مقامات حاتمی: مناقب ضیاءالدین حاتمی جوینی عارف قرن ششم

مقامات حاتمی: مناقب ضیاءالدین حاتمی جوینی عارف قرن ششم
پدیدآوران	حاتمي، ضياءالدين ابوبکر (نویسنده) شفیعی کدکنی، محمدرضا (مصحح)
عنوان‌های دیگر	مناقب ضیاءالدین حاتمی جوینی عارف قرن ششم
ناشر	سخن
مکان نشر	تهران
سال نشر	1403
چاپ	اول
شابک	‎5-106-260-622-978
موضوع	حاتمی، ضیاءالدین ابوبکر، قرن ۶ق. -- مناقب
زبان	فارسی
تعداد جلد	1
کد کنگره	2ح2ح / 279 BP

مقامات حاتمی: مناقب ضیاءالدین حاتمی جوینی عارف قرن ششم به تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی (متولد ۱۳۱۸ش)؛ این کتاب اثری است که در قرن ششم هجری در بستر تحولات اجتماعی و مذهبی خراسان نگاشته شده و به زندگی و مناقب ضیاءالدین ابوبکر حاتمی جوینی می‌پردازد. این اثر از معدود منابعی است که به این عارف نسبتاً گمنام اما تأثیرگذار در تاریخ تصوف ایران توجه دارد و تصویری از ساختار خانقاهی، روابط اجتماعی و جغرافیای تاریخی خراسان در آستانۀ حملۀ مغول ارائه می‌دهد.

ساختار

این کتاب در شش باب به همراه اوراق پراکنده، فرهنگ‌واره و فهرست مراجع تدوین شده است.

گزارش کتاب

کتاب «مقامات حاتمی» به تصحیح استاد محمدرضا شفیعی کدکنی، متنی ارزشمند از ادبیات مناقب‌نویسی و مقامات‌نگاری مشایخ تصوف است که به زندگی و کرامات ضیاءالدین ابوبکر حاتمی جوینی، عارف قرن ششم هجری می‌پردازد. این اثر که در دورۀ تحولات اجتماعی و مذهبی خراسان نگاشته شده، افزون بر روایت احوال و کرامات شیخ، اطلاعات ارزشمندی از ساختار خانقاهی، روابط اجتماعی، مناسبات اقتصادی و جغرافیای تاریخی خراسان ارائه می‌دهد.

ضیاءالدین ابوبکر حاتمی جوینی از عارفان نسبتاً گمنام اما تأثیرگذار بود که نسبش با چند واسطه به حاتم اصمّ، زاهد و صوفی نامدار قرن سوم می‌رسد. وی را باید از پیش‌آهنگان اندیشۀ «سنیان دوازده‌امامی» در قرن ششم و آغاز قرن هفتم دانست که تعلق خاطر ویژهای به امامان شیعه داشت.

کتاب حاضر در شش باب تنظیم شده است. باب چهارم کتاب که اختصاص به «کلمات منظوم و منثور» شیخ دارد، شامل مجموعۀ کلمات منظوم و منثور شیخ، مکتوبات، ترسلات، وصایا و فصولی است که برخی به قلم خود شیخ و برخی به املای او توسط مریدان نوشته شده است. در این بخش چند نمونه از شعر فارسی او در قالب قصیده و رباعی نقل شده است.

این اثر گنجینۀ گرانبهایی از واژه‌های زبان فارسی و اطلاعات تاریخی است و نکات ارزشمندی در زمینۀ تاریخ تصوف و زندگی خانقاهی در بخشی از خراسان قرن ششم ارائه می‌دهد. داده‌های تاریخی و ارزش‌های اجتماعی و مردم‌شناسی این متن، آن را به مراتب غنی‌تر از کتب مقامات دیگر عارفان همعصرش تبدیل کرده است.

شفیعی کدکنی در مقدمۀ مفصل خود به ارزش‌های زبانی، اجتماعی و تاریخی این اثر اشاره کرده و آن را بر اساس تنها نسخۀ شناخته‌شده تصحیح نموده است. این تصحیح با تعلیقات و فرهنگ‌واره‌ای از واژگان و اصطلاحات خاص آن دوره همراه است که بر ارزش علمی کتاب افزوده است.

منابع مقاله

پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات