جامعهشناسی شناخت کارل مانهایم
جامعهشناسی شناخت کارل مانهایم، تألیف منوچهر آشتیانی (متولد 1311ش)، به بررسی، پردازش و شرح اندیشههای کارل مانهایم ( 1893 -1947م) میپردازد و بهطور خاص نظریات او در حوزه جامعهشناسی شناخت را مورد تحلیل و تفسیر قرار میدهد.
| جامعه شناسی شناخت کارل مانهایم | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | آشتیانی، منوچهر (نويسنده) |
| ناشر | نشر قطره |
| مکان نشر | ایران - تهران |
| سال نشر | 1384ش |
| چاپ | 1 |
| موضوع | مانهایم، کارل، 1893 - 1947م. - شناخت (جامعه شناسی) - شناخت (فلسفه) |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
سبک نگارش
سبک نگارش این کتاب عمدتاً پژوهشی و تحلیلی است. نویسنده رویکردی متوازن و جامع را اتخاذ کرده و به جزئیات اندیشههای مانهایم میپردازد[۱].
ساختار
کتاب، مشتمل بر پیشگفتار و پنج بخش اصلی با زیرمجموعههای متعدد و متنوع است. هر بخش اصلی، عنوانی ویژه دارد و با حروف لاتین نشانهگذاری شده است.
گزارش محتوا
مباحث مطرحشده در بخشهای پنجگانه کتاب، عبارت است از:
- شرح زندگانی کارل مانهایم: این بخش، به زندگی و اندیشههای اولیه کارل مانهایم میپردازد. مانهایم در بوداپست (مجارستان) در سال ۱۸۹۳م، متولد شد و تحصیلات اولیه خود را در همان شهر گذراند[۲]. این دوره در بوداپست با تحولات شدید اجتماعی و سیاسی همراه بود که بر شکلگیری فکری مانهایم تأثیر گذاشت[۳]. این بخش همچنین به مهاجرت مانهایم به آلمان اشاره میکند. آلمانی که مانهایم حدود 1920 به آنجا مهاجرت نمود، دوران تاریخی ملتهب و جامعهای ملتهبتر را در حیات جمهوری نوپای خود تجربه میکرد و به منصه ظهور میگذاشت[۴].
- اندیشههای پیرامون جامعهشناسی شناخت نزد مانهایم در آیینه مجموعه آثار گوناگون او: در این بخش، تلاشهای اولیه مانهایم در حوزه جامعهشناسی شناخت با مطالعه جهانبینی در آلمان آغاز میشود[۵]. او به بررسی چگونگی شکلگیری و درک نظامهای فکری مختلف در جامعه میپردازد و رابطه فلسفه و جامعهشناسی را در ایجاد معرفت جدید کاوش میکند[۶]. سعی مانهایم در یکی از آثارش مصروف تمییز نهادن بین سه جریان در فرایند شناخت گردیده است:
الف)- نظاممندسازی یک تفکر فلسفی؛ ب)- ایجاد نظام یک آفرینش فکری؛ پ)- ساختمانبندی یک آفرینش فکری[۷].
- سپهر خاص جامعهشناسی شناخت کارل مانهایم: جامعهشناسی شناخت مانهایم در مواردی، «تحلیل مفهومی (یا مفهوم تحلیلی)» نقد ایدئولوژی را با تغییر دادن کارکرد آن به «تحلیل توصیفی» تبدیل میکند؛ ولذا بهجای آنالیز توصیف «سیماشناسانه اقتصادی» را بهعنوان عوامل مسلط از نقطهنظرهای اجتماعی کنار مینهد، تا «واقعه اجتماعی» علیحسبالنوع آن نمایانتر گردد[۸]. او بین «ایدئولوژی» و «اتوپی» تمایز قائل میشود و این دو مفهوم را بهطور مفصل توضیح میدهد[۹]. مفهوم کلیدی «پیوند وجودی فکر» نیز مطرح میشود که نشان میدهد افکار و ایدهها به واقعیتهای اجتماعی و تاریخی وابسته هستند[۱۰].
- پیرامون برخی از مفاهیم، مقولات و اصول اساسی جامعهشناسی شناخت مانهایم: کارل مانهایم در زندگانی علمی و سیاسی خود نه فقط به پردهدری از چهره پلید ناسیونال سوسیالیسم و فاشیستم هیتلری و اسطورهسازی ضد عقلانی نیچهای قبل از آن در آلمان (آن زمان) پرداخته است، بلکه فراتر ازآن با انتشار کتاب «ایدئولوژی و اوتوپی» خود نفوذ این دو جریان ایدئولوژی و اوتوپیستی را در فرایند اجتماعی – معرفتی مردمان و صاحبفکران اکثر نزدیک به تمام جوامع بشری نیز به تبیین انتقادی جامعهشناسانه کشیده است[۱۱]. نویسنده، معتقد است که مانهایم نیز مانند اکثر متفکران و جامعهشناسان بورژوایی از این بلیه مصون نمانده است که یا عقاید اصیل مارکس را با توسل به ادعای دقیقهیابی و تعمقطلبی بیشتر در آنها آگاهانه و یا بلااستشعار تدریجا وارد افکار بورژوایی نماید و آنها را نهایتاً تبدیل به مارکسیسم بورژوازی کند و با بالعکس گرایشهای فکری جهان سرمایهداری را ترفندبازانه وارد عقاید مارکس سازد، تا این مجموعه مغشوش را مبدل به مارکس مطلوب طبع صاحبان زر و زور و تزویر نماید[۱۲].
- گفتار پایانی: در این بخش، نویسنده به ارزیابی نهایی و نتایج کلی بحثهای مطرحشده در کتاب میپردازد. جامعهشناختی شناخت مانهایم همان گونه که در مقدمهای بر آن (درآمد) آمده است و نیز به هنگام شرح عقاید مختلف او نشان داده شده، کلاً جامعهشناسی شناخت بینابینی است، که بین سوسیالیسم و کاپیتالیسم در نوسان است[۱۳].
پانویس
منابع مقاله
متن کتاب.