کاسانی، خواجه احمد
| احمد کاسانی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | احمد بن جلالالدین کاسانی |
| نامهای دیگر | خواجه احمد کاسانی |
| لقب | خواجگی احمد، مخدوم اعظم، دهبیدی |
| نسب | با ۱۴ واسطه به امام علی بن موسی الرضا(ع) |
| نام پدر | جلالالدین |
| ولادت | ۸۶۸ق |
| محل تولد | کاسان، ازبکستان |
| محل زندگی | ازبکستان |
| رحلت | ۹۴۹ق |
| مدفن | دهبید سمرقند |
| طول عمر | ۸۱ سال |
| فرزندان | خواجۀ کلان، خواجه زکریا سمرقندی، خواجه عبدالولی سمرقندی، خواجه یادگار دهبیدی، خواجه اولیا و خواجه اسحاق ولی |
| دین | اسلام |
| مذهب | تصوف (طریقۀ بیرامیه) |
| پیشه | از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیه |
| منصب | ریاست طریقت خواجگان |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| درجه علمی | از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیه |
| علایق پژوهشی | تصوف و عرفان |
| اساتید | |
| مشایخ | شیخ محمدزاهد قاضی |
| معاصرین | ظهیرالدین بابر، ابوالغازی سلطان عبیدالله خان شیبانی |
| شاگردان | شیخ دوست صحاف، شیخ خرد، شیخ لطفالله ارجاکتی (یا جستی)، شیخ محمد اسلام جویباری |
| برخی آثار | |
خواجه احمد کاسانی (۸۶۸-۹۴۹ق)، از بزرگان سلسلۀ خواجگان نقشبندیۀ ماوراءالنهر در اواخر سدۀ ۹ و اوایل سدۀ ۱۰ق. وی از مردم کاسان بود که شهری در آن سوی رود سیحون ابتدای ترکستان و بعد از شهر چاچ، واقع در درۀ فرغانه است. نسبش را با ۱۴ واسطه به امام علی بن موسی الرضا(ع) رساندهاند. احمد کاسانی بیش از ۳۰ رساله در تصوف و عرفان به زبان فارسی نوشته است که مجموعههایی از آن در کتابخانههای مختلف موجود است.
ولادت
احمد بن جلالالدین کاسانی در سال ۸۶۸ قمری در شهر کاسان از نواحی فرغانه در ازبکستان کنونی دیده به جهان گشود. وی از خاندانی با نفوذ معنوی و روحانی برخاسته است. پدرش جلالالدین و پدران پیشینش به جمالالدین و برهانالدین ملقب بودند که نشان از جایگاه معنوی خانوادهاش دارد.
تحصیلات
احمد کاسانی پس از آنکه از علوم بهره کافی یافت، به حضور شیخ محمدزاهد قاضی، خلیفۀ خواجه عبیدالله احرار رسید و ۱۲ سال در خدمت او بود. در سایۀ تعالیم و افاضات او به درجات بالای تصوف نایل آمد. معارف طریقت را از محمد قاضی سمرقندی، شاگرد خواجه احرار فراگرفت و انتسابش به مشایخ نقشبندیه از طریق او بود.
فعالیتها
پس از تکمیل تحصیلات، احمد کاسانی در دهبید که در شمال سمرقند در آق دره واقع است، مقیم شد و به دعوت و ارشاد سالکان پرداخت. پیشوایی و ریاست طریقت خواجگان به او سپرده شد و مؤلفان نقشبندیه او را «قطب دوران و غوث زمان» خویش خواندهاند. وی مورد تکریم و احترام سلاطین و امرا نیز بود، چنانکه ظهیرالدین بابر که به نقشبندیه ارادت داشت، برای او هدایایی فرستاد و ابوالغازی سلطان عبیدالله خان شیبانی به او اخلاص و ارادت میورزید. شیخ نیز نسبت به عبیدالله خان توجه و علاقۀ خاص داشت و در بسیاری از رسالات خود او را مدح گفته است. احمد کاسانی طریقۀ خواجگان را جامع تمام طریقهها دانسته، و در بیشتر آثارش، آداب و شرایط این طریقه را شرح و توضیح داده است. در تعلیمات او تکرار «ذکر» اهمیت خاص دارد و بیشتر از همه، ذکر لا اله الاّ الله مورد توجه اوست.
وفات
احمد کاسانی سرانجام در سال ۹۴۹ قمری درگذشت و در دهبید سمرقند به خاک سپرده شد. فرزند بزرگ او، محمد امین، مشهور به خواجۀ کلان (د ۱۰۰۵ق) نیز در کنار او به خاک سپرده شده است.
آثار
احمد کاسانی بیش از ۳۰ رساله در تصوف و عرفان به زبان فارسی نوشته است که از جمله مهمترین آنها عبارتند از: سماعیه ذکر قلبی و تلقین چهار کلمه سلسلة الصدیقین گل نوروزی واقعۀ حقانیۀ زبدةالسالکین بکائیه مرآت الصفا بطیخیه آداب الصدیقین گنج نامه معراج العاشقین بیان سلسلۀ خواجگان شرح رباعیات مرشدالسالکین شرح مصرعه بابریه
مجموعههایی از آثار او در کتابخانههای فردوسی و رودکی در شهر دوشنبۀ تاجیکستان، ابوریحان بیرونی در تاشکند، پتنه، گنج بخش و موزۀ ملی در پاکستان و فرهاد معتمد در تهران موجود است.[۱].
پانویس
- ↑ ر.ک. جلالیمقدم، مسعود، ج7، ص80-79
منابع مقاله
ر.ک. جلالیمقدم، مسعود، دائرهالمعارف بزرگ اسلامی زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ دوم، 1377.