ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی: تفاوت میان نسخه‌ها

ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۵۸

۱٬۸۱۱ بایت حذف‌شده ، دیروز در ‏۲۳:۵۸

بدون خلاصۀ ویرایش

Hbaghizadeh

دیوان‌سالاران، مدیران

۱۴۷٬۸۹۵

ویرایش

@@ خط ۴۰: / خط ۴۰: @@
 | کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE }}
-'''ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، از دانشمندان برجسته واژه‌شناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که از آثار مهم در زمینه واژه‌شناسی و معانی کلمات عربی به شمار می‌رود.
+'''ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی''' (متوفی ۲۲۵ق)، معروف به ابو اسحاق یزیدی، ادیب و لغوی، ندیم خلفای عباسی، از دانشمندان برجسته واژه‌شناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» است که از آثار مهم در زمینه واژه‌شناسی و معانی کلمات عربی به شمار می‌رود.
-==ولادت==
-ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی در بغداد زاده شد<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ج۱، ص۸</ref>. وی از خاندان یزیدی بود که خاندانی دانشی و ادیب بودند. پدرش یحیی یزیدی (ابو محمد) از بزرگان دانشمندان بغداد و اشراف آن شهر بود و آموزگار خلیفه مأمون عباسی به شمار می‌رفت<ref>ر.ک: همان، ص۸</ref>. خطیب بغدادی درباره پدرش می‌گوید: «یزیدی مورد اعتماد بود و یکی از قاریان فصیح، دانا به زبان‌های عرب بود و کتاب شگفتی‌های زبان را داشت...»<ref>ر.ک: همان، ص۸</ref>.
-نیای بزرگشان مغیره غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود<ref>ر.ک: همان، صفحه ۹</ref>. ابوالفرج اصفهانی نقل می‌کند که از ابوعبدالله محمد بن عباس بن محمد بن ابی محمد یزیدی شنیده که می‌گفت: «ما از خویشان ذی الرمه هستیم»<ref>ر.ک: همان، ص۹</ref>.
+==ولادت==
+ابراهیم بن ابی محمد یحیی بن المبارک بن المغیرة العدوی الیزیدی، کنیه‌اش ابواسحاق، در بصره زاده شد. پدرش ابو محمد یحیی بن المبارک از نامداران علمای بغداد و از معلمان خلیفه مأمون بود <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8</ref>. خاندان او بنابر روایات، مولی زنی از بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود و نسبت «الیزیدی» به سبب اتصال و مصاحبت پدرش با یزید بن منصور الحميری، خال خلیفه مهدی، به او اطلاق شد <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 9</ref>. به گزارش منابع، برادران او محمد، اسماعیل، اسحاق و عبدالله و نیز یعقوب (بر پایهٔ گزارش ابن ندیم) در علوم عربی و شعر آوازه داشتند <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 9–10</ref>.
 ==تحصیلات==
-ابراهیم یزیدی در خانواده‌ای دانشی پرورش یافت. پدرش یحیی یزیدی مورد اعتماد و از قاریان فصیح و دانا به زبان‌های عرب بود<ref>ر.ک: همان، ص ۸</ref>. یحیی یزیدی نزدیک به هزار جلد (حدود ده هزار برگ) از ابو عمرو بن علاء املا کرده بود<ref>ر.ک: همان، ص ۸</ref>. ابراهیم دانش را از عمویش ابو محمد یزیدی و همچنین از ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت<ref>ر.ک: همان، ص۱۰</ref>. روایت او از این استادان در کتابش آشکار است.
+وی ادبیات و لغت را نزد پدرش ابو محمد، سپس نزد ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت<ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–163</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref> و از مجالس ابو عمرو بن العلاء نیز به‌واسطهٔ پدر بهره برد <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>. او از نوجوانی به تألیف اثر بزرگش «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» پرداخت؛ به تصریح منابع، نگارش آن را از هفده‌سالگی آغاز کرد و تا شصت‌سالگی پی گرفت <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161</ref>. حضورش در دربار مأمون و رفت‌وآمد با ادبا و ندیمان در شکل‌گیری سبک نوشتاری‌اش مؤثر بود <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–162</ref>.
 ==فعالیت‌ها==
-ابراهیم یزیدی در سایه خانواده دانشی خود به فعالیت‌های علمی پرداخت. خاندان یزیدی از خاندان‌های مشهور در دانش دستور زبان و واژه‌شناسی بودند. پدرش یحیی یزیدی در بغداد ساکن شد و به یزید بن منصور حمیری (دایی خلیفه مهدی) پیوست و فرزندان او را ادب کرد و به همین دلیل به یزیدی نامور شد<ref>ر.ک: همان، ص۹</ref>. سپس به هارون الرشید پیوست که او را آموزگار فرزندش مأمون قرار داد. یحیی یزیدی به مکه سفر کرد و در آنجا حدیث گفت و در سال ۲۰۲ هجری در خراسان درگذشت<ref>ر.ک: همان، ص ۸</ref>.
