان قصاید بسیاری در مدح سلطان اویس و یا در تهنیت برای فتحها و پیروزیهایش سرود و در زمان او، از عزت و احترام فراوانی برخوردار بود و ثروت بسیاری یافت، چنانکه موردحسادت همعصرانش قرار گرفت. پس از سلطان اویس، پسرش حسین که از سال 776 تا 784ق حکومت میکرد، بیشتر دوران حکومتش را با خاندان مظفر از یکسو و ترکمانان قراقویونلو از سوی دیگر، در درگیری و کشمکش بود. سلمان، سلطان حسین را هم در چند قصیده ستود.
سلمان، علاوه بر شاهان و شاهزادگان ایلخانی، بسیاری از رجال آن دوره، از جمله شاه محمود و شاه شجاع مظفری را هم مدح کرد.
هیچیک از شاعران قرن هشتم هجری از شغل شاعری نتوانستند به تمتع مالی سلمان برسند. پاداشها و صلههایی که شیخ حسن و بهخصوص دلشادخاتون و شاگرد شاعر؛ یعنی سلطان اویس به او میداد، آنقدر زیاد بود که موردحسادت معاصرانش قرار گرفت. این شاعر علاوه بر مقرری ثابتی که از دربار پادشاهان ایلخانی میگرفت، در پایان عمرش بهفرمان سلطان اویس، املاکی را در نزدیکی ری و ساوه گرفت و این هنگامی بود که شاعر به فکر گوشهنشینی افتاده بود و میخواست از خدمت و ملازمت شاهان دست بکشد؛ اما سلطان اویس با وجود پذیرش تمام خواهشهای شاعر، این درخواست عزلتگزینی شاعر را نپذیرفت و سلمان تا پایان عمر این پادشاه و سپس مدتی در روزگار سلطنت پسرش، سلطان حسین، همچنان بر کار خود باقی بود و تنها در سال آخر عمرش، ناخواسته به این آرزو رسید و در گوشه انزوا و تنگدستی درگذشت.
وفات
به روایت فصیح خوافی، وفات او در حوادث سال 777ق و در هجدهم ماه صفر آن سال واقع شده است و دولتشاه این تاریخ را 769ق و هدایت آن را سال 669ق نوشته است؛ اما تاریخ درست، به استناد قطعهای که یکی از معاصران در مرگ او سروده، دوازدهم صفر 778ق است.
اشعار
مجموع اشعار سلمان ساوجی از قصیده، غزل، قطعه، ترجیع، ترکیب، رباعی و مثنوی به بیش از یازده هزار بیت میرسد. این شاعر در همه انواع شعری، استادی مسلم بود؛ چنانکه تمامی نقادان و شاعران معاصر و بعد از او به این امر اقرار کردند و حتی خواجه شیراز با تمام تواناییاش در سخنوری، درباره این شاعر میگوید:
| سرآمد فضلای زمانه دانی کیست | جمال ملت و دین خواجه جهان سلمان |
اما تمامی بزرگان سخن فارسی معتقدند که سلمان در میان این انواع، از همه بیشتر در قصیده توانا بود و میگویند که اهمیت سلمان در قصاید شیوای اوست که اغلب در مدح پادشاهان و بزرگان زمان خود سروده است. در بیشتر آنها، قصیدههای معروف استادان پیشین را جواب گفته و به شیوه آنها در تشبیب این قصاید، توصیفات عالی مظاهر طبیعت یا توصیف معشوق دارد که بهخوبی از عهده این امر برآمده است. گرچه در تعداد کمی از قصایدش، بنا بر روال اهل آن زمان، تصنع به کار برده است؛ اما از اینها که بگذریم، شیوه بیان او در قصاید بسیار شیوا و روان و به سبک شاعران قصیدهگوی قرن ششم و آغاز قرن هفتم است. این شاعر، خاتم قصیدهسرایان پارسیگو و مداح است[۱].
پانویس
- ↑ ر.ک: پایگاه اینترنتی دایرةالمعارف طهور
منابع مقاله
پایگاه اینترنتی «دایرةالمعارف طهور»، شنبه 25 اسفندماه 1397،