حاکم نیشابوری، محمد بن محمد: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

حاکم نیشابوری، محمد بن محمد (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۲۵

۷۰۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۰۰:۲۵

بدون خلاصۀ ویرایش

Hbaghizadeh

دیوان‌سالاران، مدیران

۱۶۱٬۴۴۶

ویرایش

@@ خط ۴۱: / خط ۴۱: @@
 | کد مؤلف = AUTHORCODE110829AUTHORCODE
 }}
+{{کاربردهای دیگر|حاکم نیشابوری (ابهام‌زدایی)}}
+'''ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق النیسابوری الکرابیسی''' (۲۸۵-۳۷۸ق)، مشهور به '''حاکم کبیر'''، از برجسته‌ترین محدثان و حافظان خراسان در قرن چهارم هجری بود. او به دلیل مهارت در علم حدیث، رجال، جرح و تعدیل و شناخت اسامی و کنی راویان، به عنوان ''امام عصر در صناعت حدیث'' شناخته شد. حاکم کبیر پس از سال‌ها سفر علمی به عراق، شام، حجاز و جزیره، به منصب قضاء شاش و طوس رسید و سرانجام به نیشابور بازگشت و تا پایان عمر به تصنیف و عبادت پرداخت. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به [[كتاب الأسامي و الكنی|کتاب الاسامی و الکنی]] (که در چهارده جلد تألیف شد)، عوالی امام مالک، شعار اصحاب الحدیث و کتاب العلل اشاره کرد. او در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت و در خانه خود (محل تصنیف) به خاک سپرده شد.
-'''ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق النیسابوری الکرابیسی''' (۲۸۵-۳۷۸ق)، مشهور به '''حاکم کبیر'''، از برجسته‌ترین محدثان و حافظان خراسان در قرن چهارم هجری بود. او به دلیل مهارت در علم حدیث، رجال، جرح و تعدیل و شناخت اسامی و کنی راویان، به عنوان ''امام عصر در صناعت حدیث'' شناخته شد. حاکم کبیر پس از سال‌ها سفر علمی به عراق، شام، حجاز و جزیره، به منصب قضاء شاش و طوس رسید و سرانجام به نیشابور بازگشت و تا پایان عمر به تصنیف و عبادت پرداخت. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب الاسامی و الکنی (که در چهارده جلد تألیف شد)، عوالی امام مالک، شعار اصحاب الحدیث و کتاب العلل اشاره کرد. او در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت و در خانه خود (محل تصنیف) به خاک سپرده شد.
+==ولادت==
+ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق نیشابوری کرابیسی، معروف به حاکم کبیر، در سال ۲۸۵ هجری قمری (۸۹۸ میلادی) در شهر نیشابور به دنیا آمد.<ref name="hakem">[https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۲۶]</ref><ref name="subhani">[https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=451 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۴۵۱]</ref><ref name="bousninah">[https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=6&pageNumber=107 بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، ج۶، ص۱۰۷]</ref> نسبت ''الکرابیسی'' به فروش یا پوشیدن جامه‌های پشمی (کرابیس) بازمی‌گردد.<ref name="bousninah"/> او را ''حاکم کبیر'' نامیدند تا از شاگردش، [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] (صاحب [[المستدرك علی الصحيحین|المستدرک]])، که به ''حاکم صغیر'' معروف بود، تمایز یابد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali">[https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۷، ص۲۰]</ref>
-===ولادت===
+==تحصیلات==
-ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق نیشابوری کرابیسی، معروف به حاکم کبیر، در سال ۲۸۵ هجری قمری (۸۹۸ میلادی) در شهر نیشابور به دنیا آمد.<ref name="hakem">[https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۲۶]</ref><ref name="subhani">سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۴۵۱</ref><ref name="bousninah">[https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=6&pageNumber=107 بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، ج۶، ص۱۰۷]</ref> نسبت ''الکرابیسی'' به فروش یا پوشیدن جامه‌های پشمی (کرابیس) بازمی‌گردد.<ref name="bousninah"/> او را ''حاکم کبیر'' نامیدند تا از شاگردش، ابوعبدالله حاکم نیشابوری (صاحب المستدرک)، که به ''حاکم صغیر'' معروف بود، تمایز یابد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali">[https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۷، ص۲۰]</ref>
-===تحصیلات===
 حاکم کبیر تحصیل علم را در سنی نسبتاً دیر (حدود ۲۲ سالگی) آغاز کرد<ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=370 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۳۷۰]</ref><ref name="bousninah"/> و سپس به مدت ۱۷ سال متوالی به سفرهای علمی پرداخت.<ref name="hakem2">حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۱۵</ref> او به شهرهای متعددی از جمله بغداد، کوفه، بصره، دمشق، حلب، حران، طبرستان، ری، مکه و جزیره سفر کرد، اما هرگز به مصر نرفت.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> در مقدمه کتاب الاسامی و الکنی آمده است که او در این سفرها از محضر بیش از ۹۰ استاد حدیث شنید.<ref name="hakem2"/>
 اساتید برجسته او عبارتند از:
-- محمد بن اسحاق بن خزیمه (امام الائمه)<ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/>
-- ابوالعباس سراج<ref name="dhahabi"/>
-- محمد بن محمد باغندی<ref name="dhahabi"/>
-- ابوالقاسم بغوی<ref name="dhahabi"/>
-- ابن ابی داود<ref name="dhahabi"/>
-- ابوعروبه حرانی<ref name="dhahabi"/>
-- احمد بن محمد ماسرجسی<ref name="dhahabi"/>
-- عبدالرحمن بن ابی حاتم رازی<ref name="dhahabi"/>
-- یحیی بن محمد بن صاعد<ref name="dhahabi"/>
-- محمد بن فیض غسانی<ref name="dhahabi"/>
-- محمد بن ابراهیم غازی<ref name="dhahabi"/>
-همچنین ابن حجر عسقلانی در کتاب لسان المیزان به نقل از حاکم نیشابوری، او را ''امام عصر در صناعت حدیث'' و ''از صالحان ثابت بر سنت سلف'' توصیف کرده است.<ref name="lesan">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۷، ص۷]</ref>
+- محمد بن اسحاق بن خزیمه (امام الائمه)<ref name="dhahabi" /><ref name="bousninah" />
+- ابوالعباس سراج
+- محمد بن محمد باغندی<ref name="dhahabi" />
-===فعالیت‌ها===
+- ابوالقاسم بغوی<ref name="dhahabi" />
+- ابن ابی داود<ref name="dhahabi" />
+- ابوعروبه حرانی<ref name="dhahabi" />
+- احمد بن محمد ماسرجسی<ref name="dhahabi" />
+- عبدالرحمن بن ابی حاتم رازی<ref name="dhahabi" />
+- یحیی بن محمد بن صاعد<ref name="dhahabi" />
+- محمد بن فیض غسانی<ref name="dhahabi" />
+- محمد بن ابراهیم غازی<ref name="dhahabi" />
+همچنین [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]] در کتاب [[لسان الميزان (7 جلد)|لسان المیزان]] به نقل از [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|حاکم نیشابوری]]، او را ''امام عصر در صناعت حدیث'' و ''از صالحان ثابت بر سنت سلف'' توصیف کرده است.<ref name="lesan">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۷، ص۷]</ref>
+==فعالیت‌ها==
 فعالیت‌های علمی و قضایی حاکم کبیر را می‌توان در چند حوزه اصلی دسته‌بندی کرد:
@@ خط ۷۷: / خط ۸۸: @@
 '''تألیف و تصنیف:''' حاکم کبیر به ''کثیر التصنیف'' شهرت داشت و آثار ارزشمندی در علوم حدیث، رجال، جرح و تعدیل، اسامی و کنی از خود بر جای گذاشت.<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> او را ''صاحب تصانیف عجیبه'' و ''مقدم در معرفت شروط صحیح و اسامی و کنی'' توصیف کرده‌اند.<ref name="hakem2"/> کتاب الاسامی و الکنی او در چهارده جلد تألیف شد و ذهبی آن را تلخیص کرد و ''المقتنی فی سرد الکنی'' نامید.<ref name="hakem2"/><ref name="bousninah"/>
