ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) (←پانويس) |
||
| (۱۱ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | {{جعبه اطلاعات زندگینامه | ||
| عنوان = ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | | عنوان = ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | ||
| تصویر = | | تصویر = NUR115735.jpg | ||
| اندازه تصویر = | | اندازه تصویر = | ||
| توضیح تصویر = | | توضیح تصویر = | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
| پس از = | | پس از = | ||
| پیش از = | | پیش از = | ||
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]] (پدر) | [[ | | اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]] (پدر) | [[اصمعی، عبدالملک بن قریب|ابوسعید اصمعی]] | [[انصاری، سعید بن اوس|ابوزید انصاری]]}} | ||
| مشایخ = | | مشایخ = | ||
| معاصرین = | | معاصرین = | ||
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[اسماعیل بن ابی محمد یحیی یزیدی]] (برادر) | [[احمد بن محمد الیزیدی]] (برادرزاده) | [[عبیدالله بن محمد الیزیدی]] (برادرزاده)}} | | شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[اسماعیل بن ابی محمد یحیی یزیدی]] (برادر) | [[احمد بن محمد الیزیدی]] (برادرزاده) | [[عبیدالله بن محمد الیزیدی]] (برادرزاده)}} | ||
| اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]]}} | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]] | [[النقط و الشکل]] | [[المقصور و الممدود]] | [[بناء الكعبة و أخبارها]] | [[مصادر القرآن]] (إلى سورة الحديد) | [[مصادر القرآن و غرائب العرب]]}} | | اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]]}} | آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]] | [[النقط و الشکل]] | [[المقصور و الممدود]] | [[بناء الكعبة و أخبارها]] | [[مصادر القرآن]] (إلى سورة الحديد) | [[مصادر القرآن و غرائب العرب]]}} | ||
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)]]}} | |||
| سبک نوشتاری = | | سبک نوشتاری = | ||
| وبگاه = | | وبگاه = | ||
| امضا = | | امضا = | ||
| کد مؤلف = | | کد مؤلف = AUTHORCODE115735AUTHORCODE }} | ||
'''ابراهیم بن | '''ابراهیم بن ابیمحمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)|ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود. | ||
==ولادت== | |||
ابراهیم بن ابیمحمد یحیی بن مبارک بن مغیرة عدوی یزیدی، با کنیهٔ ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابومحمد یحیی بن مبارک از نامداران علمای بغداد و معلم خلیفه مأمون بود <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8</ref>. جدّ او «مغیره» مولای زنی از بنی عُدیّ بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود؛ نسبت «یزیدی» به یزید بن منصور حِمیری، خال خلیفه مهدی، بازمیگردد؛ این نسبت به سبب اتصال و مصاحبت پدرِ ابراهیم با او پدید آمده است <ref>ر.ک: همان، ص9</ref>. برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله، و به روایت [[ابن ندیم، محمد بن اسحاق|ابن ندیم]] یعقوب، هر یک در علوم عربی و شعر آوازه داشتند <ref>ر.ک: همان، ص9–10</ref>. | |||
== | ==تحصیلات== | ||
وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد [[اصمعی، عبدالملک بن قریب|ابوسعید اصمعی]] و [[انصاری، سعید بن اوس|ابوزید انصاری]] فراگرفت<ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص160–163</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8–10</ref> و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز بهواسطهٔ پدر بهره برد <ref>ر.ک: همان، ص10</ref>. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)|ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفدهسالگی آغاز کرد و تا شصتسالگی پی گرفت <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص160–161</ref>. حضورش در دربار مأمون و رفتوآمد با ادبا و ندیمان در شکلگیری سبک نوشتاریاش مؤثر بود <ref>ر.ک: همان، ص161–162</ref>. | |||
==فعالیتها== | |||
یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)|ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابیمحمد (برادرزادهاش) آن را از او روایت کرده است <ref>ر.ک: همان، ص160–161</ref>. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است <ref>ر.ک: همان، ص161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص10</ref>. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص161–163</ref>. | |||
== | ==وفات== | ||
