نمایش مبدأ برای عسقلانی، آدم بن ابی‌ایاس

{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
| عنوان = '''آدم بن ابی‌ایاس عسقلانی'''
| تصویر = NUR00000.jpg
| اندازه تصویر =  
| توضیح تصویر = 
| نام کامل = آدم بن عبدالرحمن بن محمد (ناهیه بن شعیب)
| نام‌های دیگر = 
| لقب = ابوالحسن
| تخلص = 
| نسب = مولای بنی تمیم (یا بنی تیم)
| نام پدر = ابی‌ایاس (عبدالرحمن بن محمد، یا ناهیه بن شعیب)
| ولادت = ۱۳۲ق (۷۴۹م)
| محل تولد = مروالرود (خراسان) / بغداد
| کشور تولد = 
| محل زندگی = بغداد، عسقلان
| رحلت = جمادی‌الآخره ۲۲۰ق (۸۳۵م) - به نقلی ۲۲۱ق
| شهادت = 
| مدفن = عسقلان، فلسطین
| طول عمر = ۸۸ سال
| نام همسر = 
| فرزندان = عبید (پسر)
| خویشاوندان = 
| دین = اسلام
| مذهب = اهل سنت (حنفی)
| پیشه = محدث، مفسر، واعظ (ورّاق)
| درجه علمی = حافظ، امام، قدوه، شیخ الشام
| دانشگاه = 
| علایق پژوهشی = حدیث، تفسیر، علوم قرآنی
| منصب = محدث عسقلان
| پس از = 
| پیش از = 
| اساتید = {{فهرست جعبه عمودی | شعبة بن حجاج | ابن ابی ذئب | لیث بن سعد | مسعودی | حماد بن سلمه | حریز بن عثمان | ورقاء بن عمر | شیبان النحوی | اسرائیل بن یونس | مبارک بن فضاله | حفص بن میسره}}
| مشایخ  = 
| معاصرین = 
| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | محمد بن اسماعیل بخاری | ابوحاتم رازی | ابوزرعه دمشقی | دارمی | احمد بن ازهر | اسماعیل سمویه | هاشم بن مرثد طبرانی | ابراهیم بن هیشم بلدی}}
| اجازه اجتهاد از = 
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | تفسیر القرآن | کتاب الحدیث | کتاب ثواب الأعمال}}
| سبک نوشتاری = 
| وبگاه = 
| امضا = 
| کد مؤلف = AUTHORCODE71643AUTHORCODE
}}
{{کاربردهای دیگر|عسقلانی (ابهام‌زدایی)}}
'''ابوالحسن آدم بن عبدالرحمن بن محمد بن شعیب خراسانی مروذی بغدادی عسقلانی''' (۱۳۲ – ۲۲۰ق)، مشهور به '''آدم بن ابی‌ایاس'''، از حافظان و محدثان برجسته سده سوم هجری و از مشایخ [[بخاری، محمد بن اسماعیل|امام بخاری]] بود. او که در بغداد نشو و نما یافت، برای کسب حدیث به سرزمین‌های مختلف سفر کرد و سرانجام در عسقلان ساکن شد. آدم بن ابی‌ایاس در فتنه «خلق قرآن» از مدافعان سرسخت عقیده به قدمت قرآن بود و با ارسال پیامی به [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] در زندان، او را به پایداری در این راه تشویق نمود.

==نام و نسب==
نام کامل او «آدم بن عبدالرحمن بن محمد» است و کنیه‌اش «ابوالحسن» می‌باشد.<ref name="واسعی">واسعی، سید علیرضا، دانشنامه امام رضا(ع)، ج1، ص93-96</ref> در برخی منابع، نام پدرش «ناهیه بن شعیب» ذکر شده است.<ref name="ذهبی">[https://noorlib.ir/book/view/2352?volumeNumber=24&pageNumber=578 ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، ج24، ص578]</ref> او به «مروذی» (منسوب به مروالرود در خراسان) و سپس به «بغدادی» و «عسقلانی» شهرت یافت.<ref name="سزگین">سزگین، فواد، تاریخ نگارش‌های عربی، ج1، ص147</ref>

==ولادت==
آدم بن ابی‌ایاس در سال ۱۳۲ هجری قمری (۷۴۹ میلادی) در مروالرود (خراسان) به دنیا آمد.<ref name="سزگین" /> برخی منابع تولد او را در بغداد دانسته‌اند.<ref name="نصیری">نصیری، محمدرضا، اثر آفرینان، ج1، ص16</ref>

==تحصیلات و اساتید==
آدم بن ابی‌ایاس برای طلب حدیث از خراسان به بغداد رفت و در آنجا از محضر اساتید برجسته‌ای چون شعبة بن حجاج (که بیشترین بهره را از او برد)، ابن ابی‌ذئب، لیث بن سعد، مسعودی، ورقاء، حماد بن سلمه، حریز بن عثمان و بسیاری دیگر بهره گرفت.<ref name="واسعی" /><ref name="صفدی">[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=5&pageNumber=297 صفدی، خلیل بن ایبک، الوافي بالوفيات، ج5، ص297]</ref>

احمد بن حنبل گفته است که آدم از جمله شش یا هفت نفری بود که احادیث شعبه را به خوبی ضبط می‌کردند و نزد او از جایگاه ویژه‌ای برخوردار بود.<ref name="ذهبی" />

آدم برای دانش‌افزایی به کوفه، بصره، حجاز، مصر و شام نیز سفر کرد و از بزرگان آن سرزمین‌ها حدیث شنید.<ref name="واسعی" />

