نمایش مبدأ برای ع‍ل‍وی‌ ح‍س‍ی‍ن‍ی‌، اب‍وب‍ک‍ر

{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
| عنوان = ابوبکر شهاب‌الدین علوی حضرمی
| تصویر = NUR00000.jpg
| اندازه تصویر =
| توضیح تصویر = 
| نام کامل = ابوبکر بن عبدالرحمان بن محمد بن علی بن عبدالله
| نام‌های دیگر = ابن شهاب باعلوی، سید ابوبکر بن شهاب حضرمی
| لقب = شهاب‌الدین
| تخلص = 
| نسب = حسینی، از خاندان آل باعلوی (منسوب به علی عریضی فرزند امام صادق علیه‌السلام)
| نام پدر = عبدالرحمان بن محمد علوی حسینی
| ولادت = ۱۲۶۲ق
| محل تولد = یکی از روستاهای تَریم (حضرموت)
| کشور تولد = یمن
| محل زندگی = حضرموت، حجاز، مصر، شام، استانبول، حیدرآباد هند، سنگاپور، جاوه
| رحلت = شب جمعه دهم جمادی‌الاولی ۱۳۴۱ق
| شهادت = 
| مدفن = حیدرآباد هند
| طول عمر = ۷۹ سال
| نام همسر = 
| فرزندان = 
| خویشاوندان = برادرش سید عمر الملقب بالمحضار
| دین = اسلام
| مذهب = شافعی (با گرایش و محبت شدید به اهل بیت علیهم‌السلام)
| پیشه = فقیه، عالم، شاعر، مؤلف، مصلح اجتماعی، تاجر
| درجه علمی = مجتهد
| دانشگاه = 
| علایق پژوهشی = فقه، اصول، حدیث، شعر، مناقب اهل بیت، فرائض، منطق، ریاضیات
| منصب = 
| پس از = 
| پیش از = 
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | [[عبدالرحمان (پدرش)]] | [[سید عمر الملقب بالمحضار (برادرش)]] | [[سید حسن بن حسین الحداد العلوی]] | [[سید علی بن عبدالله بن شهاب العلوی]] | [[سید حامد بن عمر بافرج العلوی]] | [[محمد بن عبدالله باسودان الكندی]] | [[سید الحسن بن علوی السقاف]] | [[سید احمد بن زینی دحلان]]}}
| مشایخ = بیش از ۱۰۰ تن
| معاصرین = 
| شاگردان = محمد بن عقیل علوی
| اجازه اجتهاد از = سید احمد بن زینی دحلان
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[رشفة الصادي من بحر فضائل بني النبي الهادي]] | [[نظام المنطق]] | [[علم الفرائض أرجوزة في آداب النساء]] | [[تحفة المحقق بشرح نظام المنطق]]  | [[الهادي الشهاب الثاقب على السباب الثاقب]] | [[نوافح]] | [[الورد الجوري بشرح عقيدة الباجوري التنوير]] | [[التحفة]] | [[اسعاف الطلاب]] | [[اقامة الحجة علی النقی ابن حجة]] | [[العقود اللؤلؤیة في انساب السادة العلویة]] | [[دیوان شعر]]}}
| سبک نوشتاری = 
| وبگاه = 
| امضا = 
| کد مؤلف = AUTHORCODE74922AUTHORCODE
}}
'''ابوبکر شهاب‌الدین علوی حضرمی''' (۱۲۶۲-۱۳۴۱ق)، فقیه، عالم جلیل، شاعر، آزاداندیش و مخلص در ولای اهل‌بیت علیهم‌السلام بود که از خاندان آل باعلوی در حضرموت برخاست  و در زمینه‌های فقه، اصول، حدیث، منطق، فرائض و شعر تبحر داشت. او به عنوان یک حلقه مهم در اسانید کتب اجازات معاصر شناخته می‌شود و مشایخ او بیش از ۱۰۰ تن بودند. شهاب‌الدین در سرزمین‌های شرقی چون هند، جاوه و ماله به عنوان عالمی اصلاح‌طلب و مخالف با بدعت شهره بود. وی حدود سی اثر از خود به جای گذاشت و در اشعار خود ارادت عمیق خود به اهل‌بیت علیهم‌السلام را نشان داده است.

==نسب و خاندان==
ابوبکر بن عبدالرحمان بن محمد بن علی بن عبدالله، معروف به ابن شهاب باعلوی، از سادات حسینی و از خاندان آل باعلوی در حضرموت بود. «شهاب» که در عنوان او آمده است، اشاره به شهاب‌الدین احمد، جد هفتم او دارد که خود به علی عریضی (فرزند [[امام جعفر صادق علیه‌السلام]]) نسب می‌برد<ref name="cgie">[https://www.cgie.org.ir/fa/article/226230 سلیم، عبدالامیر، ج5، ص244] </ref><ref name="ashura">[https://noorlib.ir/book/view/10767/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-:-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A8-%D9%88-%D8%B9%D8%AC%D9%85?pageNumber=547 محمدزاده، مرضیه، ج1، ص547-548]</ref>.

==ولادت==
ابوبکر شهاب‌الدین علوی حضرمی در سال ۱۲۶۲ هجری قمری در یکی از روستاهای تَریم (دره حضرموت) متولد شد<ref name="cgie" /><ref name="ashura" />. وی در همان روستای حصن آل فلّوقه در سفح جبل باعشمیل در جنوب تَریم به دنیا آمد و در دامان عنایت و رعایت پرورش یافت<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11440?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=859 سقاف، عبدالرحمن بن عبیدالله، ص 859]</ref>. پدرش عبدالرحمن بن محمد علوی حسینی و برادرش سید عمر (ملقب به المحضار) از نخستین اساتید او بودند<ref name="tabaghat">[https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=14&amp;sectionNumber=2&amp;pageNumber=22 سبحانی تبریزی، جعفر، ج14، ص22]</ref>.

==تحصیلات و اساتید==
ابوبکر شهاب‌الدین از همان کودکی نبوغ و استعداد فوق‌العاده‌ای از خود نشان داد و منظومه خود در علم فرائض را قبل از بیست سالگی سرود<ref name="tabaghat" />. مشایخ او متجاوز از ۱۰۰ تن و بیشتر اهل حضرموت بودند<ref name="cgie" />. مهمترین اساتید وی عبارتند از:

*پدرش: عبدالرحمان بن محمد علوی حسینی
*برادرش: سید عمر ملقب به المحضار
*سید حسن بن حسین الحداد العلوی
*سید علی بن عبدالله بن شهاب العلوی
*سید حامد بن عمر بافرج العلوی
*محمد بن عبدالله باسودان الکندی
*سید الحسن بن علوی السقاف<ref name="tabaghat" />

وی در سال ۱۲۸۶ هجری قمری (در ۲۴ سالگی) به مکه سفر کرد و از [[دحلان، احمد زینی|سید احمد بن زینی دحلان]] (شیخ المشایخ حجاز) و دیگران بهره برد. در همانجا به اشارۀ سید فضل پاشا، ارجوزه‌ای در «آداب النساء» سرود<ref name="cgie" /><ref name="ashura" />.

==فعالیت‌ها==
ابوبکر شهاب‌الدین فعالیت‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و حتی تجاری گسترده‌ای داشت:

===سفرها و اقامت در مناطق مختلف===
*در سال ۱۲۸۸ ق به عدن و سرزمین‌های مجاور رفت و با امرای حج آشنا شد<ref name="cgie" />.
*مدت ۴ سال را در مناطق خاور زمین، چون سنگاپور و به‌ویژه در جاوه (اندونزی) گذراند و به تجارت پرداخت و جریانات سیاسی آنجا را دنبال کرد<ref name="cgie" /><ref name="ashura" />.
*در سال ۱۲۹۲ ق به وطن خود بازگشت و در جنگهای محلی میان امرای شبه جزیره وساطت کرد و آتش جنگ را فرو نشاند<ref name="cgie" />.
*در سال ۱۳۰۲ ق مجدداً به عدن، لحج، مکه، مدینه، مصر، شام، بیت‌المقدس و آنگاه استانبول رهسپار شد و سرانجام به حیدرآباد دکن (هند) رفت و در آنجا اقامت گزید<ref name="cgie" /><ref name="tabaghat" />.

===اصلاح‌گری و مبارزه با بدعت===
وی در سرزمین‌های شرقی چون هند، جاوه و ماله (پایتخت کشور مالدیو) به عنوان عالمی اصلاح‌طلب و مخالف با بدعت شهره بود<ref name="cgie" /><ref name="ashura" />. به دلیل نشر فضائل اهل‌بیت علیهم‌السلام، از سوی نواصب آزارهای زیادی دید<ref name="tabaghat" />.

===شاعری===
شاعری توانا بود و در دیوانش چندین قصیده به سبق «ارتقيات» در مدح خدیوی مصر (جلیل توفیق پاشا) دارد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/11440?pageNumber=861 سقاف، عبدالرحمن بن عبیدالله، صفحه 861]</ref>. وی همچنین در قصاید خود به امارت اسلامی زنگبار توجه داشته و در سال ۱۳۰۰ ق، برغش بن سعید (سلطان زنگبار) را مدح کرده است<ref name="cgie" />.

===جایگاه در اسانید===
وی به عنوان یک حلقه مهم در اسانید کتب اجازات معاصر شناخته می‌شود<ref name="cgie" />.

==مذهب==
برخی از شرح‌حال‌نویسان، او را شافعی مذهب دانسته‌اند<ref name="cgie" />، در حالی که گروهی دیگر وی را در زمرۀ عالمان شیعه آورده‌اند<ref name="cgie" />. به هر حال، پاره‌ای از اشعار دیوان او تردیدی باقی نمی‌گذارد که وی دوستدار اهل‌بیت علیهم‌السلام بوده است<ref name="cgie" /><ref name="ashura" />.

==شاگردان==
مشهورترین شاگرد او محمد بن عقیل علوی است<ref name="cgie" /><ref name="ashura" />.

==وفات==
ابوبکر شهاب‌الدین علوی حضرمی در شب جمعه دهم جمادی‌الاولی<ref> [https://noorlib.ir/book/view/11484?volumeNumber=5&sectionNumber=3&pageNumber=1675 ر.ک: حبیب‌آبادی، محمدعلی، ج5، ص1675] </ref> سال ۱۳۴۱ هجری قمری (۱۹۲۳ میلادی) در حیدرآباد دکن (هند) وفات یافت<ref name="cgie" /><ref name="ashura" /><ref name="tabaghat" />. 

==آثار==
ابوبکر شهاب‌الدین تألیفات بسیاری دارد که در حدود ۳۰ اثر از آنها شناخته شده و برخی نیز به چاپ رسیده است<ref name="cgie" />. از جمله آثار او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

===آثار چاپی===
*الترياق النافع بإيضاح و تكميل في أصول الفقه للسبكي - در اصول فقه شافعی، چاپ حیدرآباد دکن، ۱۳۱۷ ق<ref name="tabaghat" /><ref name="cgie" />.
*جمع الجوامع منظومة ذريعة الناهض - منظومه، چاپ شده<ref name="tabaghat" />.
*علم الفرائض أرجوزة في آداب النساء - ارجوزه در آداب زنان که به اشاره سیدفضل پاشا سروده شد<ref name="tabaghat" /><ref name="cgie" />.
*أرجوزة نظام المنطق - منظومه در منطق، چاپ حیدرآباد دکن، ۱۳۳۱ ق<ref name="tabaghat" /><ref name="cgie" />.
*تحفة المحقق بشرح نظام المنطق - شرح بر ارجوزه خود در منطق، چاپ قاهره، ۱۳۳۰ ق<ref name="tabaghat" /><ref name="cgie" />.
*رشفة الصادي في مناقب بني النبی الهادی(ص) - در مناقب خاندان پیامبر، چاپ قاهره، ۱۳۰۳ ق. این کتاب به نام «الشاهد المقبول بفضل ابناء الرسول» نیز نامیده شده است<ref name="tabaghat" /><ref name="cgie" />.
*الهادي الشهاب الثاقب على السباب الثاقب - چاپ حیدرآباد دکن، ۱۳۱۷ ق<ref name="tabaghat" /><ref name="cgie" />.
*نوافح الورد الجوري بشرح عقيدة الباجوري - چاپ هند، ۱۳۱۷ ق<ref name="tabaghat" /><ref name="cgie" />.
*اسعاف الطلاب ببيان مساحة السطوح و ما یتوقف علیه من الحساب - در ریاضیات، چاپ هند، ۱۳۰۹ ق<ref name="cgie" />.
*اقامة الحجة علی النقی ابن حجة - در نقد بدیعیه ابن حجه حموی، چاپ بمبئی، ۱۳۰۵ ق<ref name="cgie" />.
*العقود اللؤلؤیة في انساب السادة العلویة بالدیار الحضرمیة - در انساب سادات علوی در حضرموت، چاپ بمبئی. کتانی این کتاب را «تألیفی عجیب در سلاسل آل باعلوی» خوانده است<ref name="cgie" />.
*فتوحات الباحث بشرح تقریر المباحث في احکام ارث الوارث - شرح بر منظومه خود در احکام فرائض، چاپ حیدرآباد دکن، ۱۳۱۷ ق<ref name="cgie" />.
*وجوب الحمیة عن مضار الرقیة - چاپ سنگاپور، ۱۳۲۸ ق<ref name="cgie" />.
*دیوان شعر - چاپ سنگاپور، ۱۳۴۴ ق. به گفتۀ امین، قسمتی از اشعار آن در چاپ حذف شده است<ref name="tabaghat" /><ref name="cgie" />.

