نمایش مبدأ برای ک‍وم‍ون‌، ف‍ران‍س‌ وال‍ری م‍اری

{{جعبه اطلاعات زندگی‌نامه
| عنوان = فرانتس کومن
| تصویر = NUR10591.jpg
| اندازه تصویر =  
| توضیح تصویر = 
| نام کامل = فرانتس والری ماری کومن
| نام‌های دیگر = Franz Valéry Marie Cumont
| لقب = 
| تخلص = 
| نسب = 
| نام پدر = فلوران کومن
| ولادت = ۳ ژانویه ۱۸۶۸
| محل تولد = آلست، بلژیک
| کشور تولد = بلژیک
| محل زندگی = خنت، بروکسل، پاریس، رم
| رحلت = ۲۰ اوت ۱۹۴۷
| شهادت = 
| مدفن = 
| طول عمر = ۷۹ سال
| نام همسر = 
| فرزندان = 
| خویشاوندان = 
| دین = 
| مذهب = 
| پیشه = فیلسوف کلاسیک، مورخ ادیان، باستان‌شناس، سنگ‌نگار
| درجه علمی = دکتری (۱۸۸۷)
| دانشگاه = دانشگاه خنت
| علایق پژوهشی = آیین میترایی، ادیان شرقی در امپراتوری روم، مانوی‌گری
| منصب = استاد دانشگاه خنت (۱۸۹۲-۱۹۱۰)، متصدی موزه سلطنتی بروکسل
| پس از = 
| پیش از = 
| اساتید = هرمان یوزر، هرمان دیلز
| مشایخ  = 
| معاصرین = 
| شاگردان = 
| اجازه اجتهاد از = 
| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | Textes et monuments figurés relatifs aux mystères de Mithra | Les mystères de Mithra | Les religions orientales dans le paganisme romain | After Life in Roman Paganism | Lux Perpetua}}  
| سبک نوشتاری = 
| وبگاه = 
| امضا = 
| کد مؤلف = AUTHORCODE10591AUTHORCODE
}}

'''فرانتس والری ماری کومن''' (به فرانسوی: Franz Valéry Marie Cumont) (زاده ۳ ژانویه ۱۸۶۸ – درگذشته ۲۰ اوت ۱۹۴۷) فیلسوف کلاسیک، مورخ ادیان، باستان‌شناس و سنگ‌نگار برجستهٔ بلژیکی بود. او را به دلیل تحقیقات بنیادینش در زمینه «آیین میترایی» (مهرپرستی) در دوران باستان متأخر، پدر میتراپژوهی مدرن می‌دانند. کومن با انتشار مجموعه آثار «نوشته‌ها و یادمان‌های مصور مرتبط با اسرار میترا»، برای نخستین بار این آیین را به عنوان یک نظام فکری منسجم معرفی کرد. آثار او در مورد ادیان شرقی در بت‌پرستی روم، تأثیری ماندگار بر مطالعات دین‌شناسی و تاریخ دورهٔ امپراتوری روم گذاشته است.

== ولادت ==
فرانتس کومن در ۳ ژانویه ۱۸۶۸ در شهر آلست (Aalst) بلژیک به دنیا آمد.<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/biography/Franz-Valery-Marie-Cumont دانشنامه بریتانیکا: Franz Cumont]</ref> پسر فلوران کومن، صاحب کارخانه نساجی، و آگوستین فیدر بود.<ref name="encyclopedia-religion">[https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/cumont-franz Encyclopedia.com: مدخل Cumont, Franz (به قلم Corinne Bonnet)]</ref>

