جهانداری، کیکاوس

کیکاووس جهانداری
نام کامل	کیکاووس جهانداری
ولادت	۱۳۰۲ خورشیدی (۹ آذر ۱۳۰۲)
محل تولد	کرمانشاه، ایران
محل زندگی	تهران
رحلت	۲ بهمن ۱۳۹۳ (در ۹۱ سالگی)
مدفن	قطعه هنرمندان بهشت سکینه، کرج
همسر	مهین‌دخت خلیلی
پیشه	مترجم، نویسنده، پژوهشگر، کتابدار
منصب	مدیر بخش منابع خارجی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، رئیس کتابخانه مجلس سنا
اطلاعات علمی
درجه علمی	کارشناسی زبان‌های خارجی
دانشگاه	دانشگاه تهران
علایق پژوهشی	ایران‌شناسی، تاریخ، ادبیات آلمانی
برخی آثار	سفرنامه پولاک؛ ایران و ایرانیان سفرنامه بلوشر جغرافیای تاریخی فارس تاریخ نگارش‌های عربی نظام ایالات در دوره صفویه

کیکاوس جهانداری (1302-1393ش)، مترجم، نویسنده، پژوهشگر و کتابدار برجستهٔ ایرانی بود. او به عنوان یکی از مهم‌ترین مترجمان زبان آلمانی در ایران شناخته می‌شود و با ترجمهٔ آثاری از هرمان هسه، هاینریش بل و نیز سفرنامه‌های ارزشمند دورهٔ قاجار و صفوی، سهمی ماندگار در گسترش ادبیات و ایران‌شناسی داشت. جهانداری سال‌ها ریاست کتابخانهٔ مجلس سنا را بر عهده داشت و در تأسیس کتابخانهٔ تخصصی ایران‌شناسی این مرکز نقش اساسی ایفا کرد.

ولادت

کیکاووس جهانداری در ۹ آذر ۱۳۰۲ش در شهر کرمانشاه چشم به جهان گشود.

تحصیلات

جهانداری تحصیلات متوسطه خود را در تهران به پایان رساند. او پس از آن وارد دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۲۸ از دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی در رشتهٔ زبان‌های خارجی فارغ‌التحصیل شد.

فعالیت‌ها

کتابداری

جهانداری پس از فراغت از تحصیل، مدتی در کتابخانهٔ دانشکدهٔ ادبیات دانشگاه تهران به کار پرداخت. سپس در سال ۱۳۳۴ به کتابخانهٔ مجلس سنا (کتابخانهٔ شماره ۲ مجلس شورای اسلامی فعلی) منتقل شد.

او از سال ۱۳۳۴ به مدت ۱۱ سال به عنوان معاون کتابخانهٔ مجلس سنا فعالیت کرد و از سال ۱۳۴۵ تا پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، به عنوان رئیس این کتابخانه منصوب شد.

در دورهٔ ریاست او، مجموعهٔ کتابخانهٔ سنا رشد چشمگیری یافت و به یکی از مراکز مهم ایران‌شناسی تبدیل شد. جهانداری در مصاحبه‌ای درباره نحوه شکل‌گیری این کتابخانه توضیح داده است که پس از آشنایی سید حسن تقی‌زاده با عباس زریاب خویی، ایده تأسیس کتابخانه‌ای تحقیقی در کنار مجلس سنا شکل گرفت. نظر زریاب خویی تأسیس یک کتابخانه تحقیقی برای اهل علم با مجموعه‌ای غنی و کمیاب بود. وی همچنین اشاره کرده که در ابتدای کار، تنها دو نفر (حسن محجوب و خود او) مسئولیت کتابخانه را بر عهده داشتند و دفتر ثبت کتابخانه تنها شامل ۳۰۰۰ تا ۳۵۰۰ جلد کتاب بود که همگی توسط زریاب خویی تهیه و ثبت شده بودند.

جهانداری در این مصاحبه تأکید کرده است که کتابخانه مجلس سنا کتابخانه‌ای تخصصی در زمینه ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی بود و هدف از تأسیس آن، ایجاد یک کتابخانه عمومی نبود، بلکه کتابخانه‌ای تخصصی با مجموعه‌ای کم اما ارزشمند و در سطح بالا. به همین دلیل، کتابخانه تمایل زیادی به پذیرش مجموعه‌های اهدایی نداشت، چرا که معمولاً هدایا با موضوع مجموعه هماهنگی نداشتند.

