مدرس، محمدعلی
| محمدعلی مدرس تبریزی | |
|---|---|
 مدرس، محمدعلی | |
| نام کامل | محمدعلی مدرس تبریزی خیابانی |
| نامهای دیگر | مدرس خیابانی |
| ولادت | ۱۲۹۶ قمری (۱۲۵۸ شمسی) |
| محل تولد | تبریز، ایران |
| محل زندگی | تبریز، قم |
| رحلت | ۱۶ فروردین ۱۳۳۳ شمسی (اول شعبان ۱۳۷۳ قمری) |
| مدفن | قبرستان شیخان، قم (در جوار حضرت معصومه(س)) |
| طول عمر | ۷۵ سال |
| دین | اسلام |
| مذهب | شیعه |
| پیشه | مجتهد، فقیه، فرهنگنویس، ادیب |
| اطلاعات علمی | |
| اجازه اجتهاد از | |
| حوزه | حوزه علمیه تبریز و قم |
| علایق پژوهشی | فقه، اصول، حدیث، درایه، حکمت، کلام، ادبیات فارسی و عرب، لغت، هیئت و نجوم |
| اساتید |
|
| برخی آثار |
|
محمدعلى مدرس تبريزى (۱۲۹۶-۱۳۷۳ق)، مشهور به مدرس خیابانی، از مجتهدان و فقیهان برجسته قرن چهاردهم هجری و از پیشروان فرهنگنویسی به زبان فارسی بود. وی در سال ۱۲۹۶ق در تبریز متولد شد. مقدمات علوم عربی را در حوزههای دینی آن روز فراگرفت و سپس به تحصیل کتب فقهی، اصولی و ریاضیات در مدرسه طالبیه تبریز روی آورد. علوم معقول را در محضر میرزا علی لنکرانی و خارج فقه و اصول را نزد میرزا ابوالحسن انگجی و میرزا صادق مجتهد تبریزی آموخت. مراجع بزرگ آن زمان از جمله سید محمد حجت کوهکمرهای، سید صدرالدین صدر، میرزا محمدعلی شاهآبادی، محمدحسین کاشفالغطاء و میرزا عبدالحسین رشتی به وی اجازه اجتهاد دادند. همچنین از آیات عظام محمدعلی هبةالدین شهرستانی، آقابزرگ تهرانی و سید محسن حکیم اجازه روایت دریافت کرد. مهمترین اثر او «ریحانة الأدب فی تراجم المعروفین بالکنیة أو اللقب» محصول نه سال تلاش در سالیان آخر عمر است که شرح حال ۴۶۲۴ نفر را در خود جای داده و از منابع مهم شرححالنویسی به زبان فارسی و از منابع اصلی لغتنامه دهخدا محسوب میشود. از دیگر آثار او میتوان به «کفایة المحصلین فی تبصرة أحکام الدین»، «الدرّ الثمین»، «فرهنگ بهارستان»، «نثر اللئالی»، «التحفة المهدیة»، «حیاض الزلائل»، «غایة المنى»، «فرهنگ نگارستان»، «قاموس المعارف» و «امثال و حکم ترکی آذربایجانی» اشاره کرد. وی سرانجام در ۱۶ فروردین ۱۳۳۳ش (اول شعبان ۱۳۷۳ق) درگذشت و پس از تشییع در طوبائیه تبریز، به قم منتقل و با اقامه نماز توسط آیتالله مرعشی نجفی در قبرستان شیخان به خاک سپرده شد.
ولادت
در سال 1296ق در تبريز پا به عرصه وجود نهاد.
تحصیلات
مدرس تبريزى مقدمات علوم عربى را در حوزههاى دينى آن روز فرا گرفت. آنگاه به تحصيل كتب معمول فقهى، اصولى و رياضيات در مدرسه طالبيه تبريز روى آورد. وى علوم معقول را در محضر آیتالله ميرزا على لنكرانى، خارج فقه و اصول را در مكتب آیتالله ميرزا ابوالحسن مجتهد (مشهور به انگجى) آموخت. همچنين در حوزه درسى آیتالله ميرزا صادق مجتهد تبريزى حاضر شد.
حوزه درسى آن دو عالم بزرگوار كه از مراجع دينى بودند، مدرس تبريزى را به مراتب عالى فقهى و اصولى رهنمون شد و كمال نبوغ اجتهادى را در او به ظهور رساند و به اين ترتيب مراجع بزرگ آن زمان حضرات آيات سيد محمد حجت كوهكمرهاى، سيد صدرالدين صدر، ميرزا محمدعلى شاهآبادى تهرانى، محمدحسين کاشفالغطاء، ميرزا عبدالحسين رشتى به وى اجازه اجتهاد دادند.
علاوه بر آن از محضر آيات عظام محمدعلى هبةالدين شهرستانى، آقا بزرگ تهرانى و سيد محسن حكيم، محمدحسين کاشفالغطاء و ميرزا عبدالحسين رشتى اجازه روايت گرفت.
مرحوم مدرس تبريزى در زندگینامهاش از شوق فطرى به تحصيل دانش و تألیف اينگونه سخن میگوید: «به اقتضاى شوق فطرى كه در ميراث اثر علمى داشتم باب مراوده را بر روى خودم مسدود و با فضل غيرمتناهى به تألیف آغاز كردم.»
«ريحانة الادب» محصول نه سال تلاش مرحوم مدرس تبريزى در ساليان آخر عمرش است، اين كتاب ارزشمند كه شرح حال 4624 نفر را در خود جاى داده است، در زمره منابع مهم شرححالنويسى به زبان فارسى و از جمله منابع مهم لغتنامه دهخدا است.
مرحوم مدرس تبريزى از پيشروان فرهنگنويسى در زبان فارسى به شمار مىرود و آثارش منبع بسيارى از فرهنگنويسان بوده است. به اين نكته نيز بايد توجه كرد كه اين فرهنگ نگار بزرگ از ميان عالمان حوزه علميه برخاسته است. با اين وصف سهم حوزه علميه در نگارش فرهنگهاى امروزى در صدر جدول مراكز علمى، پژوهشى قرار دارد و بجاست فرهنگنگارى فارسى را نشئت گرفته از افكار عالمان دينى از جمله مرحوم مدرس تبريزى دانست.
وفات
سرانجام اين عالم جليل القدر پس از يك عمر تحقيق و تألیف در 16 فروردين سال 1333ش (مطابق با اول شعبان 1373ق) از اين جهان رحلت نمود. پس از وفات با نهايت تجليل و احترام تشييع و در طوبائيه تبريز به رسم امانت به خاک سپرده شد. سپس به قم منتقل و حضرت آیتالله مرعشى نجفى بر پيكرش نماز اقامه كرد و در قبرستان شيخان در جوار بارگاه كريمه اهلبيت حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد.
آثار
- ريحانة الادب فى تراجم المعروفين بالكنية او اللقب؛
- الدرّ الثمين؛
- فرهنگ بهارستان؛
- كفاية المحصلين فى تبصرة احكامالدين؛
- نثر اللئالى در شرح نظم اللئالى؛
- التحفة المهدية؛
- حياض الزلائل فى رياض المسائل؛
- غايۀ المنى فى تحقيق الكنى؛
- فرهنگ نگارستان؛
- قاموس المعارف؛
- امثال و حكم تركى آذربايجانى.