ابن یزیدی، ابراهیم بن یحیی: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر = NUR00000.jpg  

| لقب = | تخلص =  

| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]] (پدر) | [[ابو سعید اصمعی]] | [[ابو زید انصاری]] | [[خلیل بن احمد فراهیدی]] | [[یونس بن حبیب نحوی]] | [[ابو عمرو بن علاء]] | [[ابن ابی اسحاق حضرمی]]}}

| مشایخ = | معاصرین = | شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[اسماعیل بن ابی محمد یحیی یزیدی]] (برادر) | [[احمد بن محمد یزیدی]] (برادرزاده) | [[عبیدالله بن محمد یزیدی]] (برادرزاده)}}

| اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی]]}}

| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[آنچه لفظش یکسان و معنایش متفاوت است]] | [[نقطه و شکل]] | [[کوتاه شده و کشیده شده]] | [[ساختن کعبه و اخبار آن]] | [[مصدرها]] (تا سوره حدید) | [[مصدرها و شگفتی‌های عرب]]}}

'''ابراهیم بن ابی‌محمد یحیی بن المبارک بن مغیره عَدَوی یزیدی'''، معروف به '''ابو اسحاق یزیدی''' (درگذشته ۲۲۵ قمری)، از دانشمندان برجسته واژه‌شناسی و دستور زبان در سده سوم هجری و از خاندان مشهور یزیدی بود. وی نویسنده کتاب معروف «[[ما اتفق لفظه و اختلف معناه]]» است که از آثار مهم در زمینه واژه‌شناسی و معانی کلمات عربی به شمار می‌رود.

ابراهیم بن ابی‌محمد یحیی یزیدی در بغداد زاده شد<ref>ر.ک: یاقوت حموی، شهاب الدین، جلد ۲، صفحه ۹۷</ref>. وی از خاندان یزیدی بود که خاندانی دانشی و ادیب بودند. پدرش یحیی یزیدی (ابو محمد) از بزرگان دانشمندان بغداد و اشراف آن شهر بود و آموزگار خلیفه مأمون عباسی به شمار می‌رفت<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، جلد ۱، صفحه ۸</ref>. خطیب بغدادی درباره پدرش می‌گوید: «یزیدی مورد اعتماد بود و یکی از قاریان فصیح، دانا به زبان‌های عرب بود و کتاب شگفتی‌های زبان را داشت...»<ref>ر.ک: همان، صفحه ۸</ref>.

نیای بزرگشان مغیره غلام زنی از قبیله بنی عدی بن عبد شمس بن زید مناة بن تمیم بود<ref>ر.ک: همان، صفحه ۹</ref>. ابوالفرج اصفهانی نقل می‌کند که از ابوعبدالله محمد بن عباس بن محمد بن ابی محمد یزیدی شنیده که می‌گفت: «ما از خویشان ذی الرمه هستیم»<ref>ر.ک: همان، صفحه ۹</ref>.

ابراهیم یزیدی در خانواده‌ای دانشی پرورش یافت. پدرش یحیی یزیدی مورد اعتماد و از قاریان فصیح و دانا به زبان‌های عرب بود<ref>ر.ک: ابن سعد، محمد، جلد ۶، صفحه ۲۰۹</ref>. یحیی یزیدی نزدیک به هزار جلد (حدود ده هزار برگ) از ابو عمرو بن علاء املا کرده بود<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، جلد ۱، صفحه ۸</ref>. ابراهیم دانش را از عمویش ابو محمد یزیدی و همچنین از ابو سعید اصمعی و ابو زید انصاری فراگرفت<ref>ر.ک: همان، صفحه ۱۰</ref>. روایت او از این استادان در کتابش آشکار است. پدرش نیز دانش عربی و اخبار مردم را از ابو عمرو و ابن ابی اسحاق حضرمی و خلیل بن احمد فراگرفته بود<ref>ر.ک: همان، صفحه ۸</ref>.