==شاگردان==
بزرگان بسیاری از آدم بن ابی‌ایاس روایت کرده‌اند، از جمله:<ref name="واسعی" /><ref name="ذهبی" /><ref name="تراجم">[https://tarajm.com/people/19899 پایگاه تراجم، نمایه «آدم بن أبي إياس عبد الرحمن بن محمد الخراساني المروزي»]</ref>
*[[بخاری، محمد بن اسماعیل|محمد بن اسماعیل بخاری]] (صاحب [[صحيح البخاري|صحیح بخاری]]) که ۱۷۷ یا ۲۸۱ حدیث از او در صحیح خود آورده است
*[[ابوحاتم رازی، احمد بن حمدان|ابوحاتم رازی]]
*ابوزرعه دمشقی
*دارمی
*احمد بن ازهر
*اسماعیل سمویه
*هاشم بن مرثد طبرانی

==مذهب و عقاید==
آدم بن ابی‌ایاس حنفی مذهب بود و از افاضل علمای حنفیه به شمار می‌رفت.<ref name="ادنه‌وی">ادنه‌وی، احمد بن محمد، طبقات المفسرین، ص32</ref> او در مسئله «خلق قرآن» به قدمت قرآن باور داشت و با قائلان به خلق قرآن به شدت مخالفت می‌کرد.<ref name="واسعی" />

داستان معروفی از او نقل شده است که وقتی به او گفتند «عبدالله بن صالح»، کاتب لیث بن سعد، سلام رسانده است، گفت: «از من به او سلام نرسانید.» چون علت را پرسیدند، گفت: «او معتقد به خلق قرآن است.» هنگامی که به او خبر دادند که ابن صالح از این عقیده توبه کرده است، اجازه داد سلامش را برسانند.<ref name="ذهبی" /><ref name="تراجم" />

همچنین در دوران زندانی شدن [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] به سبب همین عقیده، آدم پیامی برای او فرستاد و گفت: «ای احمد! تقوای الهی پیشه کن و به آنچه در آن هستی به خدا تقرب جو و مگذار کسی تو را از این راه منصرف کند که به خواست خدا بر در بهشتی.»<ref name="ذهبی" /><ref name="مکتبه">[https://shamela.ws/narrator/3 پایگاه مکتبة شاملة، نمایه «آدم بن أبي إياس»]</ref>

==ویژگی‌های اخلاقی و علمی==
علمای رجال آدم بن ابی‌ایاس را با صفات والایی توصیف کرده‌اند. [[ابوحاتم رازی، احمد بن حمدان|ابوحاتم رازی]] درباره او گفته است: «ثقه، مأمون، متعبد و از بهترین بندگان خدا» است.<ref name="ذهبی" /><ref name="تراجم" />

او به «ورّاقی» (کاغذفروشی) اشتغال داشت و کوتاه‌قد بود.<ref name="ابن‌ابی‌حاتم">[https://noorlib.ir/book/view/19137?volumeNumber=2 ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد، الجرح و التعدیل، ج2، ص1]</ref>

==وفات==
آدم بن ابی‌ایاس در جمادی‌الآخره سال ۲۲۰ هجری قمری (به نقلی ۲۲۱ق) در عسقلان درگذشت.<ref name="سزگین" /> هنگام وفات، قرآن را ختم کرد و سپس گفت: «بحبی لک إلا رفقت لهذا المصرع...» (به عشقم به تو سوگند، با من در این لحظه مرگ مدارا کن!).<ref name="صفدی" />

==آثار==
از آدم بن ابی‌ایاس آثاری در زمینه حدیث و تفسیر بر جای مانده است:<ref name="بغدادی">بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین، ج1، ص1</ref>
*'''تفسیر القرآن''' – کتابی در تفسیر قرآن که از آن در منابع دیگر نقل شده است
*'''کتاب الحدیث''' – نسخه‌ای از آن در کتابخانه ظاهریه (دمشق) موجود است
*'''کتاب ثواب الأعمال''' – در کتاب «اصابه» از آن نقل قول شده است

==پانویس==
<references />

==منابع مقاله==
*واسعی، سید علیرضا، دانشنامه امام رضا(ع)، ج1، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۶ش
*[https://noorlib.ir/book/view/11452?volumeNumber=5&pageNumber=297 صفدی، خلیل بن ایبک، الوافي بالوفيات، بیروت: دار النشر فرانز شتاينر، ۱۳۸۱ق، ج5]
*بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین: اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، بیروت: دار إحياء التراث العربي، ۱۳۳۰ش، ج1
*سزگین، فواد، تاریخ نگارش‌های عربی، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰ش، ج1
*نصیری، محمدرضا، اثر آفرینان: زندگی‌نامه نام‌آوران فرهنگی ایران، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۸۴ش، ج1
*ادنه‌وی، احمد بن محمد، طبقات المفسرین، مدینه: مکتبة العلوم و الحکم، ۱۴۱۷ق
*[https://noorlib.ir/book/view/2352?volumeNumber=24&pageNumber=578 ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، بیروت: دار الکتاب العربي، ۱۴۰۹ق، ج24]
*[https://noorlib.ir/book/view/19137?volumeNumber=2 ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد، الجرح و التعدیل، حیدرآباد: مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ج2]
*[https://tarajm.com/people/19899 پایگاه تراجم، نمایه «آدم بن أبي إياس عبد الرحمن بن محمد الخراساني المروزي أبي الحسن العسقلاني»]
*[https://shamela.ws/narrator/3 پایگاه مکتبة شاملة، نمایه «آدم بن أبي إياس»]

==وابسته‌ها==
{{وابسته‌ها}}
[[العلم و الحلم]]
[[رده:زندگی‌نامه]]
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:مؤلفین-تیرماه 1405: باقی‌زاده]]