شوشتری، جعفر بن حسین

جعفر شوشتری
نام کامل	جعفر بن حسین بن حسن بن علی شوشتری نجفی
نام‌های دیگر	شیخ جعفر شوشتری
لقب	آیت‌الله، علامه، واعظ
نام پدر	مولی حسین شوشتری
ولادت	۱۲۳۰ قمری
محل تولد	شوشتر، ایران
محل زندگی	شوشتر، نجف، کربلا، کاظمین، تهران
رحلت	۲۸ صفر ۱۳۰۳ قمری
مدفن	رواق حرم امام علی(ع)، نجف اشرف
طول عمر	۷۳ سال
فرزندان	شیخ محمدعلی، شیخ اسماعیل، شیخ ابراهیم
دین	اسلام
مذهب	شیعه دوازده امامی
پیشه	فقیه، اصولی، مدرس، واعظ
منصب	امام جماعت مسجد سپهسالار (شهید مطهری کنونی)
اطلاعات علمی
درجه علمی	اجتهاد
دانشگاه	حوزه علمیه نجف
علایق پژوهشی	فقه، اصول، حدیث، وعظ و ارشاد، تاریخ عاشورا
اساتید	شیخ مرتضی انصاری |شیخ محمدحسن نجفی (صاحب جواهر) شیخ محمدحسین اصفهانی (صاحب فصول) شریف‌العلمای مازندرانی شیخ علی بن جعفر کاشف‌الغطاء
معاصرین	ناصرالدین شاه قاجار، میرزای شیرازی، آخوند خراسانی
شاگردان	میرزا محمد همدانی، آخوند ملا احمد نراقی، شیخ علی بن رضا کاشف‌الغطاء، ملا محمد طالقانی
برخی آثار	الخصائص الحسينية اشک روان بر امير کاروان مقتل شوشتری مجالس المواعظ اصول الدین (الحدائق فی اصول الدین) دمع العین لوائح اللواحین

جعفر شوشتری (۱۲۳۰-۱۳۰۳ق)، مشهور به آیت‌الله شیخ جعفر شوشتری، از فقها و مجتهدان نامدار و از واعظان تأثیرگذار شیعه در قرن سیزدهم هجری قمری بود. او از شاگردان برجسته شیخ مرتضی انصاری و صاحب جواهر و به‌عنوان خطیبی توانا با بیانی رسا شهرت داشت. تألیف کتاب‌های «خصایص الحسینیه» در مناقب و مصائب امام حسین(ع) و «منهج الرشاد» به عنوان رساله عملیه، از مهم‌ترین فعالیت‌های علمی اوست. ایشان در عین فقاهت، به دلیل منبرهای پرشور و اخلاق والا، نفوذ کلام بی‌نظیری در میان مردم و حتی حکومت قاجار داشت.

ولادت

جعفر بن حسین بن حسن بن علی شوشتری نجفی در سال ۱۲۳۰ هجری قمری (حدود ۱۸۱۴ میلادی) در شهر شوشتر به دنیا آمد. پدرش، مولی حسین شوشتری، از فقها و واعظان مشهور و صاحب کتاب «مختصر الإصلاح» بود. نسب پدری او به عالم شیعه علی بن حسین نجار می‌رسد. مادرش زنی پرهیزگار بود که درباره او نقل شده: «من هرگز او را بدون وضو شیر ندادم و در آغوش نگرفتم. آرزو داشتم که او مانند جعفر صادق(ع) شود، اما او جعفر شوشتری شد!» در کودکی، پدرش به کاظمین مهاجرت کرد و او تحصیلات ابتدایی را در آنجا آغاز نمود.

تحصیلات

شیخ جعفر تحصیلات حوزوی خود را در کاظمین نزد اساتیدی چون شیخ اسماعیل تستری کاظمی (در اصول فقه) و شیخ عبدالنبی کاظمی (در علوم عربی) آغاز کرد. سپس برای تکمیل تحصیلات به کربلا رفت و از محضر شیخ محمدحسین اصفهانی (صاحب فصول) و شریف‌العلمای مازندرانی بهره برد. پس از آن به نجف اشرف مهاجرت کرد و در درس فقهای بزرگی چون شیخ محمدحسن نجفی (صاحب جواهر) و به‌ویژه شیخ مرتضی انصاری شرکت جست و مدت طولانی از شاگردان خاص و برجسته او بود. او با شیخ محمدحسن آل یاسین کاظمی هم‌درس و رقیب علمی بود. سرانجام به درجه اجتهاد نائل آمد.

فعالیت‌ها

شیخ جعفر شوشتری پس از اتمام تحصیلات، به زادگاهش شوشتر بازگشت و به تدریس، تألیف، وعظ و ارشاد مردم پرداخت. حسینیه‌ای در شوشتر بنا نهاد که پناهگاه مظلومان بود. در سال ۱۳۰۲ قمری، سفر تاریخی‌ای به ایران انجام داد و با استقبال بی‌سابقه مردم و حکومت روبرو شد. در تهران، ابتدا در مسجد مروی و سپس به درخواست ناصرالدین شاه، به عنوان اولین امام جماعت و واعظ مسجد سپهسالار (شهید مطهری کنونی) منصوب گردید. نماز جماعت او گاه تا چهل هزار نفر شرکت‌کننده داشت. او در ملاقات با ناصرالدین شاه، درخواست‌های مهمی مانند توقف شبیه‌خوانی عروسی قاسم (به دلیل جعلی بودن)، رعایت احترام روز جمعه و تخفیف مالیات برای روستاییان را مطرح کرد که مورد پذیرش شاه قرار گرفت. شیخ به دلیل روحیه بیگانه‌ستیزی، در منابر خود درباره مفاسد اخلاقی ناشی از تقلید از غرب هشدار می‌داد. پس از بی‌احترامی والی شوشتر به حسینیه‌اش، به نشانه اعتراض به نجف مهاجرت کرد و با وساطت شاه نیز به شوشتر بازنگشت.