==شاگردان==  

از شاگردان ابراهیم یزیدی می‌توان به افراد زیر اشاره کرد<ref>ر.ک: همان، صفحه ۱۰</ref>: برادرش اسماعیل بن ابی محمد یحیی یزیدی برادرزاده‌اش احمد بن محمد یزیدی برادرزاده‌اش عبیدالله بن محمد یزیدی (که راوی کتاب «آنچه لفظش یکسان و معنایش متفاوت است» از عمویش است)

ابراهیم یزیدی در سایه خانواده دانشی خود به فعالیت‌های علمی پرداخت. خاندان یزیدی از خاندان‌های مشهور در دانش دستور زبان و واژه‌شناسی بودند<ref>ر.ک: ذهبی، شمس الدین محمد، جلد ۱۵، صفحه ۳۴۲</ref>. پدرش یحیی یزیدی در بغداد ساکن شد و به یزید بن منصور حمیری (دایی خلیفه مهدی) پیوست و فرزندان او را ادب کرد و به همین دلیل به یزیدی نامور شد<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، جلد ۱، صفحه ۹</ref>. سپس به هارون الرشید پیوست که او را آموزگار فرزندش مأمون قرار داد. یحیی یزیدی به مکه سفر کرد و در آنجا حدیث گفت و در سال ۲۰۲ هجری در خراسان درگذشت<ref>ر.ک: همان، صفحه ۸</ref>.

ابن خلکان می‌گوید: «در فرزندان او گروه بسیاری از بزرگان نامور صاحب نوشته‌ها و شعرهای زیبای نامور هستند و همه آنها در زبان عربی نوشته‌اند و همه دانشمند ادیب شاعر راوی اخبار مردم هستند»<ref>ر.ک: همان، صفحه ۹</ref>. از فرزندان یحیی یزیدی شش پسر بودند: محمد، ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، عبدالله و یعقوب<ref>ر.ک: ابن خلکان، احمد بن محمد، جلد ۱، صفحه ۱۶۵</ref>. ابوالفرج اصفهانی می‌گوید: «همه پسرانش در مانند جایگاه او از دانش و شناخت زبان و چیرگی در علوم عرب بودند و برای همه آنها دانش خوبی بود»<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، جلد ۱، صفحه ۹</ref>. اسحاق و یعقوب زهد پیشه کردند و در حدیث دانشمند بودند و دیگران در زبان و علوم آن برجسته شدند<ref>ر.ک: همان، صفحه ۹</ref>.

ابراهیم بن ابی محمد یحیی یزیدی در سال ۲۲۵ قمری درگذشت<ref>ر.ک: یاقوت حموی، شهاب الدین، جلد ۲، صفحه ۹۸</ref><ref>ر.ک: ذهبی، شمس الدین محمد، جلد ۱۰، صفحه ۲۸۷</ref>. اطلاعات بیشتری درباره محل درگذشت و آرامگاه او در دست نیست.

 

ابراهیم یزیدی آثار گوناگونی نوشته است که عبارتند از<ref>ر.ک: یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، جلد ۱، صفحه ۱۰</ref>: نقطه و شکل کوتاه شده و کشیده شده ساختن کعبه و اخبار آن کتاب مصدرها (که تا سوره حدید رسیده و کامل نشده) مصدرها و شگفتی‌های عرب کتاب آنچه لفظش یکسان و معنایش متفاوت است (که کتاب کنونی است)

 

از میان این آثار، تنها کتاب «ما اتفق لفظه و اختلف معناه» باقی مانده است<ref>ر.ک: همان، صفحه ۱۰</ref>. از دیگر آثار خاندان یزیدی، کتاب عبدالله بن ابی محمد در «واژه‌های دشوار قرآن» است که قفطی درباره آن می‌گوید: «و آن در موضوع خود خوب است و آن را در شش جلد دیدم که بر هر واژه‌ای از قرآن با بیت‌هایی از شعر استدلال می‌کند... آن را به خط خود داشتم»<ref>ر.ک: همان، صفحه ۹</ref>. این کتاب را «یزیدیان به آن افتخار می‌کنند»<ref>ر.ک: همان، صفحه ۹</ref>.

یزیدی، ابراهیم بن ابی محمد یحیی، ما اتفق لفظه و اختلف معناه، جلد ۱، تهران، ایران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۸۰ شمسی.

 

یاقوت حموی، شهاب الدین، معجم الادباء، جلد ۲، بیروت، لبنان، دار إحياء التراث العربي، چاپ اول، ۱۹۹۳ میلادی.

 

 

 

 

 

ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، قاهره، مصر، الهیئه المصریه العامه للکتاب، چاپ اول، ۱۹۹۲ میلادی.