بر پایهٔ گزارش [[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابن جوزی]] که [[یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله|یاقوت حموی]] نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست <ref>ر.ک: همان، ص160</ref>. | |||
== | ==آثار== | ||
ابراهیم | # ما اتفق لفظه و اختلف معناه <ref>ر.ک: همان، ص160–161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8–10</ref> | ||
# النقط و الشكل | |||
# المقصور و الممدود | |||
# مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) | |||
# بناء الکعبة و أخبارها <ref>ر.ک: همان، ص161</ref> | |||
# المصادر و نوادر العرب <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص10</ref> | |||
==پانويس == | |||
==پانويس == | |||
<references /> | <references /> | ||
==منابع مقاله== | ==منابع مقاله== | ||
*یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش. | *یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش. | ||
*یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی | *یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی | ||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه (ابن یزیدی)]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | |||
[[رده:مقالات بازبینی شده2 دی 1404]] | |||
[[رده:مؤلفین-دی]] | [[رده:مؤلفین-دی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۳۶
| ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی |
| نامهای دیگر | ابو اسحاق یزیدی |
| نسب | مغیره (غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم) |
| نام پدر | یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی (ابو محمد یزیدی) |
| محل تولد | بغداد، عراق |
| محل زندگی | بغداد |
| رحلت | ۲۲۵ قمری |
| خویشاوندان | برادران: محمد، اسماعیل، اسحاق، عبدالله، یعقوب |
| دین | اسلام |
| پیشه | ادیب، دستورشناس، واژهشناس، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان |
| علایق پژوهشی | دستور زبان، واژهشناسی، شعر، علوم عربی |
| اساتید | |
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
ابراهیم بن ابیمحمد یحیی یزیدی (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود.
ولادت
ابراهیم بن ابیمحمد یحیی بن مبارک بن مغیرة عدوی یزیدی، با کنیهٔ ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابومحمد یحیی بن مبارک از نامداران علمای بغداد و معلم خلیفه مأمون بود [۱]. جدّ او «مغیره» مولای زنی از بنی عُدیّ بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود؛ نسبت «یزیدی» به یزید بن منصور حِمیری، خال خلیفه مهدی، بازمیگردد؛ این نسبت به سبب اتصال و مصاحبت پدرِ ابراهیم با او پدید آمده است [۲]. برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله، و به روایت ابن ندیم یعقوب، هر یک در علوم عربی و شعر آوازه داشتند [۳].
تحصیلات
وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابوسعید اصمعی و ابوزید انصاری فراگرفت[۴][۵] و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز بهواسطهٔ پدر بهره برد [۶]. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفدهسالگی آغاز کرد و تا شصتسالگی پی گرفت [۷]. حضورش در دربار مأمون و رفتوآمد با ادبا و ندیمان در شکلگیری سبک نوشتاریاش مؤثر بود [۸].
فعالیتها
یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابیمحمد (برادرزادهاش) آن را از او روایت کرده است [۹]. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است [۱۰][۱۱]. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است [۱۲].
وفات
بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست [۱۳].
آثار
- ما اتفق لفظه و اختلف معناه [۱۴][۱۵]
- النقط و الشكل
- المقصور و الممدود
- مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید)
- بناء الکعبة و أخبارها [۱۶]
- المصادر و نوادر العرب [۱۷]
پانويس
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8
- ↑ ر.ک: همان، ص9
- ↑ ر.ک: همان، ص9–10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص160–163
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8–10
- ↑ ر.ک: همان، ص10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص160–161
- ↑ ر.ک: همان، ص161–162
- ↑ ر.ک: همان، ص160–161
- ↑ ر.ک: همان، ص161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، ص161–163
- ↑ ر.ک: همان، ص160
- ↑ ر.ک: همان، ص160–161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص8–10
- ↑ ر.ک: همان، ص161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، ص10
منابع مقاله
- یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش.
- یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی