حاکم نیشابوری، محمد بن محمد: تفاوت میان نسخه‌ها

'''ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق النیسابوری الکرابیسی''' (۲۸۵-۳۷۸ق)، مشهور به '''حاکم کبیر'''، از برجسته‌ترین محدثان و حافظان خراسان در قرن چهارم هجری بود. او به دلیل مهارت در علم حدیث، رجال، جرح و تعدیل و شناخت اسامی و کنی راویان، به عنوان ''امام عصر در صناعت حدیث'' شناخته شد. حاکم کبیر پس از سال‌ها سفر علمی به عراق، شام، حجاز و جزیره، به منصب قضاء شاش و طوس رسید و سرانجام به نیشابور بازگشت و تا پایان عمر به تصنیف و عبادت پرداخت. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به [[كتاب الأسامي و الكنی|کتاب الاسامی و الکنی]] (که در چهارده جلد تألیف شد)، عوالی امام مالک، شعار اصحاب الحدیث و کتاب العلل اشاره کرد. او در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت و در خانه خود (محل تصنیف) به خاک سپرده شد.

ابو احمد محمد بن محمد بن احمد بن اسحاق نیشابوری کرابیسی، معروف به حاکم کبیر، در سال ۲۸۵ هجری قمری (۸۹۸ میلادی) در شهر نیشابور به دنیا آمد.<ref name="hakem">[https://noorlib.ir/book/view/141672?pageNumber=26 حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۲۶]</ref><ref name="subhani">[https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=4&pageNumber=451 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۴، ص۴۵۱]</ref><ref name="bousninah">[https://noorlib.ir/book/view/11471?volumeNumber=6&pageNumber=107 بوسنینه، منجی، موسوعة أعلام العلماء و الأدباء العرب و المسلمین، ج۶، ص۱۰۷]</ref> نسبت ''الکرابیسی'' به فروش یا پوشیدن جامه‌های پشمی (کرابیس) بازمی‌گردد.<ref name="bousninah"/> او را ''حاکم کبیر'' نامیدند تا از شاگردش، [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|ابوعبدالله حاکم نیشابوری]] (صاحب [[المستدرك علی الصحيحین|المستدرک]])، که به ''حاکم صغیر'' معروف بود، تمایز یابد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali">[https://noorlib.ir/book/view/2846?volumeNumber=7&pageNumber=20 زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۷، ص۲۰]</ref>

حاکم کبیر تحصیل علم را در سنی نسبتاً دیر (حدود ۲۲ سالگی) آغاز کرد<ref name="dhahabi">[https://noorlib.ir/book/view/18220?volumeNumber=16&pageNumber=370 ذهبی، محمد بن احمد، سیر أعلام النبلاء، ج۱۶، ص۳۷۰]</ref><ref name="bousninah"/> و سپس به مدت ۱۷ سال متوالی به سفرهای علمی پرداخت.<ref name="hakem2">حاکم نیشابوری، محمد بن محمد، الاسامی و الکنی، ج۱، ص۱۵</ref> او به شهرهای متعددی از جمله بغداد، کوفه، بصره، دمشق، حلب، حران، طبرستان، ری، مکه و جزیره سفر کرد، اما هرگز به مصر نرفت.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> در مقدمه کتاب الاسامی و الکنی آمده است که او در این سفرها از محضر بیش از ۹۰ استاد حدیث شنید.<ref name="hakem2"/>

همچنین [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]] در کتاب [[لسان الميزان (7 جلد)|لسان المیزان]] به نقل از [[حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله|حاکم نیشابوری]]، او را ''امام عصر در صناعت حدیث'' و ''از صالحان ثابت بر سنت سلف'' توصیف کرده است.<ref name="lesan">[https://noorlib.ir/book/view/16418?volumeNumber=7&pageNumber=7 ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، ج۷، ص۷]</ref>

فعالیت‌های علمی و قضایی حاکم کبیر را می‌توان در چند حوزه اصلی دسته‌بندی کرد:

'''کف بینایی:''' حاکم کبیر در سال ۳۷۶ هجری (دو سال پیش از وفات) نابینا شد، اما با وجود نابینایی، تغییر در حافظه او اندک بود و هرگز دچار اختلال عقل نشد. آخرین مجلس املای او چهار روز پیش از وفاتش برگزار شد.<ref name="hakem2"/><ref name="dhahabi"/>

حاکم کبیر در اواخر ماه ربیع‌الاول سال ۳۷۸ هجری قمری (۹۸۸ میلادی) در سن ۹۳ سالگی در نیشابور درگذشت.<ref name="hakem"/><ref name="dhahabi"/><ref name="bousninah"/> درباره روز دقیق وفات اختلاف است؛ حاکم نیشابوری (شاگردش) روز چهارشنبه ۲۴ ربیع‌الاول را ذکر کرده<ref name="hakem"/> و ابوسعد ادیب (از دیگر شاگردان) روز پنجشنبه ۲۷ ربیع‌الاول را نقل کرده است.<ref name="hakem"/> نماز جنازه او توسط ابوالفضل محمی در میدان حسین بن معاذ برگزار شد و امیر ابوالحسن نیز در آن حضور داشت.<ref name="hakem2"/> پیکر او در خانه خود، در محل تصنیف و مطالعه، به خاک سپرده شد.<ref name="hakem"/><ref name="zarkali"/>

حاکم کبیر صاحب تألیفات متعددی در علوم حدیث و رجال است. برخی از مهم‌ترین آثار او عبارتند از: