۱۵۹٬۸۰۳
ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
جز (جایگزینی متن - 'شرح الاشارات و التنبیهات' به 'شرح اشارات و تنبیهات (نمط سوم)') برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۹ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = محمد بن محمد نصیرالدین طوسی | |||
| تصویر = NUR00364.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | |||
| | | نام کامل = محمد بن محمد بن حسن طوسی | ||
| | | نامهای دیگر = خواجه نصیر؛ طوسی، نصیرالدین؛ محقق طوسی؛ نصیر طوسی | ||
| | | لقب = استاد البشر، خواجه نصیرالدین طوسی | ||
| تخلص = | |||
| نسب = | |||
| نام پدر = فخرالدین محمد بن حسن | |||
| ولادت = ۱۱ جمادیالاول ۵۹۷ق | |||
| محل تولد = طوس | |||
| کشور تولد = ایران | |||
| محل زندگی = طوس، نیشابور، قهستان، قلعه الموت، مراغه، بغداد | |||
| رحلت = دوشنبه ۱۷ ذیالحجه ۶۷۲ق | |||
| شهادت = | |||
| مدفن = کاظمین، حرم امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) | |||
| طول عمر = ۷۵ سال | |||
| نام همسر = | |||
| فرزندان = | |||
| خویشاوندان = | |||
| دین = اسلام | |||
| مذهب = تشیع | |||
| پیشه = فیلسوف، متکلم، فقیه، منجم، ریاضیدان، شاعر | |||
| درجه علمی = | |||
| دانشگاه = | |||
| علایق پژوهشی = فلسفه، کلام، ریاضیات، نجوم، فقه، اخلاق، عرفان | |||
| منصب = وزیر و مشاور هلاکوخان مغول، رئیس رصدخانه مراغه | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | فخرالدین محمد بن حسن (پدر) | نورالدین علی بن ابیمنصور (دایی) | کمالالدین محمد حاسب | فریدالدین داماد نیشابوری | کمالالدین بن یونس موصلی | برهانالدین همدانی قزوینی | قطبالدین مصری}} | |||
| مشایخ = | |||
| معاصرین = | |||
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[حلی، حسن بن یوسف|علامه حلی]] | قطبالدین شیرازی | کمالالدین بغدادی (ابن فوطی) | محییالدین عباسی | ابن میثم بحرانی}} | |||
| اجازه اجتهاد از = | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[تجرید الاعتقاد]] | [[اخلاق ناصری]] | [[شرح الإشارات]] | [[اساس الاقتباس]] | [[زیج ایلخانی]]}} | |||
| سبک نوشتاری = | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE364AUTHORCODE | |||
}} | |||
{{کاربردهای دیگر|طوسی (ابهامزدایی)}} | |||
{{کاربردهای دیگر| خواجه نصیرالدین طوسی (ابهامزدایی)}} | |||
'''محمد بن محمد نصیرالدین طوسی''' (۵۹۷-۶۷۲ق) ملقب به استاد البشر و خواجه نصیرالدین طوسی، فیلسوف، متکلم، فقیه، منجم، ریاضیدان و شاعر نامدار ایرانی در قرن هفتم هجری است. وی در سحرگاه شنبه ۱۱ جمادیالاول ۵۹۷ق در طوس متولد شد. پدرش فخرالدین محمد بن حسن از فقهای امامیه و محدثان طوس بود. در کودکی قرآن را آموخت و علوم ادبی را فراگرفت و نزد پدر به تحصیل فقه، اصول و حدیث پرداخت. نزد دایی خود نورالدین علی بن ابیمنصور مقدمات