۱۶۰٬۹۷۸
ویرایش
←منابع مقاله
(صفحهای تازه حاوی «<div class="wikiInfo"> آرتیمانی، رضیالدین| {| class="wikitable aboutAuthorTable" style="t...» ایجاد کرد) |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) |
||
| (۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | |||
| عنوان = رضیالدین آرتیمانی | |||
| تصویر = NUR00000.jpg | |||
| | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | |||
| | | نام کامل = سید محمد رضیالدین آرتیمانی همدانی | ||
| | | نامهای دیگر = میر رضی، میر محمد، میرزا محمد رضی آرتیمانی همدانی | ||
| | | لقب = رضیالدین | ||
| تخلص = رضی | |||
| نسب = آرتیمانی (از سادات آرتیمان) | |||
| نام پدر = | |||
| ولادت = ۹۷۸ قمری | |||
| محل تولد = آرتیمان، تویسرکان | |||
| کشور تولد = ایران | |||
| محل زندگی = تویسرکان، همدان، اصفهان | |||
| رحلت = ۱۰۳۷ قمری | |||
| شهادت = | |||
| مدفن = آرامگاه میررضیالدین آرتیمانی، تویسرکان | |||
| طول عمر = ۵۹ سال | |||
| نام همسر = بانویی از خاندان صفوی | |||
| فرزندان = میرزا ابراهیم ادهم | |||
| خویشاوندان = خان احمد خان (پدربزرگ) | |||
| دین = اسلام | |||
| مذهب = شیعه | |||
| پیشه = شاعر، عارف، صوفی، شیخالاسلام تویسرکان | |||
| درجه علمی = شیخالاسلام تویسرکان | |||
| دانشگاه = | |||
| حوزه = | |||
| علایق پژوهشی = شعر عرفانی، ساقینامهسرایی، تصوف | |||
| منصب = منشی دفتر شاه عباس اول، شیخالاسلام تویسرکان | |||
| پس از = | |||
| پیش از = | |||
| اساتید = | |||
| مشایخ = میر مرشد بروجردی | |||
| معاصرین = میر مغیث محوی، مرشد بروجردی، رشکی، هلاک، شاه عباس اول، اعتمادالسلطنه | |||
| شاگردان = | |||
| اجازه اجتهاد از = | |||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | دیوان اشعار (شامل قصیده، غزل، قطعه، ترجیعبند، رباعی) | ساقینامه «خروش سینه» یا «سوگندنامه» | ساقینامه بیعنوان (در مدح شاه عباس صفوی)}} | |||
| سبک نوشتاری = ساده، روان، عارفانه | |||
| وبگاه = | |||
| امضا = | |||
| کد مؤلف = AUTHORCODE14705AUTHORCODE | |||
}} | |||
'''رَضیُالدّینِ آرْتیمانی''' (۹۷۸-۱۰۳۷ق)، شاعر، عارف و صوفی ایرانی سده یازدهم هجری و از سادات آرتیمان (قریهای در نزدیکی تویسرکان) بود. نام وی سید محمد، تخلصش رضی و لقبش رضیالدین بود. خاندان او همگی اهل عرفان و ادب بودند و از پدربزرگش خان احمد خان اشعاری بر جای مانده است. وی در جوانی به همدان سفر کرد و با شاعرانی چون میر مغیث محوی، مرشد بروجردی و دیگران دیدار نمود و گفته شده که مدتی شاگرد میر مرشد بروجردی بوده است. سپس به همراه مرشد بروجردی که به قصد سیر و سلوک عازم اصفهان و شیراز بود، به اصفهان رفت و در آنجا در زمره منشیان دفتر شاه عباس اول درآمد و مورد عنایت اعتمادالسلطنه قرار گرفت. در همین دوران با بانویی از خاندان صفوی ازدواج کرد و صاحب پسری به نام میرزا ابراهیم ادهم شد که او نیز شاعر بود. رضیالدین در جوانی به خدمت میرزا ابراهیم همدانی از پیشوایان تصوف رسید