===سایر آثار===
*العقود في فضائل اهل‌البیت(ع)
*الفتوحات
*الشهاب
*قصیدتان في رثاء الامیر(ع) و في رثاء الحسین(ع) که در آخر «النصائح الکافیة» چاپ شده‌اند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/3301?pageNumber=658 شرف‌الدین، عبدالله، ج 1، ص 658]</ref>

==نمونه اشعار در منقبت امام حسین علیه‌السلام==
در دانشنامه شعر عاشورایی نمونه اشعاری از او در رثای [[امام حسین علیه‌السلام]] نقل شده است<ref name="ashura" />:
{{شعر}}
{{ب|''فَهاجَتْ جَماهیرُ الضَّلالِ وَ أَقْبَلَتْ''|2=''بِجَیْشٍ لِحَرْبِ ابْنِ البَتُولِ عَرَمْرَمُ''}}
{{ب|''وَ حینَ اسْتَوی فی کَرْبَلا ءَ مُحَیِّمٌ''|2=''بِهِ تُرْبَتُها أَکْرِمْ بِهِ مِنْ مُحَیَّمِ''}}
{{ب|''أَبَتْ نَفْسُهُ الشَّمَّاءُ إِلاَّ کَرِیْهَةً''|2=''یَمُوتُ بِها مَوْتَ الْعَزیزِ الْمُکَرَّمِ''}}
{{ب|''هُوَ الْمَوْتُ مُرٌّ الْمُجْتَبی غَیْرَ أَنَّهُ''|2=''أَلَذُّ وَ أَحْلی مِنْ حَیاةِ التَّهَضُّمِ''}}
{{ب|''وَ قارَعَ حَتّی لَمْ یَدَعْ سَیْفَ باسِلٍ''|2=''بِمُعْتَرَکِ الهَیْجاءِ غَیْرَ مُثَلَّمِ''}}
{{ب|''هِیَ الْفِتْنَةُ الصَّمَّاءُ لَمْ یَلْفَ بَعْدَها''|2=''مَنا رُ مِنَ الإیمانِ غَیْرُ مُهَدَّمِ''}}
{{پایان شعر}}


# مردم گمراه به صورت یک لشکر بزرگ با هیجان برای جنگ با پسر بتول پیش آمدند.
# تا اینکه او در زمین کربلا خیمه زد. چه خیمه‌زننده‌ی بزرگواری بود!
# نفس بزرگوار او تسلیم نشد و مرگ باعزّت و کرامت را برگزید.
# ثمره‌ی مرگ تلخ است. ولی این‌گونه مردن لذّتبخش‌تر و شیرین‌تر از زندگی با خواری است.
# در جنگ آنقدر شمشیر زد تا اینکه همه‌ی شمشیرهای جنگاوران دشمن کند شد و تیزی لبه‌های آنها از بین رفت. (با همه‌ی جنگاوران نبرد کرد).
# بعد از این فتنه‌ی کور، هیچ ستونی از ستون‌های ایمان سالم نماند.<ref name="ashura" />

==پانويس==
<references />

==منابع==
*[https://www.cgie.org.ir/fa/article/226230 سلیم، عبدالامیر، دایرة‎المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج5، تهران، مرکز دایرة‎المعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.]
*[https://noorlib.ir/book/view/10767 محمدزاده، مرضیه؛ دانشنامه شعر عاشورایی: انقلاب حسینی در شعر شاعران عرب و عجم، ج1، تهران - ایران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات، 1386ش]
*[https://noorlib.ir/book/view/3267?volumeNumber=14&amp;sectionNumber=2&amp;pageNumber=22 سبحانی تبریزی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۴، قم - ایران: مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، 1418ق]
*[https://noorlib.ir/book/view/3301?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=658 شرف‌الدین، عبدالله، مع موسوعات رجال الشیعة، ج۱، لندن - انگلیس:الارشاد، 1411ق|1991م]
*[https://noorlib.ir/book/view/11440?volumeNumber=1&amp;sectionNumber=1&amp;pageNumber=858 سقاف، عبدالرحمن بن عبیدالله، إدام القوت في ذکر بلدان حضرموت، بیروت - لبنان: دار المنهاج، 1384ش|1425ق|2005م]
* [https://noorlib.ir/book/view/11484?volumeNumber=5&sectionNumber=3&pageNumber=1675 حبیب‌آبادی، محمدعلی، مکارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار: مشتمل بر تراجم و شرح أحوال أعیان رجال علمی زمان قاجاریه از علماء، و حکماء، و عرفاء، و شعراء، و سلاطین اسلامی، و مشاهیر مستشرقین، ج۵، اصفهان - ایران: کمال، 1362ش]

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}
* [[نظام المنطق]]
* [[رشفة الصادي من بحر فضائل بني النبي الهادي]]
[[رده:زندگی‌نامه]]
[[رده:مقالات بازبینی شده2 اردیبهشت 1405]]
[[رده:مؤلفین-اردیبهشت]]