منطق و حکمت را آموخت و نزد کمالالدین محمد حاسب علوم ریاضی را فراگرفت. پس از وفات پدر به سفر پرداخت و در نیشابور اقامت گزید و نزد استادان بسیاری به تکمیل دانش خود پرداخت. پس از حمله مغول، به دعوت ناصرالدین محتشم (حاکم قهستان) به آن دیار رفت و کتاب «اخلاق ناصری» را برای او تألیف کرد. سپس به قلعه الموت رفت و مدتی در نزد اسماعیلیان بود، هرچند بنابر گفته خود او در آنجا در رنج و زحمت بوده است. پس از فتح قلاع اسماعیلیان توسط هلاکوخان مغول، خواجه به خدمت او درآمد و مشاور وی شد. با تدبیر خود جان بسیاری از مردم و علما را نجات داد و از غارت اموال جلوگیری نمود. هلاکو را به فتح بغداد و انقراض خلافت عباسی ترغیب کرد. پس از استقرار در مراغه، به دستور هلاکو رصدخانه بزرگ مراغه را ساخت و جمعی از علما و منجمان بزرگ را گرد آورد. در کنار رصدخانه کتابخانهای با چهارصد هزار جلد کتاب تأسیس کرد. در مدت دوازده سال، زیج ایلخانی را تدوین نمود. از شاگردان برجسته او میتوان به [[حلی، حسن بن یوسف|علامه حلی]]، قطبالدین شیرازی، کمالالدین بغدادی (ابن فوطی) و محییالدین عباسی اشاره کرد. در علوم و فنون متعدد دارای آثار فراوانی است از جمله در ریاضیات: «تحریر اقلیذس»، «تحریر مجسطی»، «تحریر الاکر»، در هیئت و نجوم: «زیج ایلخانی»، «تذکره نصیریه»، «بیست باب در معرفت اسطرلاب»، در کلام: «[[تجرید الاعتقاد]]»، «قواعد العقائد»، «فصول نصیریه»، «[[تلخیص المحصل]]»، در فلسفه: «[[شرح الإشارات]]»، «مصارع المصارع»، «بقاء النفس بعد فناء الجسد»، در اخلاق: «[[اخلاق ناصری]]»، «اوصاف الأشراف»، «آغاز و انجام»، در منطق: «[[اساس الاقتباس]]»، «تعدیل المعیار»، در طب: «حواشی بر کلیات قانون»، «ضوابط الطب»، در موسیقی: «معیار الأشعار» و «مقاله در موسیقی». دارای ذوق شعری نیز بود و اشعاری به عربی و فارسی سروده است. سرانجام در شامگاه دوشنبه ۱۷ ذیالحجه ۶۷۲ق در بغداد درگذشت و بنا به وصیت خود در شهر کاظمین به خاک سپرده شد. | |||
== ولادت == | |||
ایشان در سحرگاه شنبه 11 جمادىالأول 597ق،<ref>ر.ک اساس الاقتباس، ص 14</ref> برابر با فوريه 1201م، در طوس متولد شد. پدرش محمد بن حسن از فقهاى اماميه و محدثان طوس بود و خواجه در تحت تربيت چنين پدر دانشمندى پرورش يافته است<ref>مدرس رضوى، محمدتقى، 1370، ص 3 و 4</ref>. | ایشان در سحرگاه شنبه 11 جمادىالأول 597ق،<ref>ر.ک اساس الاقتباس، ص 14</ref> برابر با فوريه 1201م، در طوس متولد شد. پدرش محمد بن حسن از فقهاى اماميه و محدثان طوس بود و خواجه در تحت تربيت چنين پدر دانشمندى پرورش يافته است<ref>مدرس رضوى، محمدتقى، 1370، ص 3 و 4</ref>. | ||
| خط ۵۲: | خط ۵۷: | ||
