۱۴۷٬۷۸۱
ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) |
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
| پیش از = | | پیش از = | ||
}} | }} | ||
'''درآمدی بر کلام شیعی'''، اثر [[ | '''درآمدی بر کلام شیعی'''، اثر [[جبرئیلی، محمدصفر|محمدصفر جبرئیلی]] (متولد ۱۳۴۶ش)، پژوهشگر، در بررسی هویت، ساختار، منابع، ادوار تاریخی و مدارس کلام شیعی که نقش متکلمان در فرهنگ دینی و تعامل کلام شیعی با سایر علوم و مذاهب رقیب را تحلیل و کاستیهای موجود را بررسی میکند. | ||
==ساختار== | ==ساختار== | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
بخش مقدمه شامل طرح و ضرورت مسئله، پیشینه، روش تحقیق، سؤالات اصلی و فرعی، اهداف تحقیق، فرضیه و ارائه ساختار تحقیق است. این تحقیق با هدف تبیین اصالت و استقلال کلام شیعی صورتگرفته و منابع، اصول و ارتباط آن با دیگر علوم و مذاهب را معرفی میکند. همچنین، در این بخش به یافتهها و نقدهای تحقیق اشاره شده است<ref>مقدمه، ص17- 25</ref>. | بخش مقدمه شامل طرح و ضرورت مسئله، پیشینه، روش تحقیق، سؤالات اصلی و فرعی، اهداف تحقیق، فرضیه و ارائه ساختار تحقیق است. این تحقیق با هدف تبیین اصالت و استقلال کلام شیعی صورتگرفته و منابع، اصول و ارتباط آن با دیگر علوم و مذاهب را معرفی میکند. همچنین، در این بخش به یافتهها و نقدهای تحقیق اشاره شده است<ref>مقدمه، ص17- 25</ref>. | ||
فصل اول: هویت کلام شیعی؛ هویت کلام شیعی را در سه بخش اصلی، هویت مذهبی (وابسته به مذهب تشیع)، هویت علمی (علم کلام)، و هویت اعتقادی (اصول عقاید اسلامی) بررسی میکند. هویت مذهبی تشیع پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) شکلگرفته و با اعتقاد به امامت امام علی(ع) استمراریافته است. هویت اعتقادی تشیع مبتنی بر پنج اصل توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد است. کلام شیعی، علمی است که درباره عقاید اسلامی بحث میکند، آنها را توضیح میدهد، درباره آنها استدلال میکند و از آنها دفاع مینماید و به دلیل تمرکز بر اصول پنجگانه و ویژگیهای خاص خود در مسائل اعتقادی، هویتی مستقل از دیگر مذاهب کلامی دارد<ref>متن کتاب، ص27- 46</ref>. | فصل اول: هویت کلام شیعی؛ هویت کلام شیعی را در سه بخش اصلی، هویت مذهبی (وابسته به مذهب تشیع)، هویت علمی (علم کلام)، و هویت اعتقادی (اصول عقاید اسلامی) بررسی میکند. هویت مذهبی تشیع پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) شکلگرفته و با اعتقاد به امامت [[امام علی علیهالسلام|امام علی(ع)]] استمراریافته است. هویت اعتقادی تشیع مبتنی بر پنج اصل توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد است. کلام شیعی، علمی است که درباره عقاید اسلامی بحث میکند، آنها را توضیح میدهد، درباره آنها استدلال میکند و از آنها دفاع مینماید و به دلیل تمرکز بر اصول پنجگانه و ویژگیهای خاص خود در مسائل اعتقادی، هویتی مستقل از دیگر مذاهب کلامی دارد<ref>متن کتاب، ص27- 46</ref>. | ||
فصل دوم: منابع کلام شیعی؛ به بررسی منابع فکری و استنباطی کلام شیعی میپردازد که شامل قرآن کریم، سنت و عقل هستند. قرآن کریم بهعنوان منبع اصلی، دارای اصول دین و ویژگیهای انحصاری بوده و مبنای کشف و تبیین معارف دین است. سنت (قول، فعل و تقریر معصومین) منبع دوم کلام شیعی است که در احادیث بر رعایت آن تأکید شده و در نتیجه، حجیت آن تام و مستقل است. عقل، بهعنوان حجت استقلالی و ابزاری برای درک و استنباط احکام شرعی، در کلام شیعی جایگاه رفیعی دارد، هرچند برخی متکلمان نیز بر محدودیت کارکرد عقل تاکید کردهاند<ref>همان، ص47- 74</ref>. | فصل دوم: منابع کلام شیعی؛ به بررسی منابع فکری و استنباطی کلام شیعی میپردازد که شامل قرآن کریم، سنت و عقل هستند. قرآن کریم بهعنوان منبع اصلی، دارای اصول دین و ویژگیهای انحصاری بوده و مبنای کشف و تبیین معارف دین است. سنت (قول، فعل و تقریر معصومین) منبع دوم کلام شیعی است که در احادیث بر رعایت آن تأکید شده و در نتیجه، حجیت آن تام و مستقل است. عقل، بهعنوان حجت استقلالی و ابزاری برای درک و استنباط احکام شرعی، در کلام شیعی جایگاه رفیعی دارد، هرچند برخی متکلمان نیز بر محدودیت کارکرد عقل تاکید کردهاند<ref>همان، ص47- 74</ref>. | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
فصل چهارم: ادوار و مراحل کلام شیعی، به سیر تاریخی و تحول کلام شیعی میپردازد که شامل هشت مرحله است. این مراحل عبارتاند از: مرحله تکوین (عصر پیامبر اکرم(ص))، گسترش (قرن اول و دوم)، تدوین و تنظیم موضوعی (قرن دوم و سوم)، بازسازی ساختاری (قرن پنجم و ششم)، تحول و تکامل (قرن هفتم و هشتم)، شرح و تلخیص (قرن نهم تا چهاردهم)، و اصلاحگری و پویایی (نیمه دوم قرن چهاردهم). علاوه بر این، رویکردهای مختلف کلامی شکلگرفته در این دوران، شامل کلام نقلی، کلام نقلی، عقلی، کلام عقلی و نقلی، کلام فلسفی، کلام با غایت عرفانی و کلام با رویکرد تطبیقی نیز معرفی میشوند<ref>همان، ص103- 117</ref>. | فصل چهارم: ادوار و مراحل کلام شیعی، به سیر تاریخی و تحول کلام شیعی میپردازد که شامل هشت مرحله است. این مراحل عبارتاند از: مرحله تکوین (عصر پیامبر اکرم(ص))، گسترش (قرن اول و دوم)، تدوین و تنظیم موضوعی (قرن دوم و سوم)، بازسازی ساختاری (قرن پنجم و ششم)، تحول و تکامل (قرن هفتم و هشتم)، شرح و تلخیص (قرن نهم تا چهاردهم)، و اصلاحگری و پویایی (نیمه دوم قرن چهاردهم). علاوه بر این، رویکردهای مختلف کلامی شکلگرفته در این دوران، شامل کلام نقلی، کلام نقلی، عقلی، کلام عقلی و نقلی، کلام فلسفی، کلام با غایت عرفانی و کلام با رویکرد تطبیقی نیز معرفی میشوند<ref>همان، ص103- 117</ref>. | ||
فصل پنجم: مدارس کلام شیعی، مهمترین مراکز علمی و فکری تشیع را در جهان اسلام تا دوران معاصر معرفی میکند. این مدارس شامل مدارس مدینه، کوفه، قم، بغداد (با ظهور متکلمانی چون شیخ مفید و سید مرتضی)، نجف، ری، حله، جبلعامل، شیراز، هند، اصفهان، کربلا، تهران، خراسان، و قم معاصر هستند. ویژگیهای هر مدرسه بر اساس شخصیتهای تأثیرگذار، موقعیت جغرافیایی و تأثیرات علمی آنها بررسی شده است، مانند مدرسه قم معاصر که