۱۶۱٬۴۴۶
ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
| کد مؤلف = AUTHORCODE110829AUTHORCODE | | کد مؤلف = AUTHORCODE110829AUTHORCODE | ||
}} | }} | ||
{{کاربردهای دیگر|حاکم نیشابوری (ابهامزدایی)}} | |||
'''ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق النیسابوری الکرابیسی''' (۲۸۵-۳۷۸ق)، مشهور به '''حاکم کبیر'''، از برجستهترین محدثان و حافظان خراسان در قرن چهارم هجری بود. او به دلیل مهارت در علم حدیث، رجال، جرح و تعدیل و شناخت اسامی و کنی راویان، به عنوان ''امام عصر در صناعت حدیث'' شناخته شد. حاکم کبیر پس از سالها سفر علمی به عراق، شام، حجاز و جزیره، به منصب قضاء شاش و طوس رسید و سرانجام به نیشابور بازگشت و تا پایان عمر به تصنیف و عبادت پرداخت. از مهمترین آثار او میتوان به [[كتاب الأسامي و الكنی|کتاب الاسامی و الکنی]] (که در چهارده جلد تألیف شد)، عوالی امام مالک، شعار اصحاب الحدیث و کتاب العلل اشاره کرد. او در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت و در خانه خود (محل تصنیف) به خاک سپرده شد. | '''ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق النیسابوری الکرابیسی''' (۲۸۵-۳۷۸ق)، مشهور به '''حاکم کبیر'''، از برجستهترین محدثان و حافظان خراسان در قرن چهارم هجری بود. او به دلیل مهارت در علم حدیث، رجال، جرح و تعدیل و شناخت اسامی و کنی راویان، به عنوان ''امام عصر در صناعت حدیث'' شناخته شد. حاکم کبیر پس از سالها سفر علمی به عراق، شام، حجاز و جزیره، به منصب قضاء شاش و طوس رسید و سرانجام به نیشابور بازگشت و تا پایان عمر به تصنیف و عبادت پرداخت. از مهمترین آثار او میتوان به [[كتاب الأسامي و الكنی|کتاب الاسامی و الکنی]] (که در چهارده جلد تألیف شد)، عوالی امام مالک، شعار اصحاب الحدیث و کتاب العلل اشاره کرد. او در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت و در خانه خود (محل تصنیف) به خاک سپرده شد. | ||
==ولادت== | |||
ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق نیشابوری کرابیسی، معروف به حاکم کبیر، در سال ۲۸۵ هجری قمری (۸۹۸ میلادی) در شهر نیشابور به دنیا آمد.<ref name="hakem">[https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۲۶]</ref><ref name="subhani">[https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=451 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۴۵۱]</ref><ref name="bousninah">[https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=6&pageNumber=107 بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، ج۶، ص۱۰۷]</ref> نسبت ''الکرابیسی'' به فروش یا پوشیدن جامههای پشمی (کرابیس) بازمیگردد.<ref name="bousninah"/> او را ''حاکم کبیر'' نامیدند تا از شاگردش، [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] (صاحب [[المستدرك علی الصحيحین|المستدرک]])، که به ''حاکم صغیر'' معروف بود، تمایز یابد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali">[https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۷، ص۲۰]</ref> | ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق نیشابوری کرابیسی، معروف به حاکم کبیر، در سال ۲۸۵ هجری قمری (۸۹۸ میلادی) در شهر نیشابور به دنیا آمد.<ref name="hakem">[https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۲۶]</ref><ref name="subhani">[https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=451 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۴۵۱]</ref><ref name="bousninah">[https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=6&pageNumber=107 بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، ج۶، ص۱۰۷]</ref> نسبت ''الکرابیسی'' به فروش یا پوشیدن جامههای پشمی (کرابیس) بازمیگردد.<ref name="bousninah"/> او را ''حاکم کبیر'' نامیدند تا از شاگردش، [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] (صاحب [[المستدرك علی الصحيحین|المستدرک]])، که به ''حاکم صغیر'' معروف بود، تمایز یابد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali">[https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۷، ص۲۰]</ref> | ||
==تحصیلات== | |||
حاکم کبیر تحصیل علم را در سنی نسبتاً دیر (حدود ۲۲ سالگی) آغاز کرد<ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=370 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۳۷۰]</ref><ref name="bousninah"/> و سپس به مدت ۱۷ سال متوالی به سفرهای علمی پرداخت.<ref name="hakem2">حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۱۵</ref> او به شهرهای متعددی از جمله بغداد، کوفه، بصره، دمشق، حلب، حران، طبرستان، ری، مکه و جزیره سفر کرد، اما هرگز به مصر نرفت.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> در مقدمه کتاب الاسامی و الکنی آمده است که او در این سفرها از محضر بیش از ۹۰ استاد حدیث شنید.<ref name="hakem2"/> | حاکم کبیر تحصیل علم را در سنی نسبتاً دیر (حدود ۲۲ سالگی) آغاز کرد<ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=370 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۳۷۰]</ref><ref name="bousninah"/> و سپس به مدت ۱۷ سال متوالی به سفرهای علمی پرداخت.<ref name="hakem2">حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۱۵</ref> او به شهرهای متعددی از جمله بغداد، کوفه، بصره، دمشق، حلب، حران، طبرستان، ری، مکه و جزیره سفر کرد، اما هرگز به مصر نرفت.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> در مقدمه کتاب الاسامی و الکنی آمده است که او در این سفرها از محضر بیش از ۹۰ استاد حدیث شنید.<ref name="hakem2"/> | ||
