قطوف الربيع في صنوف البديع
| قطوف الربیع فی صنوف البدیع | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | شمسالعلماء گرکانی، محمدحسین (نویسنده)
قاسمی، مرتضی (گردآورنده) دادبه، اصغر (مقدمهنویس) قریب، بدرالزمان (مقدمهنویس) |
| ناشر | فرهنگستان زبان و ادب فارسی |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1389 ش. |
| چاپ | چاپ اول |
| شابک | 978-964-7531-99-3 |
| موضوع | بدیع؛ معانی و بیان |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | 1389 6ق8ش / 3361 PIR |
قطوف الربیع فی صنوف البدیع تألیف محمدحسین قریب گرکانی (شمس العلماء)، متخلص به ربانی، به کوشش مرتضی قاسمی، با مقدمه و یادداشتی از اصغر دادبه و بدرالزمان قریب؛ کتابی است در علم بدیع که خلاصهای از مهمترین مقولههای این فن را به صورتی منظم و با شواهد کافی برای هر صنعت دربردارد و در دورۀ خود به عنوان کتاب درسی استفاده میشده است.
ساختار
این کتاب دارای پیشمقدمه، مقدمه، متن اصلی و خاتمه است. در پیشمقدمه، حمد و ستایش الهی و انگیزۀ نگارش و روش تألیف آمده است. در مقدمه، اصطلاحات ضروری علم بدیع تعریف شده است. متن اصلی به شرح هشتاد صنعت بدیعی با شواهد فارسی و عربی اختصاص دارد و خاتمه به تعریف و توضیح برخی اصطلاحات ادبی دیگر از جمله شعر، عروض، قافیه و اغراض شعر میپردازد.
گزارش کتاب
کتاب «قطوف الربیع فی صنوف البدیع» اثر محمدحسین قریب گرکانی (شمس العلماء)، از دانشمندان و ادیبان برجستۀ دورۀ قاجار است که آگاهی و تبحر فراوانی در ادبیات فارسی و عربی داشته و خود نیز به زبان عربی شعر میسروده است. این کتاب از دو جنبه دارای ارزش و اهمیت است: ارزش عمومی و ارزش اختصاصی.
از نظر ارزش عمومی، این کتاب همانند دیگر کتب بدیعی به معرفی مجموعهای از صنایع ادبی میپردازد و آنها را همراه با شواهد و امثلۀ عربی و فارسی به صورت نظم و نثر در اختیار خواننده میگذارد و میتواند به عنوان منبعی ارزشمند در کنار سایر منابع این علم مورد استفاده قرار گیرد.
از نظر ارزش اختصاصی، نخست آنکه شماری از صنایع که در این کتاب از آنها یاد شده، در کتاب دیگر شمس العلماء یعنی «ابداع البدایع» به عنوان مستدرکات ذکر شده است؛ بنابراین «قطوف الربیع» از نظر احتوا بر مطالب جدید و دستاول حائز اهمیت است. گذشته از این، این کتاب تنها رسالۀ دربارۀ بدیع است که در آن به مباحثی پرداخته شده که در کتب قدما در زمینۀ بلاغت یافت نمیشود، مانند بحث «تخییل». دوم آنکه این کتاب خلاصهای است منظم از مهمترین مقولههای بدیع با شواهد کافی برای هر صنعت که در دورۀ خود به عنوان کتاب درسی استفاده میشده است. سوم آنکه شواهد ذکر شده در این کتاب از بهترین نمونهها انتخاب شده و مؤلف سعی کرده از شاعران معاصر و گمنام عصر خویش نیز شواهدی ذکر کند. از تعدادی از این شعرا، اشعار زیادی در دسترس نیست و شمسالعلماء با آوردن نام و شعر آنها در این کتاب، نامشان را به یادگار گذاشته و خود منبعی برای تحقیق دربارۀ این شاعران شده است.
در متن اصلی کتاب، هشتاد صنعت بدیعی با شواهد و امثلۀ فارسی و عربی به صورت نظم و نثر شرح داده شده است. مؤلف در ذکر شواهد ترتیب خاصی را رعایت کرده است: در ابتدا اگر امکان داشته، شاهدی از قرآن آورده و سپس شواهدی از حدیث، نثر عربی، نثر فارسی، نظم عربی و نظم فارسی. وی در نقل شواهد نظم عربی و فارسی به برخی از شاعران توجه بیشتری نشان داده است؛ از میان شاعران پارسیگوی به سعدی، حافظ و انوری و از میان شاعران عربزبان به متنبی، ابوالفتح بُستی و حریری بیشتر نظر داشته است. شمسالعلماء هر جا که شعری از خود نقل کرده، آن را با عباراتی نظیر «از مؤلف»، «من گفتهام» یا «دیگری گوید» مشخص نموده است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات