پرش به محتوا

کاسانی، خواجه احمد: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه  
| عنوان = احمد کاسانی؛
| عنوان = احمد کاسانی
| تصویر = NUR00000.jpg
| تصویر = NUR125056.jpg  
| اندازه تصویر =  
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر =  
| توضیح تصویر =  
| نام کامل = احمد کاسانی؛
| نام کامل = احمد بن جلال‌الدین کاسانی
| نام‌های دیگر = خواجه احمد کاسانی؛
| نام‌های دیگر = خواجه احمد کاسانی
| لقب = خواجگی احمد، مخدوم اعظم، دهبیدی؛
| لقب = خواجگی احمد، مخدوم اعظم، دهبیدی
| تخلص =  
| تخلص =  
| نسب = امام علی بن موسى الرضا(ع)؛
| نسب = با ۱۴ واسطه به امام علی بن موسی الرضا(ع)  
| نام پدر = جلال‌الدین؛
| نام پدر = جلال‌الدین
| ولادت =  
| ولادت = ۸۶۸ق
| محل تولد = کاسان؛
| محل تولد = کاسان
| کشور تولد = ازبکستان؛
| کشور تولد = ازبکستان
| محل زندگی = ازبکستان؛
| محل زندگی = ازبکستان
| رحلت = د ۹۴۹ق؛
| رحلت = ۹۴۹ق
| شهادت =  
| شهادت =  
| مدفن = دهبید سمرقند؛
| مدفن = دهبید سمرقند
| طول عمر =  
| طول عمر = ۸۱ سال
| نام همسر =  
| نام همسر =  
| فرزندان = خواجۀ کلان، خواجه زکریا سمرقندی، خواجه عبدالولی سمرقندی، خواجه یادگار دهبیدی، خواجه اولیا و خواجه اسحاق ولی؛
| فرزندان = خواجۀ کلان، خواجه زکریا سمرقندی، خواجه عبدالولی سمرقندی، خواجه یادگار دهبیدی، خواجه اولیا و خواجه اسحاق ولی
| خویشاوندان =  
| خویشاوندان =  
| دین = اسلام؛
| دین = اسلام
| مذهب =تصوف (طریقۀ بیرامیه)؛
| مذهب = تصوف (طریقۀ بیرامیه)  
| پیشه = از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیه؛
| پیشه = از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیه
| منصب =  
| درجه علمی = از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیه
| دانشگاه =
| علایق پژوهشی = تصوف و عرفان
| منصب = ریاست طریقت خواجگان
| پس از =  
| پس از =  
| پیش از =  
| پیش از =  
| اساتید =  
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی
| مشایخ = شیخ محمدزاهد قاضی؛
| [[شیخ محمدزاهد قاضی]]}}
| معاصرین = ظهیرالدین بابر، ابوالغازی سلطان عبیدالله خان شیبانی؛
| مشایخ = شیخ محمدزاهد قاضی
| شاگردان =  
| معاصرین = ظهیرالدین بابر، ابوالغازی سلطان عبیدالله خان شیبانی
| اجازه اجتهاد از =  
| شاگردان = شیخ دوست صحاف، شیخ خرد، شیخ لطف‌الله ارجاکتی (یا جستی)، شیخ محمد اسلام جویباری
| درجه علمی = از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیه؛
| اجازه اجتهاد از = {{فهرست جعبه عمودی | [[شیخ محمدزاهد قاضی]]}}
| دانشگاه =
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[سماعیه]] | [[ذکر قلبی و تلقین]] | [[چهار کلمه]] | [[سلسلة الصدیقین]] | [[گل نوروزی]] | [[واقعۀ حقانیۀ]] | [[زبدةالسالکین]] | [[بکائیه]] | [[مرآت الصفا]] | [[بطیخیه]] | [[آداب الصدیقین]] | [[گنج نامه]] | [[معراج العاشقین]] | [[بیان سلسلۀ خواجگان]] | [[شرح رباعیات]] | [[مرشدالسالکین]] | [[شرح مصرعه]] | [[بابریه]]}}
| حوزه =
| علایق پژوهشی =
| سبک نوشتاری =  
| سبک نوشتاری =  
| آثار = 1- سماعیه؛
| وبگاه =  
| وبگاه =  
| امضا =  
| امضا =  
| کد مؤلف = AUTHORCODE00000AUTHORCODE
| کد مؤلف = AUTHORCODE125056AUTHORCODE }}
}}
''' اَحْمَدِ کاسانی، فرزند جلال‌الدین '''(د ۹۴۹ق/ ۱۵۴۲م)، از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیۀ ماوراءالنهر در اواخر سدۀ ۹ و اوایل سدۀ ۱۰ق.
 
 
==لقب==
 
او را خواجگی احمد و مخدوم اعظم نیز لقب داده‌اند و به مناسبت محل دفنش، دهبیدی نیز خوانده شده است.
 
 
==زادگاه، نسب==
 
وی از مردم کاسان بود، شهری در آن سوی رود سیحون ابتدای ترکستان و بعد از شهر چاچ، واقع در درۀ فرغانه که اکنون در جنوب ایالت نمنگان در شرق ازبکستان قرار دارد. نسبش را با ۱۴ واسطه به [[امام رضا علیه‌السلام|امام علی بن موسى الرضا(ع)]] رسانده‌اند.
 
 
==ریاست طریقت خواجگان==
 
وی بعد از آنکه از علوم بهرۀ کافی یافت، به حضور شیخ محمدزاهد قاضی، خلیفۀ [[احرار، عبیدالله بن محمود|خواجه عبیدالله احرار]] رسید و ۱۲ سال در خدمت او بود و در سایۀ تعالیم و افاضات او به درجات بالای تصوف نایل آمد. سپس در دهبید که در شمال سمرقند در آق دره واقع است، مقیم شد و به دعوت و ارشاد سالکان پرداخت و پیشوایی و ریاست طریقت خواجگان به او سپرده شد. مؤلفان نقشبندیه او را «قطب دوران و غوث زمانِ» خویش خوانده‌اند.
 
وی مورد تکریم و احترام سلاطین و امرا نیز بود، چنانکه ظهیرالدین بابر که به نقشبندیه ارادت داشت، برای او هدایایی فرستاد و ابوالغازی سلطان عبیدالله خان شیبانی (د ۹۴۶ق/ ۱۵۳۹م) به او اخلاص و ارادت می‌ورزید. شیخ نیز نسبت به عبیدالله خان توجه و علاقۀ خاص داشت و در بسیاری از رسالات خود او را مدح گفته، چنانکه رسالۀ «چهار کلمه» را با ستایش او شروع کرده است و در «سلسلة الصدیقین» این سلطان را در ردیف مشایخ سلسلۀ خواجگان آورده، و رسالۀ «گل نوروزی» را به مناسبت پیوستن عبیدالله خان به گروه درویشان تألیف کرده است، و از رسالۀ «واقعۀ حقانیۀ» او چنین برمی‌آید که در لشکرکشی عبیدالله ازبک به خراسان جزو ملازمان وی بوده است. او با اینکه خود در رسالۀ «زبدةالسالکین» بنابر حدیث مشهور، بدترین علما را کسی می‌داند که به دیدار سلاطین و امرا رود، مقام سلطانی عبیدالله خان را فرع و تابع سیر و سلوک روحانی او می‌داند، و علاوه بر آنچه گفته شد، غالباً در رسائل خود اشعار و سخنان او را نقل کرده، و برخی از رباعیات عرفانی او را نیز جداگانه در رساله‌ای شرح کرده است.
 
 
==مدفن==
 
چنانکه گذشت، مدفن احمد در دهبید است و فرزند بزرگ او، محمد امین، مشهور به خواجۀ کلان (د ۱۰۰۵ق) نیز در کنار او به خاک سپرده شده است.
 
 
==فرزندان==
 
از اولاد وی علاوه بر خواجۀ کلان، خواجه زکریا سمرقندی، خواجه عبدالولی سمرقندی، خواجه یادگار دهبیدی، خواجه اولیا و خواجه اسحاق ولی را نام برده‌اند، اما شاید بتوان گفت که خواجه اسحاق ولی از بقیه مهم‌تر بوده است. خواجه اسحاق (د ۱۰۰۷ق) در زمان مرگ پدر خردسال بود، لکن بر اثر تربیت شیخ [[لطف‌الله جستی]] مراحل سلوک تصوف را پیمود تا خود به ارشاد طالبان مشغول شد و مورد احترام و اعتقاد خاص مردم قرار گرفت.
 