| خط ۷۶: | خط ۷۶: | ||
همچنین [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]] در کتاب [[لسان الميزان (7 جلد)|لسان المیزان]] به نقل از [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|حاکم نیشابوری]]، او را ''امام عصر در صناعت حدیث'' و ''از صالحان ثابت بر سنت سلف'' توصیف کرده است.<ref name="lesan">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۷، ص۷]</ref> | همچنین [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]] در کتاب [[لسان الميزان (7 جلد)|لسان المیزان]] به نقل از [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|حاکم نیشابوری]]، او را ''امام عصر در صناعت حدیث'' و ''از صالحان ثابت بر سنت سلف'' توصیف کرده است.<ref name="lesan">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۷، ص۷]</ref> | ||
==فعالیتها== | |||
فعالیتهای علمی و قضایی حاکم کبیر را میتوان در چند حوزه اصلی دستهبندی کرد: | فعالیتهای علمی و قضایی حاکم کبیر را میتوان در چند حوزه اصلی دستهبندی کرد: | ||
| خط ۸۸: | خط ۸۸: | ||
'''تألیف و تصنیف:''' حاکم کبیر به ''کثیر التصنیف'' شهرت داشت و آثار ارزشمندی در علوم حدیث، رجال، جرح و تعدیل، اسامی و کنی از خود بر جای گذاشت.<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> او را ''صاحب تصانیف عجیبه'' و ''مقدم در معرفت شروط صحیح و اسامی و کنی'' توصیف کردهاند.<ref name="hakem2"/> کتاب الاسامی و الکنی او در چهارده جلد تألیف شد و ذهبی آن را تلخیص کرد و ''المقتنی فی سرد الکنی'' نامید.<ref name="hakem2"/><ref name="bousninah"/> | '''تألیف و تصنیف:''' حاکم کبیر به ''کثیر التصنیف'' شهرت داشت و آثار ارزشمندی در علوم حدیث، رجال، جرح و تعدیل، اسامی و کنی از خود بر جای گذاشت.<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> او را ''صاحب تصانیف عجیبه'' و ''مقدم در معرفت شروط صحیح و اسامی و کنی'' توصیف کردهاند.<ref name="hakem2"/> کتاب الاسامی و الکنی او در چهارده جلد تألیف شد و ذهبی آن را تلخیص کرد و ''المقتنی فی سرد الکنی'' نامید.<ref name="hakem2"/><ref name="bousninah"/> | ||
در الموسوعة العربیة از او به عنوان ''محدث خراسان در عصر خود'' و ''صاحب تصانیف'' یاد شده است.<ref name="arabency">[https://mail.arab-ency.com.sy/details/13785 الموسوعة العربیة: النیسابوری (محمد بن محمد-)]</ref> همچنین در موسوعتی، او را ''امام حافظ علامه ثبت محدث خراسان'' و ''از بحور العلم'' توصیف کرده است.<ref name="mawsoati">[https://mawsoati.com/new/321592_1.htm موسوعتی: الحاکم الکبیر، أبو أحمد]</ref> | |||
'''پرورش شاگردان:''' حلقه درسی او شاگردان برجستهای را پرورش داد که از جمله آنها میتوان به افراد زیر اشاره کرد: | '''پرورش شاگردان:''' حلقه درسی او شاگردان برجستهای را پرورش داد که از جمله آنها میتوان به افراد زیر اشاره کرد: | ||
- [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] (صاحب المستدرک)<ref name="hakem2" /><ref name="dhahabi" /> | - [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] (صاحب المستدرک)<ref name="hakem2" /><ref name="dhahabi" />.<ref name="arabency" /> | ||
- [[سلمی، محمد بن حسین|ابوعبدالرحمن سلمی]]<ref name="hakem2" /><ref name="dhahabi" /> | - [[سلمی، محمد بن حسین|ابوعبدالرحمن سلمی]]<ref name="hakem2" /><ref name="dhahabi" /> | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۰۷: | ||
'''کف بینایی:''' حاکم کبیر در سال ۳۷۶ هجری (دو سال پیش از وفات) نابینا شد، اما با وجود نابینایی، تغییر در حافظه او اندک بود و هرگز دچار اختلال عقل نشد. آخرین مجلس املای او چهار روز پیش از وفاتش برگزار شد.<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/> | '''کف بینایی:''' حاکم کبیر در سال ۳۷۶ هجری (دو سال پیش از وفات) نابینا شد، اما با وجود نابینایی، تغییر در حافظه او اندک بود و هرگز دچار اختلال عقل نشد. آخرین مجلس املای او چهار روز پیش از وفاتش برگزار شد.<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/> | ||
==وفات== | |||