شهر نيشابور با آنكه در حمله طايفه غزّ، دچار خرابى بسيار شده و بيشتر مساجد و مدارس آن در آن واقعه ويران گرديده و كتابخانههاى مهم آن به غارت رفته بود و بسيارى از دانشمندان ساكن در آنجا، يا كشته شده يا جلاى وطن اختيار كرده بودند، بااينوجود تا حمله مغول اهميت علمى خويش را از دست نداده بود و در زمان هجرت خواجه به آنجا باز هم مجمع علما، فقها، راويان حديث، حكما و اطبا بود. در اين شهر، خواجه نزد بسيارى از فقها و حكماى عصر خويش تلمذ نمود و به رتبه علمى والايى دست يافت<ref>همان، ص 5</ref>. | شهر نيشابور با آنكه در حمله طايفه غزّ، دچار خرابى بسيار شده و بيشتر مساجد و مدارس آن در آن واقعه ويران گرديده و كتابخانههاى مهم آن به غارت رفته بود و بسيارى از دانشمندان ساكن در آنجا، يا كشته شده يا جلاى وطن اختيار كرده بودند، بااينوجود تا حمله مغول اهميت علمى خويش را از دست نداده بود و در زمان هجرت خواجه به آنجا باز هم مجمع علما، فقها، راويان حديث، حكما و اطبا بود. در اين شهر، خواجه نزد بسيارى از فقها و حكماى عصر خويش تلمذ نمود و به رتبه علمى والايى دست يافت<ref>همان، ص 5</ref>. | ||
خواجه پس از حمله مغول به ايران، نيشابور را | خواجه پس از حمله مغول به ايران، نيشابور را ترکكرد و درحالىكه در پى مأمنى مىگشت، به دعوت ناصرالدين عبدالرحيم بن ابىمنصور محتشم (كه از طرف علاءالدين محمد پادشاه اسماعيليان، حاكم قهستان خراسان بود) وارد قهستان شد. ناصرالدين، مقدم او را غنيمت شمرد و او را بىنهايت احترام و اكرام نمود و از محضر او استفاده كرد<ref>همان، ص 7</ref>. | ||
در قهستان، زمينه تحقيق و مطالعه براى خواجه فراهم گرديد و او كتاب «طهارت» [[مسکویه، احمد بن محمد|ابن مسكويه]] رازى را ترجمه كرد و با اضافه مطالب جديدى آن را به نام «[[اخلاق ناصری]]» براى ناصرالدين نوشت. رساله معينيه در علم هيئت و چند كتاب ديگر از تأليفات او نيز از محصولات همين دوران است<ref>همان، ص 9 - 7</ref>. | در قهستان، زمينه تحقيق و مطالعه براى خواجه فراهم گرديد و او كتاب «طهارت» [[ابن مسکویه، احمد بن محمد|ابن مسكويه]] رازى را ترجمه كرد و با اضافه مطالب جديدى آن را به نام «[[اخلاق ناصری]]» براى ناصرالدين نوشت. رساله معينيه در علم هيئت و چند كتاب ديگر از تأليفات او نيز از محصولات همين دوران است<ref>همان، ص 9 - 7</ref>. | ||
== خواجه در زندان اسماعیلیان == | == خواجه در زندان اسماعیلیان == | ||
| خط ۷۷: | خط ۸۲: | ||
در جنب اين رصدخانه كتابخانه بزرگى ساخته شد كه چهار صد هزار جلد كتاب داشت. و بنا به فرمان هلاكو كتب نفيس فراوانى كه از بغداد و دمشق و موصل و خراسان غارت شده بود و براى خواجه و همراهان وى لازم بود به آن كتابخانه نقل داده شد و خود خواجه نيز مأمورينى به بلاد اطراف مىفرستاد كه كتب علمى را در هر كجا بيابند براى او بخرند و بفرستند و در مسافرتها خودش هم هر جا كتابى يا اسطرلابى يا آلت نجومى ديگرى پيدا مىكرد مىخريد و آن را به مراغه مىآورد<ref>همان، ص 48</ref>. | در جنب اين رصدخانه كتابخانه بزرگى ساخته شد كه چهار صد هزار جلد كتاب داشت. و بنا به فرمان هلاكو كتب نفيس فراوانى كه از بغداد و دمشق و موصل و خراسان غارت شده بود و براى خواجه و همراهان وى لازم بود به آن كتابخانه نقل داده شد و خود خواجه نيز مأمورينى به بلاد اطراف مىفرستاد كه كتب علمى را در هر كجا بيابند براى او بخرند و بفرستند و در مسافرتها خودش هم هر جا كتابى يا اسطرلابى يا آلت نجومى ديگرى پيدا مىكرد مىخريد و آن را به مراغه مىآورد<ref>همان، ص 48</ref>. | ||