ویژگی‌های اخلاقی و شخصیتی

زهد و تقوا: خانه شخصی نداشت و در مسجد زندگی می‌کرد. معاشش از درآمد محدود ملک موروثی تأمین می‌شد و در خوراک و پوشاک بسیار ساده‌زیست بود.

نفوذ کلام و قدرت وعظ: به عنوان واعظی بی‌نظیر شهرت داشت. منبرهای او چنان تأثیرگذار بود که علما و مردم مانند مجلس روضه می‌گریستند. جمله کوتاه او در سفارت روسیه («مردم! آگاه باشید که خدا در همه جا حاضر است...») نماینده روسیه را به وحشت انداخت.

اخلاص: منبر رفتن را برای رضای خدا و با وجود دشواری‌هایش پذیرفته بود.

خدمت به مردم: همواره پناه مردم و در رفع مشکلاتشان کوشا بود. در تعمیر سد شوشتر پس از سیل نیز نقش داشت.

عشق به امام حسین(ع): ارادتی ویژه به سیدالشهدا(ع) داشت و کتاب «خصایص الحسینیه» را پس از رویایی صادقه با آن حضرت نگاشت. در این رویا، امام حسین(ع) به او غذا دادند و پس از آن بیانش شیوا و حافظه‌اش قوی شد.

کرامات: علاوه بر رویای مذکور، در شب وفات او «تناثر نجوم» (شهاب‌باران شدیدی) در آسمان روی داد که به عنوان کرامتی برای او ثبت شده است.

وفات

شیخ جعفر شوشتری پس از زیارت امام رضا(ع) در مشهد و بازگشت به سوی نجف، در منطقه «کرند» نزدیک کرمانشاه بیمار شد و سرانجام در عصر روز ۲۸ صفر سال ۱۳۰۳ هجری قمری (حدود ۱۸۸۶ میلادی) درگذشت. پیکر او به نجف اشرف منتقل و با تشییعی باشکوه در رواق غربی حرم امام علی(ع) (اولین حجره سمت راست راهرو پشت حرم، نزدیک تکیه بکتاشیه) به خاک سپرده شد.

آثار

کتاب‌ها:

خصایص الحسینیه (در فضائل و مصائب امام حسین(ع))

منهج الرشاد (رساله عملیه فارسی)

فوائد المشاهد و نتایج المقاصد (مجموعه مواعظ در ۸۰ مجلس)

مجالس المواعظ (در ۱۴ مجلس)

اصول الدین (الحدائق فی اصول الدین)

دمع العین

لوائح اللواحین

فیوضات مسعودیه

الدر النضید فی خصایص الحسین الشهید

شکوک الصلاة (الشکیات)

مجالس البکاء (در ۱۵ مجلس)

منابع مقاله

• امین، محسن، أعیان الشیعة، بیروت - لبنان، دار التعارف للمطبوعات، 1362 هجری شمسی|1403 هجری قمری
• امامی خوئی، محمدامین، مرآة الشرق: موسوعة تراجم أعلام الشیعة الامامیة فی القرني الثالث عشر و الرابع عشر، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشي النجفي (ره)، 1385 هجری شمسی|1427 هجری قمری|2006 میلادی
• انصاری قمی، ناصر الدین، اختران فقاهت (بررسی زندگی علمی و سیاسی گروهی از علمای سده اخیر)، قم - ایران، دليل ما، 1387 هجری شمسی
• واعظ خیابانی، علی، علمای معاصر، به کوشش و تکمیل عقیقی بخشایشی، قم: دفتر نشر نوید اسلام، ۱۳۸۲
• موسسه فرهنگی مطالعاتی شمس الشموس، افلاکیان خاک‌نشین، تهران - ایران، شمس الشموس، 1386 هجری شمسی
• قاسمی، رحیم، فیض نجف، قم - ایران، مجمع ذخائر اسلامی، 1393 هجری شمسی|2015 میلادی

وابسته‌ها

الخصائص الحسينية

اشک روان بر امير کاروان

مقتل شوشتری

رساله شريفه مجمع الرسائل

میزان الفقاهة

فوائد المشاهد و نتائج المقاصد

سیمای صالحان شامل سه رساله

مجالس المواعظ، یا، سخنرانیهای حاج شیخ جعفر شوشتری اعلی الله مقامه

زندگی نامه امام حسین علیه السلام

الأیام الحسینیة

المواعظ فی مجالس الوعظ و البکاء في أیام عاشوراء

منهج الرشاد

مواعظ شوشتری

فوائد المشاهد

منهج الرشاد