نمایش مبدأ برای واجب بالذات

{{جعبه اطلاعات اصطلاح فلسفی
| نام = واجب بالذات
| عنوان = اصطلاحی در فلسفه اسلامی
| نام کامل = واجب الوجود بالذات
| نام‌های دیگر = واجب الوجود لذاته، موجود بالذات، قیوم، صرف الوجود
| معادل عربی = الواجب بالذات، واجب الوجود لذاته
| معادل لاتین = Necessary Existence by Itself, Necessarily Existent
| معادل اروپایی = 
| دانش = فلسفه، الهیات
| فلسفه = فلسفه اسلامی، حکمت مشاء، حکمت اشراق، حکمت متعالیه
| مکتب = 
| فیلسوفان کلیدی = فارابی، ابن سینا، سهروردی، صدرالمتألهین، علامه طباطبایی
| مدافعان = خواجه نصیرالدین طوسی، میرداماد، ملاهادی سبزواری
| نخستین بار توسط = فارابی (در تقریر نظام‌مند)
| نخستین متن کهن = فصوص الحکم (فارابی)، الشفاء
| ریشه‌شناسی = «وجوب» در لغت به معنای ثبوت و ضرورت است
| تعریف = آنچه وجود برای آن ضروری و ذاتی است و عدم بر آن محال می‌باشد؛ وجود صرف و محض که هیچ‌گونه قوه و امکانی در آن راه ندارد
| متون مهم = الشفاء، الحکمة المتعالیة، نهایة الحکمة، قبسات
| مفاهیم مرتبط = وجوب، امکان، امتناع، علت، معلول، وجود، صفت الهی
| متضادها = ممکن بالذات، ممتنع بالذات
| پیش‌نیازها = تقسیم موجود به واجب و ممکن، اصالت وجود
| اختلافی = 
| متناظر غربی = 
| متناظر شرقی = 
}}

'''واجب بالذات''' اصطلاحی محوری در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه الهیات بالمعنی الاخص، به معنای موجودی است که وجود برای آن ضروری و ذاتی بوده و عدم بر آن محال است. «واجب» در برابر «ممکن» و «ممتنع» قرار دارد و قید «بالذات» برای تمایز آن از «واجب بالغیر» به کار می‌رود.<ref>المباحث المشرقیة، ج۱، ص ۱۲۱</ref> بر اساس تعریف رایج، واجب بالذات موجودی است که «اگر با قطع نظر از هر امر دیگری صرفاً به ذاتش توجه شود، وجود برای آن ضروری بوده و نیستی بر آن محال است».<ref>الحکمة المتعالیة، ج۱، ص ۸۳</ref> مهم‌ترین ویژگی‌های آن عبارتند از: بساطت محض، عدم ترکیب از جنس و فصل، تشخص به ذات، غنای مطلق از غیر، علت اولی برای همه موجودات ممکن، و عینیت ذات با صفات کمالی (علم، قدرت، حیات، اراده).