 
==اصحاب برجسته و خلفا==
 
۴ تن را اصحاب برجسته و خلفای احمد کاسانی خوانده‌اند: شیخ دوست صحاف، شیخ خرد، شیخ لطف‌الله ارجاکتی (یا جستی) و شیخ محمد اسلام جویباری (د ۹۷۱ق)، و ظاهراً [[شیخ محمد جویباری]] مهم‌تر از بقیۀ اصحاب شیخ بوده است.
ازجمله پیروان او محمد خواجگی امکنگی و سعید سکوبی را نیز نام برده‌اند.
 
 
==ذکر خواجگان==
 
احمد کاسانی طریقۀ خواجگان را جامع تمام طریقه‌ها دانسته، و در بیشتر آثارش، آداب و شرایط این طریقه را شرح و توضیح داده است. در تعلیمات او تکرار «ذکر» اهمیت خاص دارد و بیشتر از همه، ذکر لا اله الاّ الله مورد توجه اوست و رسالۀ ذکر قلبی و تلقین را در بیان انتقال ذکر از پیامبر(ص) به مشایخ نوشته است. او ذکر خواجگان را بر ۳ وقوف دانسته است: ۱. وقوف عددی، یعنی شمرده گفتن ذکر؛ ۲. وقوف زمانی، یعنی حضور در هنگام حبس کردن و برآوردن نفس و مابین دم و بازدم؛ ۳. وقوف قلبی، یعنی در زمان گفتن... الاّ الله دل خود را به خدا مشغول داشتن. رسالۀ «چهار کلمۀ» او شرح و بیان ۴ رکن طریقۀ نقشبندی است: ۱. هوش در دم (که همان وقوف زمانی است)؛ ۲. نظر بر قدم (ضبط توجه و نظر)؛ ۳. سفر در وطن (سیر انفسی و مراقبۀ احوال درونی)؛ ۴. خلوت در انجمن (اشتغال دل به حق در میان جمع).
 


'''خواجه احمد کاسانی''' (۸۶۸-۹۴۹ق)، از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیۀ ماوراءالنهر در اواخر سدۀ ۹ و اوایل سدۀ ۱۰ق. وی از مردم کاسان بود که شهری در آن سوی رود سیحون ابتدای ترکستان و بعد از شهر چاچ، واقع در درۀ فرغانه است. نسبش را با ۱۴ واسطه به [[امام رضا علیه‌السلام|امام علی بن موسی الرضا(ع)]] رسانده‌اند. احمد کاسانی بیش از ۳۰ رساله در تصوف و عرفان به زبان فارسی نوشته است که مجموعه‌هایی از آن در کتابخانه‌های مختلف موجود است.


==آثار==
==ولادت==  
احمد بن جلال‌الدین کاسانی در سال ۸۶۸ قمری در شهر کاسان از نواحی فرغانه در ازبکستان کنونی دیده به جهان گشود. وی از خاندانی با نفوذ معنوی و روحانی برخاسته است. پدرش جلال‌الدین و پدران پیشینش به جمال‌الدین و برهان‌الدین ملقب بودند که نشان از جایگاه معنوی خانواده‌اش دارد.


1-ذکر قلبی و تلقین،
==تحصیلات==
در بیان انتقال ذکر از پیامبر(ص) به مشایخ؛
احمد کاسانی پس از آنکه از علوم بهره کافی یافت، به حضور شیخ محمدزاهد قاضی، خلیفۀ خواجه عبیدالله احرار رسید و ۱۲ سال در خدمت او بود. در سایۀ تعالیم و افاضات او به درجات بالای تصوف نایل آمد. معارف طریقت را از محمد قاضی سمرقندی، شاگرد [[احرار، عبیدالله بن محمود|خواجه احرار]] فراگرفت و انتسابش به مشایخ نقشبندیه از طریق او بود.


