ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی: تفاوت میان نسخهها
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
'''ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود. | '''ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود. | ||
==ولادت== | ==ولادت== | ||
ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن المغیرة العدوی الیزیدی، کنیهاش ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابو محمد یحیی بن المبارک از نامداران علمای بغداد و از معلمان خلیفه مأمون بود <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8</ref>. خاندان او بنابر روایات، مولی زنی از بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود و نسبت «الیزیدی» به سبب اتصال و مصاحبت پدرش با یزید بن منصور الحميری، خال خلیفه مهدی، به او اطلاق شد <ref>ر.ک: | ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن المغیرة العدوی الیزیدی، کنیهاش ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابو محمد یحیی بن المبارک از نامداران علمای بغداد و از معلمان خلیفه مأمون بود <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8</ref>. خاندان او بنابر روایات، مولی زنی از بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود و نسبت «الیزیدی» به سبب اتصال و مصاحبت پدرش با یزید بن منصور الحميری، خال خلیفه مهدی، به او اطلاق شد <ref>ر.ک: همان، 9</ref>. به گزارش منابع، برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله و نیز یعقوب (بر پایهٔ گزارش ابن ندیم) در علوم عربی و شعر آوازه داشتند <ref>ر.ک: همان، 9–10</ref>. | ||
==تحصیلات== | ==تحصیلات== | ||
وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت<ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–163</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref> و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز بهواسطهٔ پدر بهره برد <ref>ر.ک: | وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت<ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–163</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref> و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز بهواسطهٔ پدر بهره برد <ref>ر.ک: همان، 10</ref>. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفدهسالگی آغاز کرد و تا شصتسالگی پی گرفت <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161</ref>. حضورش در دربار مأمون و رفتوآمد با ادبا و ندیمان در شکلگیری سبک نوشتاریاش مؤثر بود <ref>ر.ک: همان، 161–162</ref>. | ||
==فعالیتها== | ==فعالیتها== | ||
یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابی محمد (برادرزادهاش) آن را از او روایت کرده است <ref>ر.ک: | یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابی محمد (برادرزادهاش) آن را از او روایت کرده است <ref>ر.ک: همان، 160–161</ref>. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است <ref>ر.ک: همان، 161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–163</ref>. | ||
==وفات== | ==وفات== | ||
بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست <ref>ر.ک: | بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست <ref>ر.ک: همان، 160</ref>. | ||
==آثار== | ==آثار== | ||
# ما اتفق لفظه و اختلف معناه <ref>ر.ک: | # ما اتفق لفظه و اختلف معناه <ref>ر.ک: همان، 160–161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref> | ||
# النقط و الشكل <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref> | # النقط و الشكل <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref> | ||
# المقصور و الممدود <ref>ر.ک: | # المقصور و الممدود <ref>ر.ک: همان، 161</ref> | ||
# مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) <ref>ر.ک: | # مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) <ref>ر.ک: همان، 161</ref> | ||
# بناء الکعبة و أخبارها <ref>ر.ک: | # بناء الکعبة و أخبارها <ref>ر.ک: همان، 161</ref> | ||
# المصادر و نوادر العرب <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref> | # المصادر و نوادر العرب <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref> | ||
نسخهٔ ۲ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۰:۰۳
| ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی | |
|---|---|
| پرونده:NURابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی.jpg | |
| نام کامل | ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی |
| نامهای دیگر | ابو اسحاق یزیدی |
| نسب | مغیره (غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم) |
| نام پدر | یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی (ابو محمد یزیدی) |
| محل تولد | بغداد، عراق |
| محل زندگی | بغداد |
| رحلت | ۲۲۵ قمری |
| خویشاوندان | برادران: محمد، اسماعیل، اسحاق، عبدالله، یعقوب |
| دین | اسلام |
| پیشه | ادیب، دستورشناس، واژهشناس، نویسنده |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان |
| علایق پژوهشی | دستور زبان، واژهشناسی، شعر، علوم عربی |
| اساتید | |
| شاگردان |
|
| برخی آثار | |
ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژهشناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که از آثار مهم در زمینه واژهشناسی و معانی کلمات عربی به شمار میرود.
ولادت
ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن المغیرة العدوی الیزیدی، کنیهاش ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابو محمد یحیی بن المبارک از نامداران علمای بغداد و از معلمان خلیفه مأمون بود [۱]. خاندان او بنابر روایات، مولی زنی از بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود و نسبت «الیزیدی» به سبب اتصال و مصاحبت پدرش با یزید بن منصور الحميری، خال خلیفه مهدی، به او اطلاق شد [۲]. به گزارش منابع، برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله و نیز یعقوب (بر پایهٔ گزارش ابن ندیم) در علوم عربی و شعر آوازه داشتند [۳].
تحصیلات
وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت[۴][۵] و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز بهواسطهٔ پدر بهره برد [۶]. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفدهسالگی آغاز کرد و تا شصتسالگی پی گرفت [۷]. حضورش در دربار مأمون و رفتوآمد با ادبا و ندیمان در شکلگیری سبک نوشتاریاش مؤثر بود [۸].
فعالیتها
یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، بهویژه در عهد مأمون، حضور مییافت. او به ظرافتهای لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفتهاند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابی محمد (برادرزادهاش) آن را از او روایت کرده است [۹]. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است [۱۰][۱۱]. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است [۱۲].
وفات
بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست [۱۳].
آثار
- ما اتفق لفظه و اختلف معناه [۱۴][۱۵]
- النقط و الشكل [۱۶]
- المقصور و الممدود [۱۷]
- مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) [۱۸]
- بناء الکعبة و أخبارها [۱۹]
- المصادر و نوادر العرب [۲۰]
پانويس
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8
- ↑ ر.ک: همان، 9
- ↑ ر.ک: همان، 9–10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–163
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10
- ↑ ر.ک: همان، 10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161
- ↑ ر.ک: همان، 161–162
- ↑ ر.ک: همان، 160–161
- ↑ ر.ک: همان، 161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–163
- ↑ ر.ک: همان، 160
- ↑ ر.ک: همان، 160–161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10
- ↑ ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161
- ↑ ر.ک: همان، 161
- ↑ ر.ک: همان، 161
- ↑ ر.ک: همان، 161
- ↑ ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10