و از آن زمان به عرفان و تصوف گرایش پیدا کرد و خیلی زود مقامات سلوک را طی نمود و سرحلقه عارفان همدان شد. وی در اواخر عمر به آرتیمان بازگشت و بهعنوان شیخالاسلام تویسرکان به امور دینی مردم مشغول شد و روزگارش را به ارشاد گذراند. او هیچگاه از ریاست دینی و مقام عرفانی خود استفاده مادی نکرد و برای گذران زندگی به کشت و زرع پرداخت و گویا خانقاهی هم در مزرعه بنا نمود. از آثار او دیوان اشعاری مشتمل بر قصیده، غزل، قطعه، ترجیعبند و رباعی، و دو ساقینامه به نامهای «خروش سینه» یا «سوگندنامه» و ساقینامه بیعنوان (در مدح شاه عباس صفوی) بر جای مانده است. وی در سرودن غزل و قصیده و رباعی تبحری خاص داشت و در بیان مضامین عارفانه استاد بود. سادگی و روانی از ویژگیهای شعر اوست. پس از مرگش در ۱۰۳۷ق، او را در همان خانقاه به خاک سپردند و آن مزرعه به نام «میر رضی» شهرت یافت. | |||
==نام، تخلص، لقب، نسب== | |||
نام وی سید محمد، تخلصش رضی، و لقبش رضیالدین بود؛ اما نام و شهرتش در برخی منابع به صورتهای سید رضیالدین آرتمانی و میر رضی آرتیمانی همدانی نیز ضبط شده است. | |||
او از سادات آرتیمان، قریهای در نیمفرسنگی شهر تویسرکان و از توابع همدان، بود. | |||
خاندان رضی همگی اهل عرفان و ادب بودند. از پدربزرگ وی، خان احمد خان، اشعاری بر جای مانده است. | |||
== | ==اساتید== | ||
== | از جزئیات زندگی رضیالدین اطلاعی دقیق در دست نیست. وی دوستدار سیروسفر بود. در جوانی سفری به همدان داشت و در آنجا با شاعرانی چون میر مغیث محوی، مرشد بروجردی، رشکی، هلاکی و دیگران دیدار کرد و حتى گفتهاند که مدتی شاگرد میر مرشد بروجردی (د ۱۰۳۰ ق / ۱۶۲۱ م) هم بوده است. | ||
==سفرها، منشی دفتر شاه عباس اول، تصوف== | |||
رضی به همراه مرشد بروجردی که به قصد سیروسلوک عازم اصفهان و شیراز شده بود، مدتی به اصفهان رفت و در آنجا در زمرۀ منشیان دفتر شاه عباس اول (سل ۹۹۶- ۱۰۳۸ ق /۱۵۸۸- ۱۶۲۹ م) درآمد و مورد عنایت اعتمادالسلطنه (د ۱۰۳۷ ق /۱۶۲۸ م) قرار گرفت. | |||
سفر به اصفهان، زندگی رضیالدین آرتیمانی را متحول کرد؛ چراکه نهتنها در آنجا صاحب شغلی مناسب شد، بلکه در همانجا بود که با بانویی از خاندان صفوی ازدواج کرد و از وی صاحب پسری شد. رضی گویا قصد رفتن به هندوستان داشت، اما به سببی نامعلوم از این سفر چشم پوشید. | |||
در همان زمان جوانی که سفری به همدان داشت، به خدمت میرزا ابراهیم همدانی (ه م؛ د ۱۰۲۵ یا ۱۰۲۶ ق / ۱۶۱۶ یا ۱۶۱۷ م)، از پیشوایان اهل تصوف آن ناحیه رسید؛ از همان زمان به عرفان و تصوف گرایش پیدا کرد و خیلی زود، مقامات سلوک را طی نمود و سرحلقۀ عارفان همدان شد. | |||
رضیالدین در اواخر عمر به آرتیمان بازگشت و روزهای پایانی عمرش را در آنجا سپری کرد. وی بهعنوان شیخالاسلام تویسرکان و توابع آنجا، به امور دینی مردم مشغول شد و روزگارش را به ارشاد گذراند. | |||
او هیچگاه از ریاست دینی و مقام عرفانی خود استفادۀ مادی نکرد و برای گذران زندگی، به کشت و زرع در تویسرکان پرداخت و گویا خانقاهی هم در مزرعه بنا نمود. | |||
==وفات== | ==وفات== | ||
