چمران، مصطفی: تفاوت میان نسخه‌ها

    از ویکی‌نور
    بدون خلاصۀ ویرایش
    بدون خلاصۀ ویرایش
    خط ۴۱: خط ۴۱:
    | کد مؤلف = AUTHORCODE16055AUTHORCODE }}
    | کد مؤلف = AUTHORCODE16055AUTHORCODE }}


    '''مصطفی چمران''' (1311- 1360ش) مهندس، سیاستمدار و فرمانده نظامی ایرانی، وزیر دفاع دولت موقت جمهوری اسلامی ایران و فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم در جنگ ایران و عراق بود. وی از شخصیت‌های مبارز انقلاب اسلامی و از شاگردان مهدی بازرگان و سید محمود طالقانی محسوب می‌شود. چمران پس از تحصیلات عالی در آمریکا به لبنان رفت و در کنار امام موسی صدر به فعالیت‌های فرهنگی و نظامی پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به ایران بازگشت و در مناصب مختلفی از جمله معاون نخست‌وزیر، وزیر دفاع و نماینده امام در شورای عالی دفاع خدمت کرد. سرانجام در جبهه جنگ ایران و عراق به شهادت رسید.
    '''مصطفی چمران''' (1311- 1360ش) مهندس، سیاستمدار و فرمانده نظامی ایرانی، وزیر دفاع دولت موقت جمهوری اسلامی ایران و فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم در جنگ ایران و عراق بود. وی از شخصیت‌های مبارز انقلاب اسلامی و از شاگردان [[مهدی بازرگان]] و [[طالقانی، سید محمود|سید محمود طالقانی]] محسوب می‌شود. چمران پس از تحصیلات عالی در آمریکا به لبنان رفت و در کنار امام موسی صدر به فعالیت‌های فرهنگی و نظامی پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به ایران بازگشت و در مناصب مختلفی از جمله معاون نخست‌وزیر، وزیر دفاع و نماینده امام در شورای عالی دفاع خدمت کرد. سرانجام در جبهه جنگ ایران و عراق به شهادت رسید.


    ==ولادت==  
    ==ولادت==  
    خط ۴۹: خط ۴۹:


    ==تحصیلات==  
    ==تحصیلات==  
    چمران تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان انتصاریه در نزدیکی منطقه پامنار تهران گذراند و دوره متوسطه را در دبیرستان‌های البرز و دارالفنون به پایان رساند.<ref>ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111</ref> از پانزده‌سالگی در جلسات دینی، از جمله درس تفسیر قرآن آیت‌الله طالقانی در مسجد هدایت شرکت می‌کرد.<ref>ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111</ref>
    چمران تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان انتصاریه در نزدیکی منطقه پامنار تهران گذراند و دوره متوسطه را در دبیرستان‌های البرز و دارالفنون به پایان رساند.<ref>ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111</ref> از پانزده‌سالگی در جلسات دینی، از جمله درس تفسیر قرآن [[طالقانی، سید محمود|آیت‌الله طالقانی]] در مسجد هدایت شرکت می‌کرد.<ref>ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111</ref>


    در سال 1332 شمسی در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال 1335 با رتبه ممتاز فارغ‌التحصیل گردید.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221</ref> در دوران تحصیل، دانشجویی ممتاز و مورد توجه استادش مهدی بازرگان بود.<ref>ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111</ref>
    در سال 1332 شمسی در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال 1335 با رتبه ممتاز فارغ‌التحصیل گردید.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221</ref> در دوران تحصیل، دانشجویی ممتاز و مورد توجه استادش [[مهدی بازرگان]] بود.<ref>ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111</ref>


