جوامع العلوم: تفاوت میان نسخه‌ها

جوامع العلوم (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۳۸

۱۶۳ بایت اضافه‌شده ، ۲۶ فوریه

بدون خلاصۀ ویرایش

Hbaghizadeh

دیوان‌سالاران، مدیران

۱۶۱٬۰۵۶

ویرایش

@@ خط ۲۵: / خط ۲۵: @@
 | پیش از =
 }}
-'''جوامع العلوم'''، نوشته [[متغبی بن فریعون]]، از مشاهیر قرن چهارم هجری و شاگرد ابوزید بلخی (متوفی ۳۲۲ق)، یک اثر موسوعه‌ای و دانشنامه‌ای شامل مبانی معرفتی در علوم گوناگون مانند ادب، سیاست، فلسفه، ریاضیات و علوم طبیعی است که با هدف تعلیم و ارتقای دانش دبیران و کارگزاران دولتی تدوین شده است.
+'''جوامع العلوم'''، نوشته [[ابن فریعون، متغبی|متغبی بن فریعون]]، از مشاهیر قرن چهارم هجری و شاگرد [[ابوزید، احمد بن سهل|ابوزید بلخی]] (متوفی ۳۲۲ق)، یک اثر موسوعه‌ای و دانشنامه‌ای شامل مبانی معرفتی در علوم گوناگون مانند ادب، سیاست، فلسفه، ریاضیات و علوم طبیعی است که با هدف تعلیم و ارتقای دانش دبیران و کارگزاران دولتی تدوین شده است.
 ==انگیزه نگارش==
@@ خط ۳۳: / خط ۳۳: @@
 ارزشمندی این اثر را می‌توان در محورهای کلیدی زیر خلاصه کرد:
 # نقطه تحول در علم طبقه‌بندی: این کتاب به‌عنوان یک نقطه عطف در تاریخ تطور علمِ تصنیف شناخته می‌شود و بازتاب‌دهنده نضج و پختگی فلسفه علوم و مبانی آن‌ها در قرن چهارم هجری است<ref>ر.ک: مقدمه، ص3-8</ref>.
-# پیوند میان دانش‌های دینی و فلسفه یونان: اهمیت این اثر در تلفیق آگاهی از متون مقدس (قرآن و احادیث) با فلسفه کلاسیک یونانی (مانند آراء ارسطو و جالینوس) است که نشان از احاطه نویسنده بر فرهنگ‌های پیرامون مسلمانان دارد<ref>ر.ک: همان، ص6</ref>.
+# پیوند میان دانش‌های دینی و فلسفه یونان: اهمیت این اثر در تلفیق آگاهی از متون مقدس (قرآن و احادیث) با فلسفه کلاسیک یونانی (مانند آراء [[ارسطو]] و [[جالینوس]]) است که نشان از احاطه نویسنده بر فرهنگ‌های پیرامون مسلمانان دارد<ref>ر.ک: همان، ص6</ref>.
 ==ساختار==
@@ خط ۴۸: / خط ۴۸: @@
 در مقدمه محقق، ضمن معرفی اجمالی نویسنده<ref>ر.ک: همان، ص4</ref>، به معرفی مختصر محتوای مقالات آن، پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان، ص8</ref>.
-جوامع العلوم دائرةالمعارف مختصری است که از جهاتی با مفاتيح العلوم خوارزمی شباهت دارد و در آن اصول بسیاری از مباحث علمی،که دانستن آن‌ها برای دبیران دیوان‌های فرمانروایان‌ آن‌ روزگار لازم بود، به زبان عربی مطرح شده و فروع هریک بررسی شده است<ref>ر.ک: بی‌نام، ص66</ref>.
+جوامع العلوم دائرةالمعارف مختصری است که از جهاتی با [[مفاتيح العلوم]] [[خوارزمی، محمد بن احمد|خوارزمی]] شباهت دارد و در آن اصول بسیاری از مباحث علمی،که دانستن آن‌ها برای دبیران دیوان‌های فرمانروایان‌ آن‌ روزگار لازم بود، به زبان عربی مطرح شده و فروع هریک بررسی شده است<ref>ر.ک: بی‌نام، ص66</ref>.
 این کتاب، به‌صورت مشجر کتابت شده؛ یعنی مثلا در سخن از«أمراض القوة الفكرية»، مؤلف‌ آن‌ را به «شاخه اصلی، الجهل» و «العي و الهذر» تقسیم می‌کند و آنگاه برای هریک از این دو شاخه، فروعی می‌آورد که با خطوطی شبیه به شاخه‌ درخت، به دو شاخه‌ اصلی‌ متصل‌ شود‌. در همه جای کتاب توضیح‌ و تفسیر‌ به‌ شیوه‌ مختصر و مفید دیده می‌شود<ref>ر.ک: همان</ref>.
@@ خط ۵۶: / خط ۵۶: @@
 مقالت اول، درباره علم کتابت یا منشیگری دربار‌ی‌ شامل نحوه‌ آداب دبیران‌، انشا‌، خط، بایگانی، مکاتبات، خراج، برید، املاک، حساب، هندسه، موضوعات مذهبی، اخلاق، آداب ملوک و امراض جسمی و روحی است<ref>ر.ک: همان</ref>.