== تحصیلات ==
کومن تحصیلات خود را در دانشگاه خنت آغاز کرد و در سال ۱۸۸۷ موفق به اخذ مدرک دکتری شد.<ref name="academie">[https://www.academieroyale.be/fr/lacademie/documents/Notice%20Franz%20Cumont.pdf آکادمی سلطنتی علوم، هنر و ادبیات بلژیک: Notice Franz Cumont]</ref> سپس در دانشگاه‌های معتبر آلمان و اتریش (بُن، برلین، وین) زیر نظر استادانی چون هرمان یوزر (Hermann Usener)، هرمان دیلز (Hermann Diels)، تئودور مومسن (Theodor Mommsen) و اوتو بندورف (Otto Benndorf) به ادامه تحصیل پرداخت.<ref name="academie" /> او در سال ۱۸۹۱ سفری علمی به یونان و روم داشت و یک سال بعد نیز تحصیلات خود را در پاریس ادامه داد.<ref name="academie" />

== فعالیت‌های علمی و پژوهشی ==
=== حرفهٔ آکادمیک ===
کومن در سال ۱۸۹۲ به عنوان استاد فلسفه کلاسیک و تاریخ باستان در دانشگاه خنت منصوب شد.<ref name="iranica">[https://www.iranicaonline.org/articles/cumont-franz-valry-marie-b/ دانشنامه ایرانیکا: مدخل CUMONT, FRANZ VALÉRY MARIE (به قلم Jacques Duchesne-Guillemin)]</ref> او همزمان از سال ۱۸۹۹ تا ۱۹۱۲، سِمَت متصدی موزه سلطنتی بروکسل را نیز بر عهده داشت.<ref name="iranica" />

با وجود درخشش علمی، کومن به دلیل دیدگاه‌های مدرن‌گرایانه‌اش با مخالفت دولت کاتولیک بلژیک روبرو شد. در سال ۱۹۱۰، وزیر آموزش، که خود از حزب کاتولیک بود، از تصویب انتصاب او به کرسی تاریخ ادیان جلوگیری کرد.<ref name="encyclopedia-religion" /> کومن که از طریق خانوادگی ثروتمند بود، در سال ۱۹۱۱ از دانشگاه استعفا داد و پس از مدتی، عمدتاً در پاریس و رم به عنوان پژوهنده‌ای مستقل به تحقیقات خود ادامه داد و تا پایان عمر هیچ پست رسمی علمی دیگری را نپذیرفت.<ref name="iranica" />

=== میتراپژوهی ===
مهم‌ترین و ماندگارترین دستاورد علمی کومن، تحقیقات گسترده‌اش در مورد آیین میترایی بود. او باستان‌شناس می‌دانست و برای ردیابی ریشه‌های این آیین، به مناطقی مانند آسیای صغیر، سوریه و بین‌النهرین سفر کرد.<ref name="iranica" />

اثر دو جلدی او با عنوان «نوشته‌ها و یادمان‌های مصور مرتبط با اسرار میترا» (Textes et monuments figurés relatifs aux mystères de Mithra) که میان سال‌های ۱۸۹۶ تا ۱۸۹۹ منتشر شد، بنیان‌گذار مطالعات نوین میتراپژوهی است.<ref name="iranica" /> این اثر، چنان جامع بود که برای نیم قرن پس از خود، به عنوان منبعی دست اول و بدون رقیب باقی ماند.<ref name="iranica" /> کومن در ادامه، خلاصه‌ای از این اثر عظیم را با عنوان «اسرار میترا» (Les mystères de Mithra) در سال ۱۹۰۰ منتشر کرد.<ref name="britannica" />

کومن قویاً استدلال می‌کرد که ریشه آیین میترایی رومی را باید در آیین زرتشتی و خدای ایرانی «میترا» جستجو کرد.<ref name="iranica" /> به باور او، میتراپرستی، شاخه‌ای از آیین مزدیسنا بود که توسط «مغان» به جهان غرب منتقل شده بود.<ref name="encyclopedia-religion" />

=== آثار دیگر ===
فراتر از میتراپژوهی، کومن نقش مهمی در شناخت پدیده «ادیان شرقی» در بت‌پرستی روم ایفا کرد. مجموعه سخنرانی‌های او در کالج دو فرانس و دانشگاه آکسفورد در سال‌های ۱۹۰۵ و ۱۹۰۶، در کتاب «ادیان شرقی در بت‌پرستی روم» (Les religions orientales dans le paganisme romain) منتشر شد.<ref name="britannica" /> این اثر، چارچوبی نو برای مطالعه ادیان مهاجر در امپراتوری روم ایجاد کرد.<ref name="encyclopedia-religion" />