    در سال 1337 شمسی با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شد. درجه کارشناسی ارشد مهندسی برق را از دانشگاه تگزاس گرفت و برای ادامه تحصیل به دانشگاه برکلی رفت و دوره دکتری در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما (مهندسی گرافت هسته‌ای) را با درجه ممتاز به پایان رساند.<ref>ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111</ref><ref> ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص166</ref>
    در سال 1337 شمسی با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شد. درجه کارشناسی ارشد مهندسی برق را از دانشگاه تگزاس گرفت و برای ادامه تحصیل به دانشگاه برکلی رفت و دوره دکتری در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما (مهندسی گرافت هسته‌ای) را با درجه ممتاز به پایان رساند.<ref>ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111</ref><ref> ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص166</ref>
    خط ۶۴: خط ۶۴:
    آنگاه به تعبیر خود «همه لذات را سه طلاقه» کرد و به لبنان سفر کرد.<ref> ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص167</ref>
    آنگاه به تعبیر خود «همه لذات را سه طلاقه» کرد و به لبنان سفر کرد.<ref> ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص167</ref>
    ===فعالیت در لبنان===  
    ===فعالیت در لبنان===  
    در پایان سال 1349 شمسی به دعوت امام موسی صدر به لبنان مهاجرت کرد و مدیریت مدرسه صنعتی جبل عامل در شهر صور لبنان را بر عهده گرفت.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص222</ref> در این مدرسه به فرزندان یتیم شیعه آموزش می‌داد و هنرجویان با علوم و فناوری روز آشنا می‌شدند.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224</ref> چمران همکاری نزدیکی با امام موسی صدر در تشکیل حرکت محرومین و سپس جناح نظامی آن، سازمان الافواج المقاومة اللبنانیة (جنبش امل) داشت.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص223</ref>
    در پایان سال 1349 شمسی به دعوت [[امام موسی صدر]] به لبنان مهاجرت کرد و مدیریت مدرسه صنعتی جبل عامل در شهر صور لبنان را بر عهده گرفت.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص222</ref> در این مدرسه به فرزندان یتیم شیعه آموزش می‌داد و هنرجویان با علوم و فناوری روز آشنا می‌شدند.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224</ref> چمران همکاری نزدیکی با امام موسی صدر در تشکیل حرکت محرومین و سپس جناح نظامی آن، سازمان الافواج المقاومة اللبنانیة (جنبش امل) داشت.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص223</ref>
    <ref> ر.ک: نوری، داوود، ص317</ref>  
    <ref> ر.ک: نوری، داوود، ص317</ref>  


    خط ۷۱: خط ۷۱:
    ===فعالیت‌های پس از انقلاب اسلامی===  
    ===فعالیت‌های پس از انقلاب اسلامی===  
    [[پرونده: فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم.jpg|بندانگشتی|300px| فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم]]
    [[پرونده: فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم.jpg|بندانگشتی|300px| فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم]]
    پس از پیروزی انقلاب اسلامی، چمران همراه گروه 92 نفری از نخبگان مذهبی و سیاسی لبنان به ایران آمد و به دیدار امام خمینی رفت.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم،  ج4، ص224</ref> در تیر 1358 به عنوان معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب منصوب شد.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224</ref>
    پس از پیروزی انقلاب اسلامی، چمران همراه گروه 92 نفری از نخبگان مذهبی و سیاسی لبنان به ایران آمد و به دیدار [[موسوی خمینی، سید روح‌الله|امام خمینی]] رفت.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم،  ج4، ص224</ref> در تیر 1358 به عنوان معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب منصوب شد.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224</ref>


    در تابستان سال 1358 برای فرونشاندن توطئه‌های جدایی‌طلبانه ضد انقلاب در کردستان، به این منطقه رفت و در آزادسازی شهر پاوه نقش اساسی ایفا کرد.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224</ref>
    در تابستان سال 1358 برای فرونشاندن توطئه‌های جدایی‌طلبانه ضد انقلاب در کردستان، به این منطقه رفت و در آزادسازی شهر پاوه نقش اساسی ایفا کرد.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224</ref>


    امام خمینی در حکمی در هشتم مهر 1358 به پیشنهاد نخست‌وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب، وی را وزیر دفاع در دولت موقت منصوب کرد.<ref> ر.ک: خمینی‌، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، ج10، ص163</ref>
    [[موسوی خمینی، سید روح‌الله|امام خمینی]] در حکمی در هشتم مهر 1358 به پیشنهاد نخست‌وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب، وی را وزیر دفاع در دولت موقت منصوب کرد.<ref> ر.ک: خمینی‌، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، ج10، ص163</ref>
     