+یزیدی از ادیبان نامدار بصره بود که به بغداد کوچید و در دربار عباسی، به‌ویژه در عهد مأمون، حضور می‌یافت. او به ظرافت‌های لغوی، قرائات و شواهد شعری در تبیین مفردات توجه ویژه داشت. گفته‌اند نسخهٔ «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» نزدیک به هفتصد ورق بوده و عبیدالله بن محمد بن ابی محمد (برادرزاده‌اش) آن را از او روایت کرده است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161</ref>. از دیگر آثار منسوب به او «النقط و الشكل»، «المقصور و الممدود»، «مصادر القرآن» (تا سورهٔ حدید) و «بناء الکعبة و أخبارها» است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>. در منابع ادبی حکایاتی از مجالست او با مأمون، یحیی بن أکثم و عریب مغنیه نقل شده است <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161–163</ref>.
-ابن خلکان می‌گوید: «در فرزندان او گروه بسیاری از بزرگان نامور صاحب نوشته‌ها و شعرهای زیبای نامور هستند و همه آنها در زبان عربی نوشته‌اند و همه دانشمند ادیب شاعر راوی اخبار مردم هستند»<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>. از فرزندان یحیی یزیدی شش پسر بودند: محمد، ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، عبدالله و یعقوب<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>. ابوالفرج اصفهانی می‌گوید: «همه پسرانش در مانند جایگاه او از دانش و شناخت زبان و چیرگی در علوم عرب بودند و برای همه آنها دانش خوبی بود»<ref>ر.ک: همان، ص۹</ref>. اسحاق و یعقوب زهد پیشه کردند و در حدیث دانشمند بودند و دیگران در زبان و علوم آن برجسته شدند<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>.
+==وفات==
+بر پایهٔ گزارش ابن جوزی که یاقوت حموی نقل کرده، یزیدی در سال 225ق درگذشت. جزئیات محل وفات و مدفن او روشن نیست <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160</ref>.
-ابراهیم یزیدی عالمی به ادب و شاعری مجید و ندیم خلفا بود<ref>ر.ک: حموی، یاقوت، ج ۱، ص۱۶۰</ref>. وی همراه مأمون به دمشق سفر کرد<ref>ر.ک: همان، ص۱۶۰</ref>. او دارای کتاب مصنفی است که یزیدیان به آن افتخار می‌کنند و آن کتاب «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» است که حدود هفتصد ورق دارد<ref>ر.ک: همان، ص ۱۶۰</ref>. ابراهیم ذکر کرده که کار بر روی این کتاب را از هفده سالگی آغاز کرد و شصت سال بر آن کار کرد<ref>ر.ک: همان، ص۱۶۰</ref>.
+==آثار==
+# ما اتفق لفظه و اختلف معناه <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 160–161</ref><ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 8–10</ref>
+# النقط و الشكل <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>
+# المقصور و الممدود <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>
+# مصادر القرآن (ناقص تا سورهٔ حدید) <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>
+# بناء الکعبة و أخبارها <ref>ر.ک: یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله، 161</ref>
+# المصادر و نوادر العرب <ref>ر.ک: ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی، 10</ref>
-==وفات==
+==پانويس ==
-ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی در سال ۲۲۵ قمری درگذشت<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ج ۱، صفحه ۸</ref>.
-==آثار==
-ابراهیم یزیدی آثار گوناگونی نوشته است که عبارتند از<ref>ر.ک: همان، ص ۱۰</ref>: کتاب النقط و الشکل کتاب المقصور و الممدود کتاب بناء الكعبة و أخبارها کتاب مصادر القرآن (که تا سورة الحديد رسیده و کامل نشده) کتاب مصادر القرآن و غرائب العرب کتاب ما اتفق لفظه و اختلف معناه
-از میان این آثار، تنها کتاب «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» باقی مانده است<ref>ر.ک: همان، ص ۱۰</ref>. از دیگر آثار خاندان یزیدی، کتاب عبدالله بن ابی محمد در «واژه‌های دشوار قرآن» است که قفطی درباره آن می‌گوید: «و آن در موضوع خود خوب است و آن را در شش جلد دیدم که بر هر واژه‌ای از قرآن با بیت‌هایی از شعر استدلال می‌کند... آن را به خط خود داشتم»<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>. این کتاب را «یزیدیان به آن افتخار می‌کنند»<ref>ر.ک: همان، ص ۹</ref>.
+<references />
-==پانويس ==
+==منابع مقاله==
-<references />
-==منابع مقاله==
+==وابسته‌ها==
-*یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ ش.
-*یاقوت حموی، یاقوت بن عبد الله، معجم الأدباء، لبنان- بیروت، 1372 هجری شمسی|1993 میلادی
-==وابسته‌ها==
 {{وابسته‌ها}}
 [[رده:زندگی‌نامه]]
-[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
+[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
 [[رده:مؤلفین-دی]]