حاکم کبیر در اواخر ماه ربیعالاول سال ۳۷۸ هجری قمری (۹۸۸ میلادی) در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> درباره روز دقیق وفات اختلاف است؛ حاکم نیشابوری (شاگردش) روز چهارشنبه ۲۴ ربیعالاول را ذکر کرده<ref name="hakem"/> و ابوسعد ادیب (از دیگر شاگردان) روز پنجشنبه ۲۷ ربیعالاول را نقل کرده است.<ref name="hakem"/> نماز جنازه او توسط ابوالفضل محمی در میدان حسین بن معاذ برگزار شد و امیر ابوالحسن نیز در آن حضور داشت.<ref name="hakem2"/> پیکر او در خانه خود، در محل تصنیف و مطالعه، به خاک سپرده شد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali"/> | حاکم کبیر در اواخر ماه ربیعالاول سال ۳۷۸ هجری قمری (۹۸۸ میلادی) در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> درباره روز دقیق وفات اختلاف است؛ حاکم نیشابوری (شاگردش) روز چهارشنبه ۲۴ ربیعالاول را ذکر کرده<ref name="hakem"/> و ابوسعد ادیب (از دیگر شاگردان) روز پنجشنبه ۲۷ ربیعالاول را نقل کرده است.<ref name="hakem"/> نماز جنازه او توسط ابوالفضل محمی در میدان حسین بن معاذ برگزار شد و امیر ابوالحسن نیز در آن حضور داشت.<ref name="hakem2"/> پیکر او در خانه خود، در محل تصنیف و مطالعه، به خاک سپرده شد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali"/> | ||
==آثار== | |||
حاکم کبیر صاحب تألیفات متعددی در علوم حدیث و رجال است. برخی از مهمترین آثار او عبارتند از: | حاکم کبیر صاحب تألیفات متعددی در علوم حدیث و رجال است. برخی از مهمترین آثار او عبارتند از: | ||
- '''الاسامی و الکنی:''' مهمترین و مشهورترین اثر او که در چهارده جلد تألیف شد و به گردآوری اسامی و کنی محدثان و راویان پرداخته است.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> ذهبی این کتاب را تلخیص کرد و آن را ''المقتنی فی سرد الکنی'' نامید.<ref name="bousninah"/> این کتاب از منابع اصلی علم رجال و شناخت راویان حدیث به شمار میرود.<ref name="hakem2"/> | - '''الاسامی و الکنی:''' مهمترین و مشهورترین اثر او که در چهارده جلد تألیف شد و به گردآوری اسامی و کنی محدثان و راویان پرداخته است.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/><ref name="mawsoati" /> ذهبی این کتاب را تلخیص کرد و آن را ''المقتنی فی سرد الکنی'' نامید.<ref name="bousninah"/> این کتاب از منابع اصلی علم رجال و شناخت راویان حدیث به شمار میرود.<ref name="hakem2"/> | ||
- '''عوالی امام مالک:''' کتابی در احادیث عالی از امام مالک که با دو واسطه از او روایت شده است.<ref name="hakem2" /><ref name="bousninah" /> | - '''عوالی امام مالک:''' کتابی در احادیث عالی از امام مالک که با دو واسطه از او روایت شده است.<ref name="hakem2" /><ref name="bousninah" /> | ||
| خط ۱۲۶: | خط ۱۲۸: | ||
- '''کتاب الضعفاء:''' در معرفی راویان ضعیف.<ref name="hakem" /><ref name="bousninah" /> | - '''کتاب الضعفاء:''' در معرفی راویان ضعیف.<ref name="hakem" /><ref name="bousninah" /> | ||
==پانويس== | ==پانويس== | ||
| خط ۱۳۳: | خط ۱۳۳: | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
* [https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، مدینه منوره: الجامعة الإسلامیة، ۱۴۳۵ق/۲۰۱۴م، | * [https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، مدینه منوره: الجامعة الإسلامیة، ۱۴۳۵ق/۲۰۱۴م،] | ||
* سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسة امام صادق علیهالسلام، ۱۴۱۸ق، | * [https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=451 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، قم: مؤسسة امام صادق علیهالسلام، ۱۴۱۸ق،] | ||
* [https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=6&pageNumber=107 بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۵م، ج۶] | * [https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=6&pageNumber=107 بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۵م، ج۶] | ||
* [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م، | * [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، ج۷، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م،] | ||
* [https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=370 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۱م، | * [https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=370 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۱م،] | ||
* [https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م، | * [https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۷، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م،] | ||
* [https://mail.arab-ency.com.sy/details/13785 الموسوعة العربیة: النیسابوری (محمد بن محمد-)] | * [https://mail.arab-ency.com.sy/details/13785 الموسوعة العربیة: النیسابوری (محمد بن محمد-)] | ||
* [https://mawsoati.com/new/321592_1.htm موسوعتی: الحاکم الکبیر، أبو أحمد] | * [https://mawsoati.com/new/321592_1.htm موسوعتی: الحاکم الکبیر، أبو أحمد] | ||