    پس از آغاز جنگ ایران و عراق در شهریور 1359، چمران به خوزستان رفت و ستاد جنگ‌های نامنظم را تشکیل داد و فرماندهی آن را بر عهده گرفت.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص226</ref> وی واحد مهندسی فعالی را برای ستاد جنگ‌های نامنظم سازماندهی کرد و خدمات مؤثری مانند ایجاد پل متحرک روی آب، تعمیر و ساخت جاده‌ها و کانال بیست‌کیلومتری ارائه داد.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص226</ref>
    پس از آغاز جنگ ایران و عراق در شهریور 1359، چمران به خوزستان رفت و ستاد جنگ‌های نامنظم را تشکیل داد و فرماندهی آن را بر عهده گرفت.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص226</ref> وی واحد مهندسی فعالی را برای ستاد جنگ‌های نامنظم سازماندهی کرد و خدمات مؤثری مانند ایجاد پل متحرک روی آب، تعمیر و ساخت جاده‌ها و کانال بیست‌کیلومتری ارائه داد.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص226</ref>


    خط ۸۳: خط ۸۴:
    مصطفی چمران پس از چندبار مجروح‌شدن در جبهه، ظهر 31 خرداد 1360 در روستای دهلاویه، حوالی سوسنگرد، با ترکش خمپاره دشمن در 49 سالگی به شهادت رسید.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص227</ref> پیکر وی در مراسمی به تهران منتقل و در بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص227</ref>
    مصطفی چمران پس از چندبار مجروح‌شدن در جبهه، ظهر 31 خرداد 1360 در روستای دهلاویه، حوالی سوسنگرد، با ترکش خمپاره دشمن در 49 سالگی به شهادت رسید.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص227</ref> پیکر وی در مراسمی به تهران منتقل و در بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد.<ref>ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص227</ref>


    امام خمینی در پیامی به مناسبت شهادت چمران فرمودند: «شهادت انسان‌ساز سردار پر افتخار اسلام و مجاهد بیدار و متعهد راه تعالی و پیوستن به ملأ اعلی، دکتر مصطفی چمران را به پیشگاه ولی عصر تسلیت و تبریک عرض می‌کنم.»<ref>ر.ک: خمینی‌، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، ج14، ص478</ref>
    [[موسوی خمینی، سید روح‌الله|امام خمینی]] در پیامی به مناسبت شهادت چمران فرمودند: «شهادت انسان‌ساز سردار پر افتخار اسلام و مجاهد بیدار و متعهد راه تعالی و پیوستن به ملأ اعلی، دکتر مصطفی چمران را به پیشگاه ولی عصر تسلیت و تبریک عرض می‌کنم.»<ref>ر.ک: خمینی‌، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، ج14، ص478</ref>


    ==آثار==
    ==آثار==
    خاطرات کردستان
     
    لبنان
    * خاطرات کردستان
    یادداشت‌های سیاسی
    * لبنان
    مقاله «16 آذر» درباره واقعه 16 آذر 1332
    * یادداشت‌های سیاسی
    نوشته‌ها و نامه‌های سیاسی از دوران اقامت در لبنان
    * مقاله «16 آذر» درباره واقعه 16 آذر 1332
    * نوشته‌ها و نامه‌های سیاسی از دوران اقامت در لبنان
     
    ==پانويس==  
    ==پانويس==  
    <references />
    <references />

    نسخهٔ ‏۷ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۲۳

    مصطفی چمران
    NUR16055.jpg
    نام کاملمصطفی چمران
    لقبشهید، سردار اسلام
    ولادتاسفند 1311 شمسی
    محل تولدقم، ایران
    محل زندگیتهران، آمریکا، لبنان، ایران
    شهادت31 خرداد 1360 شمسی
    مدفنبهشت زهرا (س)، تهران
    طول عمر49 سال
    همسرپروانه (همسر اول)، غاده جابر (همسر دوم)
    فرزندان4 فرزند از همسر اول
    دیناسلام
    مذهبشیعه
    پیشهمهندس، سیاستمدار، فرمانده نظامی
    منصبوزیر دفاع، نماینده مجلس، نماینده امام در شورای عالی دفاع
    اطلاعات علمی
    درجه علمیدکترای الکترونیک و فیزیک پلاسما
    دانشگاهدانشگاه تهران، دانشگاه تگزاس، دانشگاه برکلی
    علایق پژوهشیمهندسی هسته‌ای، فیزیک پلاسما
    اساتید
    برخی آثار

    مصطفی چمران (1311- 1360ش) مهندس، سیاستمدار و فرمانده نظامی ایرانی، وزیر دفاع دولت موقت جمهوری اسلامی ایران و فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم در جنگ ایران و عراق بود. وی از شخصیت‌های مبارز انقلاب اسلامی و از شاگردان مهدی بازرگان و سید محمود طالقانی محسوب می‌شود. چمران پس از تحصیلات عالی در آمریکا به لبنان رفت و در کنار امام موسی صدر به فعالیت‌های فرهنگی و نظامی پرداخت. پس از انقلاب اسلامی به ایران بازگشت و در مناصب مختلفی از جمله معاون نخست‌وزیر، وزیر دفاع و نماینده امام در شورای عالی دفاع خدمت کرد. سرانجام در جبهه جنگ ایران و عراق به شهادت رسید.

    ولادت

    مصطفی چمران در اسفند ماه سال 1311 شمسی در شهر قم به دنیا آمد.[۱] [۲] خانواده وی اصالتاً اهل ساوه بودند و پدرش کارگر ساده و جوراب‌باف بود که از این راه زندگی خانواده را می‌گذراند.[۳] مادرش بانویی آشنا با سیاست و فردی مذهبی بود. چمران یک‌ساله بود که همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد و در محله سرپولک ساکن شدند.[۴]

    تحصیلات

    چمران تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان انتصاریه در نزدیکی منطقه پامنار تهران گذراند و دوره متوسطه را در دبیرستان‌های البرز و دارالفنون به پایان رساند.[۵] از پانزده‌سالگی در جلسات دینی، از جمله درس تفسیر قرآن آیت‌الله طالقانی در مسجد هدایت شرکت می‌کرد.[۶]

    در سال 1332 شمسی در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال 1335 با رتبه ممتاز فارغ‌التحصیل گردید.[۷] در دوران تحصیل، دانشجویی ممتاز و مورد توجه استادش مهدی بازرگان بود.[۸]

    در سال 1337 شمسی با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز برای ادامه تحصیل راهی آمریکا شد. درجه کارشناسی ارشد مهندسی برق را از دانشگاه تگزاس گرفت و برای ادامه تحصیل به دانشگاه برکلی رفت و دوره دکتری در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما (مهندسی گرافت هسته‌ای) را با درجه ممتاز به پایان رساند.[۹][۱۰] پس از آن در یکی از مؤسسه‌های بیل که از مهم‌ترین مراکز علمی و صنعتی جهان است، در زمره در زمره بزرگ‌ترین دانشمندان جهان مشغول به کار شد. [۱۱]

    فعالیت‌ها

    فعالیت‌های سیاسی در ایران و آمریکا

    پس از کودتای 28 مرداد 1332 و سقوط دولت دکتر مصدق، چمران به کمیته نهضت مقاومت ملی دانشکده فنی پیوست.[۱۲] در واقعه 16 آذر 1332، در اعتراض دانشجویان به دیدار ریچارد نیکسون از ایران، چمران مصدوم شد.[۱۳]

    در دوران تحصیل در آمریکا، وی و چند تن از دانشجویان، شاخه‌ای از جبهه ملی را با عنوان «جبهه ملی ایران در آمریکا» تأسیس کردند و او به عضویت شورای مرکزی و هیئت اجرایی آن انتخاب شد.[۱۴] همچنین به همراه دانشجویان ایرانی و دانشجویان مسلمان سایر کشورهای اسلامی، «انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا» را پایه‌گذاری کرد.[۱۵] آنگاه به تعبیر خود «همه لذات را سه طلاقه» کرد و به لبنان سفر کرد.[۱۶]

    فعالیت در لبنان

    در پایان سال 1349 شمسی به دعوت امام موسی صدر به لبنان مهاجرت کرد و مدیریت مدرسه صنعتی جبل عامل در شهر صور لبنان را بر عهده گرفت.[۱۷] در این مدرسه به فرزندان یتیم شیعه آموزش می‌داد و هنرجویان با علوم و فناوری روز آشنا می‌شدند.[۱۸] چمران همکاری نزدیکی با امام موسی صدر در تشکیل حرکت محرومین و سپس جناح نظامی آن، سازمان الافواج المقاومة اللبنانیة (جنبش امل) داشت.[۱۹] [۲۰]

    بدون تردید جنبش امل، مجلس اعلای شیعیان لبنان و سرانجام مولود این دو، «حزب‌الله لبنان»، نتیجه حضور مؤثر دکتر چمران در کنار امام موسی صدر بود.[۲۱]