+در الموسوعة العربیة از او به عنوان ''محدث خراسان در عصر خود'' و ''صاحب تصانیف'' یاد شده است.<ref name="arabency">[https://mail.arab-ency.com.sy/details/13785 الموسوعة العربیة: النیسابوری (محمد بن محمد-)]</ref>  همچنین در موسوعتی، او را ''امام حافظ علامه ثبت محدث خراسان'' و ''از بحور العلم'' توصیف کرده است.<ref name="mawsoati">[https://mawsoati.com/new/321592_1.htm موسوعتی: الحاکم الکبیر، أبو أحمد]</ref>
 '''پرورش شاگردان:''' حلقه درسی او شاگردان برجسته‌ای را پرورش داد که از جمله آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:
-- ابوعبدالله حاکم نیشابوری (صاحب المستدرک)<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/>
-- ابوعبدالرحمن سلمی<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/>
+- [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] (صاحب المستدرک)<ref name="hakem2" /><ref name="dhahabi" />.<ref name="arabency" />
-- ابوبکر بن منجویه<ref name="dhahabi"/>
-- ابوسعد کنجروذی (راوی کتاب عوالی مالک و شعار اصحاب الحدیث)<ref name="hakem2"/>
+- [[سلمی، محمد بن حسین|ابوعبدالرحمن سلمی]]<ref name="hakem2" /><ref name="dhahabi" />
-- ابوعثمان بحیری<ref name="dhahabi"/>
-- صاعد بن محمد قاضی<ref name="dhahabi"/>
+- ابوبکر بن منجویه<ref name="dhahabi" />
+- ابوسعد کنجروذی (راوی کتاب عوالی مالک و شعار اصحاب الحدیث)<ref name="hakem2" />
+- ابوعثمان بحیری<ref name="dhahabi" />
+- صاعد بن محمد قاضی<ref name="dhahabi" />
 '''کف بینایی:''' حاکم کبیر در سال ۳۷۶ هجری (دو سال پیش از وفات) نابینا شد، اما با وجود نابینایی، تغییر در حافظه او اندک بود و هرگز دچار اختلال عقل نشد. آخرین مجلس املای او چهار روز پیش از وفاتش برگزار شد.<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/>
-===وفات===
+==وفات==
 حاکم کبیر در اواخر ماه ربیع‌الاول سال ۳۷۸ هجری قمری (۹۸۸ میلادی) در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> درباره روز دقیق وفات اختلاف است؛ حاکم نیشابوری (شاگردش) روز چهارشنبه ۲۴ ربیع‌الاول را ذکر کرده<ref name="hakem"/> و ابوسعد ادیب (از دیگر شاگردان) روز پنجشنبه ۲۷ ربیع‌الاول را نقل کرده است.<ref name="hakem"/> نماز جنازه او توسط ابوالفضل محمی در میدان حسین بن معاذ برگزار شد و امیر ابوالحسن نیز در آن حضور داشت.<ref name="hakem2"/> پیکر او در خانه خود، در محل تصنیف و مطالعه، به خاک سپرده شد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali"/>
-===آثار===
+==آثار==
 حاکم کبیر صاحب تألیفات متعددی در علوم حدیث و رجال است. برخی از مهم‌ترین آثار او عبارتند از:
-- '''الاسامی و الکنی:''' مهم‌ترین و مشهورترین اثر او که در چهارده جلد تألیف شد و به گردآوری اسامی و کنی محدثان و راویان پرداخته است.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> ذهبی این کتاب را تلخیص کرد و آن را ''المقتنی فی سرد الکنی'' نامید.<ref name="bousninah"/> این کتاب از منابع اصلی علم رجال و شناخت راویان حدیث به شمار می‌رود.<ref name="hakem2"/>
+- '''الاسامی و الکنی:''' مهم‌ترین و مشهورترین اثر او که در چهارده جلد تألیف شد و به گردآوری اسامی و کنی محدثان و راویان پرداخته است.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/><ref name="mawsoati" /> ذهبی این کتاب را تلخیص کرد و آن را ''المقتنی فی سرد الکنی'' نامید.<ref name="bousninah"/> این کتاب از منابع اصلی علم رجال و شناخت راویان حدیث به شمار می‌رود.<ref name="hakem2"/>
-- '''عوالی امام مالک:''' کتابی در احادیث عالی از امام مالک که با دو واسطه از او روایت شده است.<ref name="hakem2"/><ref name="bousninah"/>
-- '''شعار اصحاب الحدیث:''' کتابی در بیان ویژگی‌ها و نشانه‌های اهل حدیث و عقاید سلف صالح.<ref name="hakem2"/><ref name="bousninah"/>