از جمله حامیان اصلی کتابخانه در مجلس، سید حسن تقی‌زاده بود که در تداوم بودجه و منابع کتابخانه نقش کلیدی داشت.

تدریس در آلمان

در سال ۱۳۳۹، به دعوت دانشگاه فرانکفورت، به مدت شش ماه به آلمان سفر کرد و در آنجا به تدریس زبان فارسی پرداخت.

همکاری با مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

جهانداری پس از انقلاب، به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پیوست و نزدیک به سی سال به عنوان مدیر بخش منابع خارجی کتابخانهٔ این مرکز فعالیت کرد. او در این سمت، نقش کلیدی در شناسایی و گردآوری کتاب‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی از اروپا داشت و همواره پژوهشگران جوان را یاری می‌رساند.

ترجمه

جهانداری یکی از برجسته‌ترین مترجمان زبان آلمانی در ایران بود. او ده‌ها اثر ارزشمند را از زبان‌های آلمانی و انگلیسی به فارسی برگرداند. ترجمهٔ او از رمان «گرگ بیابان» اثر هرمان هسه، که نخستین بار در سال ۱۳۴۵ منتشر شد، نقطهٔ عطفی در کارنامهٔ او محسوب می‌شود و بارها تجدید چاپ شده است.

از دیگر ترجمه‌های شاخص او می‌توان به آثار زیر اشاره کرد: - سفرنامه‌های ارزشمندی چون «سفرنامه پولاک» (ایران و ایرانیان)، «سفرنامه بلوشر»، «زیر آفتاب سوزان ایران (خاطرات نیدرمایر)» و «سفرنامه کمپفر» - آثار تاریخی و ایران‌شناختی مانند «تشکیل دولت ملی در ایران» (والتر هینتس)، «تاریخ ایران و ممالک همجوار آن از زمان اسکندر تا انقراض اشکانیان» (آلفرد گوتشمید) و «طبقه‌بندی قصه‌های ایرانی» (اولریش مارزلف) - آثار ادبی داستانی از جمله «بیلیارد در ساعت نه و نیم» و «قطار به موقع رسید» از هاینریش بل، و «جهان‌های گمشده» از آن تری وایت

مقالات

جهانداری علاوه بر کتاب‌های ترجمه شده، چندین مقاله نیز در مجلات معتبر به چاپ رسانده است:

• «نوروز» – ترجمه از یاکوب ادوارد پولاک (مجله بخارا، شماره ۹۸، بهمن و اسفند ۱۳۹۲)
• «جلالتمآب محمد رضا بیگ» – ترجمه (مجله کلک، شماره ۸۹ و ۹۳، مرداد و آذر ۱۳۷۶)
• «کلک داستان: آب زلال» – ترجمه از آدولف رودنیتسکی (مجله کلک، شماره ۴۷ و ۴۸، بهمن و اسفند ۱۳۷۲)
• «کلک فلسفه: آئین میترا (مهر)» – ترجمه از آسموسن (مجله کلک، شماره ۴۵ و ۴۶، آذر و دی ۱۳۷۲)
• «پسری که دروغ می گفت تا کتاب بخواند» – ترجمه از ارنست کلائس (مجله آزما، شماره ۱۲۸، اردیبهشت ۱۳۹۷)

ویژگی‌های شخصیتی

همکاران و آشنایان، جهانداری را شخصیتی فروتن و بی‌ادعا توصیف کرده‌اند. سعید فیروزآبادی، مترجم زبان آلمانی، در توصیف او گفته است: «جهانداری همواره مطالعه‌کردنش برقرار بود و حس می‌کرد هنوز جویای علم است. به‌همیندلیل کتابشناس بزرگی بود که همیشه به‌طوردقیق و درست کتاب‌های به‌دردبخور را برای دیگران می‌شناساند.» علی بهرامیان، مدیر اسناد مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، نیز بر این نکته تأکید کرده که افرادی چون جهانداری، ایرج افشار و عباس زریاب‌خویی، خود را وقف فرهنگ ایران کرده بودند و این وقف بر اساس اندیشهٔ انساندوستی بود.