-بخش بزرگی از‌ مقالت‌ اول،‌ کتاب درباره علوم دینی است؛ درحالی‌که در مفاتيح العلوم فقط یک فصل از کتاب‌ به‌ این‌ علوم اختصاص داده شده است. احتمالا هر دو مؤلف در این رشته منبع واحدی‌ داشته‌اند‌. پرداختن به علوم مذهبی در بخش اول، معمول بوده است. اما فصول مربوط‌ به‌ اخلاقیات‌، آداب شاهان یا توصیف بیماری‌ها، بنا بر تقسیم‌بندی معمول آن زمان می‌بایست در بخش دوم‌ ذیل‌ مسائل فلسفه قرار می‌گرفت. بخش دوم بیش از هر چیز به رشته‌های فلسفه عملی‌ اختصاص‌ داده شده است. علوم سیاسی به‌تفصیل بحث شده است و نویسنده اساسا بیشتر به جنبه‌های‌ عملی‌ رشته‌های گوناگون توجه داشته و در این رابطه به امور اداری و فنون جنگ‌ اهمیت‌ ویژه‌ای‌ داده است. پس از علوم سیاسی، به اخلاق و تدبیر منزل و آنگاه به مسائل مربوط به‌ دین‌ اسلام‌ و در نهایت به «تقسیمات فلسفه»، عملی و نظری پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.
+بخش بزرگی از‌ مقالت‌ اول،‌ کتاب درباره علوم دینی است؛ درحالی‌که در [[مفاتيح العلوم]] فقط یک فصل از کتاب‌ به‌ این‌ علوم اختصاص داده شده است. احتمالا هر دو مؤلف در این رشته منبع واحدی‌ داشته‌اند‌. پرداختن به علوم مذهبی در بخش اول، معمول بوده است. اما فصول مربوط‌ به‌ اخلاقیات‌، آداب شاهان یا توصیف بیماری‌ها، بنا بر تقسیم‌بندی معمول آن زمان می‌بایست در بخش دوم‌ ذیل‌ مسائل فلسفه قرار می‌گرفت. بخش دوم بیش از هر چیز به رشته‌های فلسفه عملی‌ اختصاص‌ داده شده است. علوم سیاسی به‌تفصیل بحث شده است و نویسنده اساسا بیشتر به جنبه‌های‌ عملی‌ رشته‌های گوناگون توجه داشته و در این رابطه به امور اداری و فنون جنگ‌ اهمیت‌ ویژه‌ای‌ داده است. پس از علوم سیاسی، به اخلاق و تدبیر منزل و آنگاه به مسائل مربوط به‌ دین‌ اسلام‌ و در نهایت به «تقسیمات فلسفه»، عملی و نظری پرداخته شده است<ref>ر.ک: همان</ref>.
-در این‌ کتاب‌، از میان رشته‌های فلسفه نظری به منطق و طبیعیات پرداخته شده و سه رشته از رشته‌های طبیعیات، یعنی‌ نجوم‌، تعبیر خواب و علوم فراست بررسی شده است. پس از آن علوم خفیه، به‌ویژه دانش‌ هندیان‌ و علم‌ کیمیا آورده شده است. به گفته وسل‌، ابن فریعون تقسیمات علوم منشیگری درباری و نیز علوم حکومتی و اداری را به‌‌خوبی‌ می‌شناخته، اما گویی با دیگر‌ رشته‌ها‌ و فروع آن‌ها‌ آشنا‌ نبوده‌ است. شاید برای همین است که‌ جوامع‌ العلوم فاقد طرح اصولی است. به‌طور کلی در این کتاب همچون‌ مفاتيح‌ العلوم، علوم فنی (صناعت، بر معارف‌ نظری علم) غالب است‌<ref>ر.ک: همان، ص66-67</ref>.
+در این‌ کتاب‌، از میان رشته‌های فلسفه نظری به منطق و طبیعیات پرداخته شده و سه رشته از رشته‌های طبیعیات، یعنی‌ نجوم‌، تعبیر خواب و علوم فراست بررسی شده است. پس از آن علوم خفیه، به‌ویژه دانش‌ هندیان‌ و علم‌ کیمیا آورده شده است. به گفته وسل‌، ابن فریعون تقسیمات علوم منشیگری درباری و نیز علوم حکومتی و اداری را به‌‌خوبی‌ می‌شناخته، اما گویی با دیگر‌ رشته‌ها‌ و فروع آن‌ها‌ آشنا‌ نبوده‌ است. شاید برای همین است که‌ جوامع‌ العلوم فاقد طرح اصولی است. به‌طور کلی در این کتاب همچون‌ [[مفاتيح العلوم|مفاتيح‌ العلوم]]، علوم فنی (صناعت، بر معارف‌ نظری علم) غالب است‌<ref>ر.ک: همان، ص66-67</ref>.
 این‌ کتاب، با توجه به قدمت‌ آن‌، برای مطالعه علوم منطقه‌ای ایران در قرون نخست اسلام بسیار ارزشمند است. فصول مربوط به علم‌ «منشیگری‌ درباری‌»، به‌ویژه برای‌ تاریخ‌نگاران‌ قدرت‌های سیاسی و اداری سودمند‌ است‌. علاوه بر این، جوامع العلوم از کتب ارزشمند چنددانشی است که بعدها در‌ ایران‌ این نوع آثار رواج یافت<ref>ر.ک: همان، ص67</ref>.