با محوریت تفسیر قرآن و شخصیتهایی چون امام خمینی و علامه طباطبایی شکل گرفت<ref>همان، ص119- 137</ref>. | فصل پنجم: مدارس کلام شیعی، مهمترین مراکز علمی و فکری تشیع را در جهان اسلام تا دوران معاصر معرفی میکند. این مدارس شامل مدارس مدینه، کوفه، قم، بغداد (با ظهور متکلمانی چون [[مفید، محمد بن محمد|شیخ مفید]] و [[سید مرتضی، علی بن حسین|سید مرتضی]])، نجف، ری، حله، جبلعامل، شیراز، هند، اصفهان، کربلا، تهران، خراسان، و قم معاصر هستند. ویژگیهای هر مدرسه بر اساس شخصیتهای تأثیرگذار، موقعیت جغرافیایی و تأثیرات علمی آنها بررسی شده است، مانند مدرسه قم معاصر که با محوریت تفسیر قرآن و شخصیتهایی چون [[موسوی خمینی، سید روحالله|امام خمینی]] و [[طباطبایی، سید محمدحسین|علامه طباطبایی]] شکل گرفت<ref>همان، ص119- 137</ref>. | ||
فصل ششم: متکلمان، آثار و شخصیتهای شیعی، به معرفی شخصیتهای برجسته و آثار کلامی شیعه میپردازد. این شخصیتها از قرن اول تا قرن پانزدهم هجری معرفی میشوند که شامل متکلمان اولیه و دوران اوج مانند هشام بن حکم ( | فصل ششم: متکلمان، آثار و شخصیتهای شیعی، به معرفی شخصیتهای برجسته و آثار کلامی شیعه میپردازد. این شخصیتها از قرن اول تا قرن پانزدهم هجری معرفی میشوند که شامل متکلمان اولیه و دوران اوج مانند [[هشام بن حکم]] (متوفای. 199 ق)، [[ابن بابویه، محمد بن علی|شیخ صدوق]] (متوفای. 381 ق)، [[مفید، محمد بن محمد|شیخ مفید]] (متوفای. 413 ق)، [[سید مرتضی، علی بن حسین|سید مرتضی]] (متوفای. 436 ق)، [[طوسی، محمد بن حسن|شیخ طوسی]] (متوفای. 460 ق) و [[نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد|خواجه نصیرالدین طوسی]] (متوفای. 672 ق) هستند. همچنین به متکلمان متأخر و معاصر همچون [[مطهری، مرتضی|شهید مطهری]] (متوفای. 1358 ش) که نقشی حیاتی در احیای کلام داشته است، نیز پرداخته میشود. هدف این بخش، شناخت بزرگان علم کلام و آثار فکری آنها برای پژوهشگران است<ref>همان، ص139- 196</ref>. | ||
فصل هفتم: نقش متکلمان شیعی در فکر و فرهنگ دینی، به دوازده کارکرد اساسی متکلمان شیعه در طول تاریخ اشاره میکند. این نقشها شامل تبیین مبانی اعتقادی، تحدید و تعریف مبانی روشی، ساختارمند کردن مباحث کلامی، هویتیابی تفکر شیعی، روزآمدکردن مباحث، پرکردن خلأ فکری، کارکردگرایی شریعت، پاسخگویی به شبهات و ایجاد ارتباط و تعامل با دیگر مذاهب و ادیان، ترویج و گسترش تشیع، جهتدادن به حاکمان و حکومتها، تاثیرگذاری بر فرهنگ و تمدن هستند<ref>همان، ص197- 219</ref>. | فصل هفتم: نقش متکلمان شیعی در فکر و فرهنگ دینی، به دوازده کارکرد اساسی متکلمان شیعه در طول تاریخ اشاره میکند. این نقشها شامل تبیین مبانی اعتقادی، تحدید و تعریف مبانی روشی، ساختارمند کردن مباحث کلامی، هویتیابی تفکر شیعی، روزآمدکردن مباحث، پرکردن خلأ فکری، کارکردگرایی شریعت، پاسخگویی به شبهات و ایجاد ارتباط و تعامل با دیگر مذاهب و ادیان، ترویج و گسترش تشیع، جهتدادن به حاکمان و حکومتها، تاثیرگذاری بر فرهنگ و تمدن هستند<ref>همان، ص197- 219</ref>. | ||