جهانداری برخلاف بسیاری از مترجمان، به ندرت در محافل عمومی حاضر می‌شد. «شب ادوارد یاکوب پولاک» که توسط مجلهٔ بخارا برگزار شد، آخرین مراسم عمومی بود که او در آن شرکت کرد.

وفات

کیکاووس جهانداری در روز پنج‌شنبه، ۲ بهمن ماه ۱۳۹۳، پس از چند روز بستری شدن در بخش مراقبت‌های ویژهٔ بیمارستان جم تهران بر اثر بیماری ریوی، درگذشت. پیکر او مطابق با وصیتش، با حضور جمعی از همکاران و دوستدارانش در قطعه هنرمندان بهشت سکینه در کرج به خاک سپرده شد.

بزرگداشت

نوزدهمین شب از مجموعه شب‌های مجلهٔ بخارا، به یادبود کیکاووس جهانداری و با عنوان «شب کیکاووس جهانداری» در ۱۸ بهمن ۱۳۹۳ برگزار شد. همچنین نشستی با عنوان «کارنامه کتابدار، کتابشناس، مترجم؛ کیکاووس جهانداری» در بهمن ۱۳۹۴ در سرای اهل قلم مؤسسه خانه کتاب برگزار گردید.

منابع مقاله

• خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، «یک مترجم پیشکسوت از دنیا رفت»، ۲ بهمن ۱۳۹۳ (لینک)
• مجله فرهنگی و هنری بخارا، «شب کیکاوس جهانداری برگزار شد»، ۱۹ بهمن ۱۳۹۳ (لینک و لینک صفحه دوم)
• همشهری آنلاین، «زندگینامه: کیکاووس جهانداری (۱۳۰۲-۱۳۹۳)»، ۳ بهمن ۱۳۹۳ (لینک)
• خبرگزاری مهر، «کیکاووس جهانداری درگذشت/ وداع با مترجم گرگ بیابان»، ۲ بهمن ۱۳۹۳ (لینک)
• خبری تحلیلی فرارو، «کیکاووس جهانداری، مترجم و پژوهشگر درگذشت»، ۲ بهمن ۱۳۹۳ (لینک)
• مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، «جزئیات مراسم تشییع و تدفین شادروان استاد کیکاووس جهانداری»، ۴ بهمن ۱۳۹۳ (لینک)
• مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، «کیکاووس جهانداری که بود؟» (لینک)
• مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، «بهرامیان: ایران‌شناسی برای جهانداری بر اساس اندیشه انساندوستی بود» (لینک)
• خبرگزاری ایلنا، ««کارنامه کتابدار، کتابشناس، مترجم؛ کیکاووس جهانداری» بررسی میشود»، ۴ بهمن ۱۳۹۴ (لینک)
• پایگاه مجلات تخصصی نور (نورمگز): کیکاووس جهانداری (لینک)
• افراسیابی، هما، «مصاحبه با کیکاووس جهان‌داری (دومین رئیس کتابخانه)»، پایگاه مجلات تخصصی نور، مجله: پیام بهارستان، دی و بهمن 1381، شماره 19 و 20، صفحه 11 تا 16.

وابسته‌ها

• سفرنامه پولاک؛ ایران و ایرانیان
• بیست مقاله تقی‌زاده
• سفرنامه بلوشر
• جغرافیای تاریخی فارس
• تاریخ نگارش‌های عربی
• نظام ایالات در دوره صفویه
• گفتارهای ایران‌شناسی
• خاطرات نیدر مایر: زیر آفتاب سوزان ایران
• تاريخ ايران و ممالک همجوار آن از زمان اسکندر تا انقراض اشکانيان
• منابع فقه و حدیث شیعه
• م‍ب‍ان‍ی‌ ت‍اری‍خ‌ س‍اس‍ان‍ی‍ان
• مارکوپولو در ایران
• طبقه‌بندی قصه‌های ایرانی
• واسموس
• زیر آفتاب سوزان ایران
• شاهنامه فردوسی: ساختار و قالب
• شاه اسماعیل دوم صفوی
• تشکیل دولت ملی در ایران: ح‍ک‍وم‍ت‌ آق‌ ق‍وی‍ن‍ل‍و و ظه‍ور دول‍ت‌ ص‍ف‍وی‌
• روم و ايران دو قدرت جهانی در کشاکش و همزيستی
• گفتارهاي ايران‌شناسي
• در دربار شاهنشاه ایران
• سفرنامه کمپفر