    فعالیت‌های پس از انقلاب اسلامی

    فرمانده ستاد جنگ‌های نامنظم

    پس از پیروزی انقلاب اسلامی، چمران همراه گروه 92 نفری از نخبگان مذهبی و سیاسی لبنان به ایران آمد و به دیدار امام خمینی رفت.[۲۲] در تیر 1358 به عنوان معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب منصوب شد.[۲۳]

    در تابستان سال 1358 برای فرونشاندن توطئه‌های جدایی‌طلبانه ضد انقلاب در کردستان، به این منطقه رفت و در آزادسازی شهر پاوه نقش اساسی ایفا کرد.[۲۴]

    امام خمینی در حکمی در هشتم مهر 1358 به پیشنهاد نخست‌وزیر دولت موقت و تصویب کلی شورای انقلاب، وی را وزیر دفاع در دولت موقت منصوب کرد.[۲۵]

    پس از آغاز جنگ ایران و عراق در شهریور 1359، چمران به خوزستان رفت و ستاد جنگ‌های نامنظم را تشکیل داد و فرماندهی آن را بر عهده گرفت.[۲۶] وی واحد مهندسی فعالی را برای ستاد جنگ‌های نامنظم سازماندهی کرد و خدمات مؤثری مانند ایجاد پل متحرک روی آب، تعمیر و ساخت جاده‌ها و کانال بیست‌کیلومتری ارائه داد.[۲۷]

    چمران از سوی مردم تهران در سال 1359 در اولین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی به نمایندگی برگزیده شد.[۲۸]

    شهادت

    مصطفی چمران پس از چندبار مجروح‌شدن در جبهه، ظهر 31 خرداد 1360 در روستای دهلاویه، حوالی سوسنگرد، با ترکش خمپاره دشمن در 49 سالگی به شهادت رسید.[۲۹] پیکر وی در مراسمی به تهران منتقل و در بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد.[۳۰]

    امام خمینی در پیامی به مناسبت شهادت چمران فرمودند: «شهادت انسان‌ساز سردار پر افتخار اسلام و مجاهد بیدار و متعهد راه تعالی و پیوستن به ملأ اعلی، دکتر مصطفی چمران را به پیشگاه ولی عصر تسلیت و تبریک عرض می‌کنم.»[۳۱]

    آثار

    • خاطرات کردستان
    • لبنان
    • یادداشت‌های سیاسی
    • مقاله «16 آذر» درباره واقعه 16 آذر 1332
    • نوشته‌ها و نامه‌های سیاسی از دوران اقامت در لبنان

    پانويس

    1. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221
    2. ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص166
    3. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221
    4. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221
    5. ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
    6. ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
    7. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص221
    8. ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
    9. ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
    10. ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص166
    11. ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص166-167
    12. ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
    13. ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
    14. ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
    15. ↑ ر.ک: چمران، مهدی، ج12، ص111
    16. ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص167
    17. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص222
    18. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224
    19. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص223
    20. ↑ ر.ک: نوری، داوود، ص317
    21. ↑ ر.ک: حسینی هرندی، سید محمدحسین، ص168
    22. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224
    23. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224
    24. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص224
    25. ↑ ر.ک: خمینی‌، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، ج10، ص163
    26. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص226
    27. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص226
    28. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص225
    29. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص227
    30. ↑ ر.ک: اباذری، عبدالرحیم، ج4، ص227
    31. ↑ ر.ک: خمینی‌، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، ج14، ص478

    منابع مقاله

    1. اباذری، عبدالرحیم، دانشنامه امام خمینی، به کوشش سید ضیاء مرتضوی، جلد 4، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، 1400ش.
    2. چمران، مهدی، «دانشنامه جهان اسلام»، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج12، تهران، بنیاد دایرة‎المعارف اسلامی، چاپ اول، 1387.
    3. حسینی هرندی، سید محمدحسین، نخبگان و انقلاب اسلامی، قم: دفتر عقل، 1387
    4. نوری، داوود، شیعیان لبنان: وضعیت سیاسی _ اجتماعی پس از انقلاب اسلامی ایران، قم: انتشارات شیعه‌شناسی، 1389
    5. خمینی‌، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، صحیفه امام: مجموعه آثار امام خمینی (س): (بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها)، تهران - ایران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينی(س)، 1378 هجری شمسی


    وابسته‌ها

    برگرفته از «https://fa.wikinoor.ir/w/index.php?title=چمران،_مصطفی&oldid=822796»