از دیگر دستاوردهای مهم علمی کومن می‌توان به همکاری در پروژه بزرگ «مجموعه اخترنوشته‌های یونانی» (Catalogus Codicum Astrologorum Graecorum) و کاوش در شهر باستانی دورا اروپوس (Dura-Europos) در کنار فرات اشاره کرد.<ref name="iranica" /> او همچنین با جوزف بیدز (Joseph Bidez)، کتاب تأثیرگذار «مغان یونانی شده: زرتشت، استانس و هیستاسپ بر اساس سنت یونانی» (Les mages hellénisés) را منتشر کرد که ویرایشی انتقادی از نوشته‌های منسوب به زرتشت و دیگر مغان در سنت یونانی است.<ref name="iranica" />

== جوایز و افتخارات ==
کومن در سال ۱۹۳۶ جایزه فرانکی (Francqui Prize) را در علوم انسانی دریافت کرد.<ref name="britannica" /> او عضو بسیاری از آکادمی‌های علمی اروپا بود.<ref name="academie" />

== نقدها و میراث ==
از دهه ۱۹۷۰، نظریه کومن در مورد ریشه‌های ایرانی میتراپرستی به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. محققانی همچون ریچارد گوردون (Richard Gordon) و دیوید اولانسی (David Ulansey) نشان داده‌اند که این آیین، بیش از آن که انتقال مستقیمی از خدای ایرانی باشد، آفرینشی نو در جهان روم است که در آن مفاهیم زرتشتی با نجوم و اختربینی هلنیستی درآمیخته است.<ref name="iranica" />

علیرغم انتقادات بعدی، دستاوردهای کومن برای مطالعات میتراپژوهی و تاریخ ادیان بنیادین است. او بود که با گردآوری و تحلیل هزاران قطعه از یادمان‌ها و نوشته‌های پراکنده، آیین میترایی را به عنوان موضوعی علمی تعریف کرد.<ref name="encyclopedia-religion" />

== وفات ==
فرانتس کومن در ۲۰ اوت ۱۹۴۷ در حومه بروکسل درگذشت.<ref name="britannica" /> او هرگز ازدواج نکرد.<ref name="iranica" /> کومن کتابخانه غنی و آرشیو گسترده خود را که شامل حدود دوازده هزار نامه از محققان برجسته همعصرش بود، به آکادمی بلژیک در رم اهدا کرد.<ref name="encyclopedia-religion" />

== پانویس ==
<references />

== منابع مقاله ==
* [https://www.iranicaonline.org/articles/cumont-franz-valry-marie-b/ دانشنامه ایرانیکا: مدخل CUMONT, FRANZ VALÉRY MARIE] (به قلم Jacques Duchesne-Guillemin)
* [https://www.britannica.com/biography/Franz-Valery-Marie-Cumont دانشنامه بریتانیکا: Franz Cumont]
* [https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/cumont-franz Encyclopedia.com: مدخل Cumont, Franz] (به قلم Corinne Bonnet)
* [https://www.academieroyale.be/fr/lacademie/documents/Notice%20Franz%20Cumont.pdf آکادمی سلطنتی علوم، هنر و ادبیات بلژیک: Notice Franz Cumont]
* [https://whowaswho-indology.info/1479/cumont-franz/ Who's Who in Indology: CUMONT, Franz]

== وابسته‌ها ==
{{وابسته‌ها}}
* [[ادیان شرقی در امپراتوری روم]]
* [[ادیا‌ن‌ شرقی‌ در کا‌فرکیشی‌ رومی‌]]
* [[دینِ مهری]]
* [[آيين پر رمز و راز ميترايي]]
[[رده:زندگی‌نامه]]
[[رده:مقالات بازبینی نشده2]]
[[رده:مؤلفین-خرداد]]