2-سماعیه،
==فعالیت‌ها==
احمد کاسانی در پاسخ به اعتراضات علمای متشرع بر احوال مشایخ در وقت سماع، رساله‌ای به نام «سماعیه» تألیف کرده، و در آن برای سماع دو فایده برشمرده است: اول آنکه ملالت و قبضی که در دل‌ها و احوال سالکان طریق از کثرت معاملات روی می‌دهد، با استماع اصوات طیبه و اشعار مشوقه از ایشان مرتفع می‌شود؛ فایده دوم آنکه حجاب‌هایی که در پی استیلای صفات نفس بر سالک ظاهر می‌شود، مرتفع می‌گردد.
پس از تکمیل تحصیلات، احمد کاسانی در دهبید که در شمال سمرقند در آق دره واقع است، مقیم شد و به دعوت و ارشاد سالکان پرداخت. پیشوایی و ریاست طریقت خواجگان به او سپرده شد و مؤلفان نقشبندیه او را «قطب دوران و غوث زمان» خویش خوانده‌اند. وی مورد تکریم و احترام سلاطین و امرا نیز بود، چنانکه ظهیرالدین بابر که به نقشبندیه ارادت داشت، برای او هدایایی فرستاد و ابوالغازی سلطان عبیدالله خان شیبانی به او اخلاص و ارادت می‌ورزید. شیخ نیز نسبت به عبیدالله خان توجه و علاقۀ خاص داشت و در بسیاری از رسالات خود او را مدح گفته است. احمد کاسانی طریقۀ خواجگان را جامع تمام طریقه‌ها دانسته، و در بیشتر آثارش، آداب و شرایط این طریقه را شرح و توضیح داده است. در تعلیمات او تکرار «ذکر» اهمیت خاص دارد و بیشتر از همه، ذکر لا اله الاّ الله مورد توجه اوست.


احمد کاسانی بیش از ۳۰ رساله در تصوف و عرفان به زبان فارسی نوشته است که مجموعه‌هایی از آن در کتابخانه‌های فردوسی و رودکی در شهر دوشنبۀ تاجیکستان، ابوریحان بیرونی در تاشکند، پتنه، گنج بخش و موزۀ ملی در پاکستان و فرهاد معتمد در تهران موجود است.
==وفات==
احمد کاسانی سرانجام در سال ۹۴۹ قمری درگذشت و در دهبید سمرقند به خاک سپرده شد. فرزند بزرگ او، محمد امین، مشهور به خواجۀ کلان (د ۱۰۰۵ق) نیز در کنار او به خاک سپرده شده است.


==آثار==
احمد کاسانی بیش از ۳۰ رساله در تصوف و عرفان به زبان فارسی نوشته است که از جمله مهمترین آنها عبارتند از: سماعیه ذکر قلبی و تلقین چهار کلمه سلسلة الصدیقین گل نوروزی واقعۀ حقانیۀ زبدةالسالکین بکائیه مرآت الصفا بطیخیه آداب الصدیقین گنج نامه معراج العاشقین بیان سلسلۀ خواجگان شرح رباعیات مرشدالسالکین شرح مصرعه بابریه


==شرح احوال و مقامات شیخ==
مجموعه‌هایی از آثار او در کتابخانه‌های فردوسی و رودکی در شهر دوشنبۀ تاجیکستان، ابوریحان بیرونی در تاشکند، پتنه، گنج بخش و موزۀ ملی در پاکستان و فرهاد معتمد در تهران موجود است.<ref>ر.ک. جلالی‌مقدم، مسعود، ‌ج7، ص80-79</ref>.


در شرح احوال و مقامات شیخ احمد، کتاب‌هایی نوشته شده است: انیس الطالبین از قاسم بن محمد صفایی کاتب که نفیسی او را از مریدان کاسانی دانسته است؛ جامع المقامات که نوه‌اش ابوالبقا فرزند خواجه بهاءالدین نوشته است؛ سلسلة الصادقین و انیس العاشقین، از دوست محمدبن نوروز احمد کشی؛ کتاب دیگری نیز از مؤلفی ناشناس با عنوان مقامات حضرت مخدوم اعظم نوشته شده است<ref>جلالی‌مقدم، مسعود، ‌ج7، ص80-79</ref>.
==پانویس==
==پانویس==


خط ۱۰۴: خط ۶۶:


==منابع مقاله==
==منابع مقاله==
ر.ک. جلالی‌مقدم، مسعود، دائر‌ه‌المعارف بزرگ اسلامی زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائر‌ه‌المعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1377.


جلالی‌مقدم، مسعود، دائر‌ه‌المعارف بزرگ اسلامی زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائر‌ه‌المعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1377.
==وابسته‌ها==
==وابسته‌ها==


{{وابسته‌ها}}
{{وابسته‌ها}}
[[مجموعه رسائل خواجه احمد کاسانی]]


[[رده:زندگی‌نامه]]  
[[رده:زندگی‌نامه]]  
[[رده:مقالات بازبینی شده2 بهمن 1402]]
[[رده:مقالات بازبینی شده2 بهمن 1402]]
[[رده:فاقد کد پدیدآور]]