+- '''عوالی امام مالک:''' کتابی در احادیث عالی از امام مالک که با دو واسطه از او روایت شده است.<ref name="hakem2" /><ref name="bousninah" />
-- '''کتاب العلل:''' در علل حدیث که از دقیق‌ترین علوم حدیث است.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/>
-- '''المخرج علی کتاب المزنی:''' تخریج بر کتاب المزنی (از شاگردان شافعی).<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/>
+- '''شعار اصحاب الحدیث:''' کتابی در بیان ویژگی‌ها و نشانه‌های اهل حدیث و عقاید سلف صالح.<ref name="hakem2" /><ref name="bousninah" />
-- '''کتاب الشروط:''' در علم شروط و سجلات که از فروع فقه است.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/>
-- '''الفوائد:''' مجموعه‌ای از احادیث که در دو جزء (دهم و یازدهم) به صورت مخطوط موجود است.<ref name="hakem2"/>
+- '''کتاب العلل:''' در علل حدیث که از دقیق‌ترین علوم حدیث است.<ref name="hakem" /><ref name="dhahabi" />
-- '''کتاب الضعفاء:''' در معرفی راویان ضعیف.<ref name="hakem"/><ref name="bousninah"/>
+- '''المخرج علی کتاب المزنی:''' تخریج بر کتاب المزنی (از شاگردان شافعی).<ref name="hakem" /><ref name="dhahabi" />
+- '''کتاب الشروط:''' در علم شروط و سجلات که از فروع فقه است.<ref name="hakem" /><ref name="dhahabi" />
+- '''الفوائد:''' مجموعه‌ای از احادیث که در دو جزء (دهم و یازدهم) به صورت مخطوط موجود است.<ref name="hakem2" />
-در الموسوعة العربیة از او به عنوان ''محدث خراسان در عصر خود'' و ''صاحب تصانیف'' یاد شده است.<ref name="arabency">[https://mail.arab-ency.com.sy/details/13785 الموسوعة العربیة: النیسابوری (محمد بن محمد-)]</ref> همچنین در موسوعتی، او را ''امام حافظ علامه ثبت محدث خراسان'' و ''از بحور العلم'' توصیف کرده است.<ref name="mawsoati">[https://mawsoati.com/new/321592_1.htm موسوعتی: الحاکم الکبیر، أبو أحمد]</ref>
+- '''کتاب الضعفاء:''' در معرفی راویان ضعیف.<ref name="hakem" /><ref name="bousninah" />
 ==پانويس==
@@ خط ۱۰۹: / خط ۱۳۳: @@
 ==منابع مقاله==
-* [https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، مدینه منوره: الجامعة الإسلامیة، ۱۴۳۵ق/۲۰۱۴م، ج۱]
+* [https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، مدینه منوره: الجامعة الإسلامیة، ۱۴۳۵ق/۲۰۱۴م،]
-* سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم: مؤسسة امام صادق علیه‌السلام، ۱۴۱۸ق، ج۴
+* [https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=451 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، قم: مؤسسة امام صادق علیه‌السلام، ۱۴۱۸ق،]
 * [https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=6&pageNumber=107 بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، بیروت: دار الجیل، ۱۴۲۵ق/۲۰۰۵م، ج۶]
-* [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م، ج۷]
+* [https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، ج۷، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م،]
-* [https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=370 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۱م، ج۱۶]
+* [https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=370 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۲ق/۲۰۰۱م،]
-* [https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م، ج۷]
+* [https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۷، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م،]
 * [https://mail.arab-ency.com.sy/details/13785 الموسوعة العربیة: النیسابوری (محمد بن محمد-)]
 * [https://mawsoati.com/new/321592_1.htm موسوعتی: الحاکم الکبیر، أبو أحمد]