پس از مرگ رضی در ۱۰۳۷ ق /۱۶۲۸ م، وی را در همان خانقاه به خاک سپردند و آن مزرعه هم به نام «میر رضی» شهرت یافت (آرامگاه او در «همینه «(محلهای در شهر) تویسرکان قرار دارد که به آرامگاه میررضیالدین آرتیمانی شهرت دارد). | |||
==ویژگیهای شعری== | |||
رضیالدین بهویژه در سرودن غزل و قصیده و رباعی تبحری خاص داشت و در بیان مضامین عارفانه استاد بود؛ سادگی و روانی از ویژگیهای شعری او ست. | |||
قصاید رضیالدین نیز حالوهوای عارفانه دارند؛ در برخی از قصایدش، به مدح حضرت علی(ع) پرداخته و بدینسان، ارادت خود را به آن حضرت بازنموده است. غزلیات وی که بیشترِ حجم دیوان او را در بر گرفته، ساده و رواناند؛ وی در بهرهگرفتن از صنایع بیانی و بدیعی چون تشبیه و تلمیح و جز آن، در اشعارش افراط نکرده، و فهم آنها بسیار آسان است. به گفتۀ اته، رضیالدین آرتیمانی نیز همانند دیگر شاعران غزلسرای همعصر خود، چندان دربند وزن و قافیه نبود و در سرودههای خود احساسات بیشائبه را جلوهگر میساخت. | |||
==فرزندان== | |||
پسر رضیالدین، [[ادهم، میرزا ابراهیم|میرزا ابراهیم ادهم]] ـ که او نیز دستی در شعر داشت ـ در عهد شاهجهان (سل ۱۰۳۷- ۱۰۶۸ ق /۱۶۲۸- ۱۶۵۸ م) به هند رفت و بااینکه به کمک داوود تقرب خان، نزد شاه تقرب یافت، بهسبب ارتکاب اعمال ناشایست به زندان افتاد. وی در ۱۰۶۰ ق / ۱۶۵۰ م در هندوستان جان سپرد. | |||
==آثار== | ==آثار== | ||
1-دیوان، | |||
از رضیالدین آرتیمانی دیوان شعری بر جای مانده که مشتمل بر قصیده، غزل، قطعه، ترجیعبند، رباعی و برخی غزلهای ناتمام وی است؛ | |||
2- ساقینامه به نام «خروش سینه» یا «سوگندنامه»، | |||
همچنین از او ساقینامهای به نام «خروش سینه» یا «سوگندنامه»، و نیز ساقینامهای بیعنوان باقی مانده است که شهرت رضیالدین آرتیمانی بیشتر مرهون همین ساقینامههای او ست. | |||
3- ساقینامهای بیعنوان، | |||
این ساقینامه که در مدح شاه عباس صفوی سروده شده است، بااینکه بیش از ۱۷۵ بیت ندارد، در مقایسه با دیگر ساقینامههای عصرش، کوتاهتر، زیباتر و بیتکلفتر است. آغاز و انتهای این اثر، موشح به نام حضرت علی(ع) است. | |||
دیوان رضیالدین و «ساقینامۀ» وی که نسخههای گوناگونی در کتابخانههای سراسر جهان دارد، نخستینبار توسط محمدعلی امامی در ۱۳۴۶ ش همراه با مقدمهای کوتاه منتشر شد. این دیوان در ۱۳۷۲ ش نیز به کوشش انتشارات دارالفکر، و بار دیگر در ۱۳۷۳ ش به کوشش احمد کرمی در تهران به چاپ رسیده است<ref>رفوگران، مروارید، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی</ref>. | |||
| |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
<references/> | <references/> | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
[https://www.cgie.org.ir/fa/article/266785 رفوگران، مروارید، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی.] | |||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
[[دیوان رضیالدین ارتیمانی]] | |||
[[دیوان رضیالدین آرتیمانی]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||