ج‍ن‍دی‌، خ‍ل‍ی‍ل ‌‌ب‍ن‌ اس‍ح‍اق‌: تفاوت میان نسخه‌ها

| اندازه تصویر =  

| نام‌های دیگر = محمد

| نسب = ترک‌تبار، حنفی‌تبار (پدرش حنفی بود)

| ولادت = نامشخص

| رحلت = 767 قمری (برخی منابع 776 قمری)

| پیشه = فقیه، استاد دانشگاه، نویسنده

| درجه علمی = پیشوا، علامه، پرچم‌دار مذهب مالکی در زمان خود

| دانشگاه = المدرسة الشيخونية قاهره

| منصب = استاد فقه مالکی در خانقاه شیخونیه، مفتی مذهب مالکی

| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[عبد الله المنوفي]] | [[برهان الدين الرشيدي]] | [[ابن عبد الهادي المقدسي]]}}  

| مشایخ =  

| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[جواهر الإكليل؛ شرح مختصر العلامة الشيخ خليل في مذهب الإمام مالك إمام دار التنزيل]] | [[الدرر في شرح المختصر: الشرح الصغير علی مختصر خليل في الفقه المالكي]] | [[شرح الزرقاني على مختصر سیدي خليل]] | [[شرح الخرشي علي مختصر سيدي خليل]] | [[التوضيح شرح مختصر ابن الحاجب]]}}  

| سبک نوشتاری = بسیار کوتاه اما رسا، بیان نظریه‌های مشهور مذهب بدون اشاره به اختلاف نظرها

| کد مؤلف = AUTHORCODE52091AUTHORCODE

 

'''خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی''' (متوفای 767 یا 776 قمری)، فقیه بزرگ مذهب مالکی در سده هشتم هجری بود که به «جندی» شهرت داشت. او در مصر زندگی می‌کرد و در قاهره تحصیل کرد. مهمترین اثر او «مختصر خلیل» است که یکی از اساسی‌ترین کتاب‌های فقه مالکی به شمار می‌رود و حدود چهارصد هزار مسئله فقهی در آن گردآوری شده است. این کتاب به زبان فرانسوی ترجمه شده و بیش از شصت شرح بر آن نوشته شده است.

 

خلیل بن إسحاق بن موسى بن شعيب مالکی، معروف به جندی، در مصر به دنیا آمد و در قاهره بزرگ شد. تاریخ دقیق تولد او در منابع ذکر نشده است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/66492?pageNumber=3 زرقانی، عبدالباقی بن یوسف، ج 1، ص 3]</ref> پدرش إسحاق بن موسى پیرو مذهب حنفی بود و به شیخ أبو عبدالله ابن حاج ارادت داشت. به همین دلیل خلیل ابتدا با مذهب حنفی آشنا شد، اما بعدها به مذهب مالکی گرایش پیدا کرد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13293?pageNumber=376 ملطی، عبد الباسط بن خلیل، ج 1، ص 376-377]</ref> نسب او به قبیله «جند» در مصر یا منطقه «الجند» در یمن می‌رسید و به همین خاطر به «الجندی» شهرت یافت.

 

خلیل بن اسحاق درس خواندن را در قاهره آغاز کرد و نزد استادان بزرگی دانش آموخت:

 

* حدیث: از ابن عبدالهادی مقدسی حدیث شنید و اجازه نقل حدیث گرفت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/32879?volumeNumber=8&pageNumber=91 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج 8، ص 91]</ref>

او همچنین نزد استادان دیگری تحصیل کرد و در دانش‌هایی چون فقه، حدیث، زبان عربی، اصول فقه و علم ارث (فرائض) توانا شد.

==فعالیت‌ها==

خلیل بن اسحاق پس از پایان تحصیلات، به کارهای علمی و آموزشی روی آورد:

* پس از درگذشت استادش عبدالله منوفی، بر جای او نشست و به تدریس به دانشجویان پرداخت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13293?pageNumber=376 ملطی، عبد الباسط بن خلیل، نيل الأمل، ج 1، ص 376]</ref>

=== ویژگی‌های اخلاقی و علمی او: ===

- همواره لباس نظامی می‌پوشید و هرگز آن را تغییر نداد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14280?pageNumber=196 عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196]</ref>

- به پرهیزگاری، درستکاری، پاکدامنی و بی‌آلایشی شهرت داشت.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/13293?pageNumber=376 ملطی، نيل الأمل، ج 1، ص 376]</ref>

- در تحقیق و پژوهش بسیار کوشا بود؛ تا جایی که گاهی تنها اندکی پس از طلوع صبح می‌خوابید تا از خستگی مطالعه و نوشتن کمی استراحت کند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20440?pageNumber=127 ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127]</ref>

==وفات==

خلیل بن اسحاق بن موسی مالکی سرانجام در سال 767 قمری (بر پایه برخی منابع 776 قمری) در قاهره از دنیا رفت. [[ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی|ابن حجر عسقلانی]] مرگ او را شب جمعه سیزدهم ماه ربیع‌الأول سال 767 قمری ثبت کرده است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/14280?pageNumber=196 عراقی، الذیل علی العبر، ج 1، ص 196]</ref> پیکر او در قاهره به خاک سپرده شد.

خلیل بن اسحاق آثار گوناگونی از خود به جای گذاشت که مهمترین آنها اینهاست:

* '''مختصر خليل''': مشهورترین اثر او و یکی از مهمترین کتاب‌های فقه مالکی. این کتاب حدود چهارصد هزار مسئله فقهی را با بیانی بسیار کوتاه اما رسا دربردارد. در آن تنها نظریه‌های مشهور مذهب بدون اشاره به اختلافات بیان شده است. بیش از شصت شرح بر این کتاب نوشته شده و به زبان فرانسوی نیز ترجمه گردیده است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/111062?pageNumber=87 شلبی، حمدی عبد المنعم، ج 1، ص 87-89]</ref>

* '''التوضيح (شرح مختصر ابن الحاجب)''': شرحی است بر کتاب «مختصر ابن الحاجب» در زمینه اصول فقه که در شش جلد نوشته شده است. این شرح مورد استقبال دانشمندان قرار گرفت و مردم به فراگیری آن روی آوردند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/20440?pageNumber=127 ابن مریم، البستان، ج 1، ص 127]</ref>

* '''المناسك''': کتابی درباره مناسک حج و آداب آن.

* '''مخدرات الفهوم في ما يتعلق بالتراجم والعلوم'''

* '''ترجمه شيخه عبد الله المنوفي''': کتابی در شرح حال استادش عبدالله منوفی.

* '''شرح على المدونة''': این شرح ناتمام ماند و تنها تا بخش «کتاب الحج» نوشته شد.

* سبحانی تبریزی، جعفر، ''موسوعة طبقات الفقهاء''، جلد 8، قم: مؤسسه امام صادق، 1418 قمری.

* ملطی، عبد الباسط بن خلیل، ''نيل الأمل في ذيل الدول''، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.

* عراقی، احمد بن عبد الرحیم، ''الذيل علی العبر في خبر من عبر''، جلد 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.

* ابن مریم تلمسانی، محمد بن محمد، ''البستان في ذکر الأؤلياء و العلماء بتلمسان''، جلد 1، الجزائر: الشركة الوطنیة للنشر والتوزیر.

* شلبی، حمدی عبد المنعم، ''دليل السالک للمصطلحات و الأسماء في فقه الإمام مالک''، جلد 1، قاهره: دار السلام.

[[رده:مقالات بازبینی شده2 اردیبهشت 1405]]