يکرصد كامل، به سى سال وقت نياز داشت، ولى بهخاطر عجول بودن هلاكو در اين امر، خواجه در ظرف مدت دوازده سال، به كمکجداول زيجهاى سابق و رصدخانه جديد به ترتيب زيج پرداخت و زيج ايلخانى را تدوين نمود<ref>همان، ص 45</ref>. | |||
در سال 669، خواجه به معالجه اباقاخان فرزند و جانشين هلاكوخان مغول پرداخته است و همچنين خواجه در بعضى از مصنفات خويش به كارهاى طبى و معالجات خود اشاره نموده است و اين حاكى از اطلاع او از طبابت است<ref>همان، ص 58</ref>. | در سال 669، خواجه به معالجه اباقاخان فرزند و جانشين هلاكوخان مغول پرداخته است و همچنين خواجه در بعضى از مصنفات خويش به كارهاى طبى و معالجات خود اشاره نموده است و اين حاكى از اطلاع او از طبابت است<ref>همان، ص 58</ref>. | ||
| خط ۱۰۷: | خط ۱۱۲: | ||
== وفات == | == وفات == | ||
خواجه در 75 سالگی (75 سال و 7 ماه و 7 روز) در شامگاه دوشنبه 17 ذی الحجه | خواجه در 75 سالگی (75 سال و 7 ماه و 7 روز) در شامگاه دوشنبه 17 ذی الحجه 672ق در بغداد رحلت نمود.<ref>ر.ک اخلاق ناصری، ص 6</ref><ref>ر.ک اساس الاقتباس، ص 15</ref> پیکرش بنا به وصيت خودش در شهر كاظمين مدفون گرديد. | ||
== آثار == | == آثار == | ||
| خط ۱۱۳: | خط ۱۱۸: | ||
خواجه در علوم و فنون متعدد داراى آثار و تأليفات است؛ پارهاى از آثار وى عبارتند از: | خواجه در علوم و فنون متعدد داراى آثار و تأليفات است؛ پارهاى از آثار وى عبارتند از: | ||
{{ستون-شروع| | {{ستون-شروع|3}} | ||
# تحرير اقليدس؛ | # تحرير اقليدس؛ | ||
# تحرير مجسطى؛ | # تحرير مجسطى؛ | ||
| خط ۲۲۳: | خط ۲۲۸: | ||
# اساس الاقتباس: خواجه نصیرالدّین طوسی، مصحح: عزیزالله علیزاده، تهران: فردوس، 1395، (وزیری، گالینگور)، 564 صفحه. شابک: 8-435-320-964-978 | # اساس الاقتباس: خواجه نصیرالدّین طوسی، مصحح: عزیزالله علیزاده، تهران: فردوس، 1395، (وزیری، گالینگور)، 564 صفحه. شابک: 8-435-320-964-978 | ||
{{الگو:نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد}} | |||
{{متکلمان شیعه}} | |||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
[[شرحی الإشارات]] | [[شرحی الإشارات]] | ||
[[الاشارات و التنبیهات (مع المحاکمات)]] | [[الاشارات و التنبیهات (مع المحاکمات)]] | ||
[[تسديد القواعد في شرح تجريد العقائد]] | |||
[[آغاز و انجام]] | [[آغاز و انجام]] | ||
[[اجوبة المسائل النصیریة]] | [[اجوبة المسائل النصیریة]] | ||
[[حل مشکلات معینیه]] | |||
[[مصارع المصارع]] | [[مصارع المصارع]] | ||
| خط ۲۴۱: | خط ۲۵۳: | ||
[[اساس الاقتباس]] | [[اساس الاقتباس]] | ||
[[ | [[أساس الإقتباس في المنطق]] | ||
[[الجوهر النضيد في شرح منطق التجريد]] | |||
[[اوصاف الاشراف]] | [[اوصاف الاشراف]] | ||
[[دعای توسل به چهارده معصوم سلاماللهعلیهم]] | |||
[[تعدیل المعیار فی نقد تنزیل الافکار]] | [[تعدیل المعیار فی نقد تنزیل الافکار]] | ||
[[تلخیص المحصل]] | [[تلخیص المحصل]] | ||
[[تلخيص المحصل (في شرح المحصل في علم الکلام)]] | |||
[[کشف المراد في شرح تجرید الإعتقاد]] | [[کشف المراد في شرح تجرید الإعتقاد]] | ||
| خط ۲۸۸: | خط ۳۰۶: | ||
[[اخلاق محتشمی]] | [[اخلاق محتشمی]] | ||
[[سیر و سلوک]] | |||
[[تعلیقه بر اساس الاقتباس خواجه نصیر طوسی]] | [[تعلیقه بر اساس الاقتباس خواجه نصیر طوسی]] | ||
| خط ۳۰۳: | خط ۳۲۳: | ||
[[شرح اشارات و تنبیهات (نمط سوم)]] | [[شرح اشارات و تنبیهات (نمط سوم)]] | ||
[[المراسلات بین صدرالدین القونوي و نصیرالدین | [[المراسلات بین صدرالدین القونوي و نصیرالدین الطوسي]] | ||
[[شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام]] | [[شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام]] | ||
[[ | [[الحاشية علی شروح الإشارات (الإشارات و شرح الإشارات و شرح الشرح و حاشية الباغنوي)]] | ||
[[بازنگاری اساس الاقتباس]] | [[بازنگاری اساس الاقتباس]] | ||
| خط ۳۱۵: | خط ۳۳۵: | ||
[[الاشارات و التنبیهات (بیروت)]] | [[الاشارات و التنبیهات (بیروت)]] | ||
[[ظاهرات | [[ظاهرات الفلك]] | ||
[[فرهنگ عروضی]] | [[فرهنگ عروضی]] | ||
| خط ۳۲۵: | خط ۳۴۵: | ||
[[هداية الطالبين في شرح آداب المتعلمين]] | [[هداية الطالبين في شرح آداب المتعلمين]] | ||
[[جواهر الفرائض: المشهور | [[جواهر الفرائض: المشهور ب الفرائض النصیریه]] | ||
[[دروس شرح اشارات و تنبیهات ( | [[دروس شرح اشارات و تنبیهات (ابن سینا)]] | ||
[[أوصاف الأشراف]] | [[أوصاف الأشراف]] | ||
| خط ۳۵۳: | خط ۳۷۳: | ||
[[بیست باب در معرفت اسطرلاب]] | [[بیست باب در معرفت اسطرلاب]] | ||
[[معیار الأشعار (در علم عروض و قافیه) | [[معیار الأشعار (در علم عروض و قافیه)]] | ||
[[شرح کشف المراد]] | [[شرح کشف المراد]] | ||
[[شرح الفصول النصيرية]] | [[شرح الفصول النصيرية]] | ||
[[دو رساله در اخلاق: مکارم اخلاق، گشایشنامه]] | |||
[[فصول]] | [[فصول]] | ||
| خط ۳۷۲: | خط ۳۹۴: | ||
[[هیئت فارسی با شرح بیست باب]] | [[هیئت فارسی با شرح بیست باب]] | ||
[[شرح کشف المراد (محمّدی خراسانی)]] | |||
[[بررسی و داوری در مسائل اختلافی میان دو فیلسوف اسلامی خواجه نصیر طوسی و امام فخر رازی]] | |||
[[استاد بشر]] | |||
[[سه رساله از تصنیفات خواجه نصیرالدين طوسی: متن فارسی و ترجمه انگلیسی تولا و تبرا، مطلوب المؤمنین و آغاز و انجام]] | |||
[[الجامع لشرحی التجرید]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:متکلمان شیعه]] | |||
[[رده:شاعران]] | |||
[[رده:منجمان]] | |||
[[رده:ریاضیدانان]] | |||