فؤاد پاشا، احمد

احمد فؤاد پاشا (متولد ۱۹۴۲م)، استاد برجسته فیزیک، نویسنده، محقق و مترجم مصری است که به دلیل نظریه «علم اسلامی» و نقش برجسته خود در ترویج فرهنگ علمی و احیای میراث علمی تمدن اسلامی شناخته می‌شود. او عضو مجمع اللغة العربية بالقاهرة و مجمع علمی مصر است و بیش از ۴۰ سال به تدریس و تحقیق در دانشگاه قاهره اشتغال داشته است. پاشا با تألیف، ترجمه و تصحیح بیش از ۱۰۰ کتاب در زمینه‌های فیزیک، فلسفه علم، تاریخ علم، فرهنگ علمی برای کودکان و نوجوانان و نیز میراث علمی اسلامی، نقش مهمی در پیوند میان علم و دین ایفا کرده است. او در سال ۲۰۰۸ موفق به دریافت جایزه خادم الحرمین الشریفین برای ترجمه و همچنین جایزه کویت برای پیشرفت علمی شد.

احمد فؤاد پاشا
نام کامل	احمد فؤاد علی محمد پاشا
ولادت	۱۵ نوامبر ۱۹۴۲ میلادی (۲۴ آبان ۱۳۲۱ شمسی)
محل تولد	کفر ابوغالی، استان شرقیه، مصر، مصر
محل زندگی	قاهره
دین	اسلام
پیشه	استاد فیزیک، نویسنده، محقق، مترجم
منصب	استاد بازنشسته، عضو مجمع اللغة العربية بالقاهرة
اطلاعات علمی
درجه علمی	دکتری فلسفه در فیزیک
دانشگاه	دانشگاه قاهره، دانشگاه مسکو
علایق پژوهشی	فیزیک، فلسفه علم، تاریخ علم، نظریه علم اسلامی
برخی آثار	فلسفة العلوم بنظرة إسلامية التراث العلمي للحضارة الإسلامية أساسيات العلوم المعاصرة في التراث الإسلامي رحيق العلم والإيمان في التنوير العلمي من الذرة إلى الكوارك (ترجمه) كلمات ربي وتجلياتها في الآفاق وفي الأنفس طیب العروس و ریحان النفوس فی صناعة العطور (مراجعه علمی)

ولادت

احمد فؤاد علی محمد پاشا در ۱۵ نوامبر ۱۹۴۲ میلادی (مطابق با ۱۳۶۱ هجری قمری) در روستای کفر ابوغالی از توابع استان شرقیه مصر به دنیا آمد. او در سن ۱۰ سالگی پدر خود را از دست داد و پس از آن مادرش نیز درگذشت و دوران یتیمی را تجربه کرد که باعث شد شخصیتی مستقل و خودبنیاد پیدا کند.

تحصیلات

دوران مدرسه

پاشا تحصیلات ابتدایی خود را در زادگاهش آغاز کرد و همزمان در مکتبخانه به حفظ قرآن کریم پرداخت. او دوره راهنمایی را در شهر بلبیس به پایان رساند و در سال ۱۹۵۶ وارد دبیرستان بلبیس شد. در همان سال با وقوع جنگ سه‌گانه علیه مصر، برای اولین بار معنای واقعی میهن‌پرستی را درک کرد. او در سال ۱۹۵۹ موفق به اخذ دیپلم دبیرستان شد.

تحصیلات دانشگاهی

پاشا در سال ۱۹۶۳ مدرک کارشناسی خود را از دانشکده علوم دانشگاه قاهره دریافت کرد و به عنوان کمک‌مدرس (معید) در گروه فیزیک همان دانشگاه مشغول به کار شد. او در سال ۱۹۶۹ مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته فیزیک از دانشگاه قاهره اخذ کرد. سپس برای ادامه تحصیل به مسکو اعزام شد و در سال ۱۹۷۴ موفق به اخذ مدرک دکتری فلسفه در فیزیک از دانشگاه مسکو گردید.

او در دوران تحصیل در مسکو، علاوه بر فیزیک، زبان روسی و فلسفه مارکسیستی را نیز فراگرفت که بعدها در شکل‌گیری دیدگاه‌های فلسفی و علمی او تأثیرگذار بود.

فعالیت‌ها

مسئولیت‌های اجرایی

پاشا در طول دوران حرفه‌ای خود مناصب متعددی را در دانشگاه قاهره بر عهده داشته است:

- کمک‌مدرس (معید) از ۱۹۶۳

- مدرس از ۱۹۷۴

- دانشیار (استاد یار) از ۱۹۸۰

- استاد تمام از ۱۹۸۷

- معاون دانشکده علوم برای امور خدمت به جامعه و محیط زیست (۱۹۹۶-۲۰۰۰)

- رئیس دانشکده علوم (۲۰۰۰-۲۰۰۱)

- معاون رئیس دانشگاه قاهره برای امور خدمت به جامعه و محیط زیست (۲۰۰۱-۲۰۰۳)

- مشاور رئیس دانشگاه از سال ۲۰۰۳

- استاد بازنشسته (استاد متفرغ) در دانشکده علوم

عضویت در مجامع علمی

او عضو مجامع علمی متعددی است که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- عضو مجمع اللغة العربية بالقاهرة (از سال ۲۰۰۴)

- عضو مجمع علمی مصر

- رئیس هیئت امنای جمعیت میراث علمی تمدن اسلامی

- عضو هیئت مشورتی مؤسسه المخطوطات العربیة

نظریه علم اسلامی

احمد فؤاد پاشا نظریه «علم اسلامی» را تدوین کرده است که چارچوبی کلی برای علم و فناوری بر اساس تصور اسلامی ارائه می‌دهد و با جنبش بیداری اسلامی معاصر هم‌گام است.

آثار

پاشا دارای تألیفات، ترجمه‌ها و تصحیحات متعددی است که بیش از ۱۰۰ عنوان را شامل می‌شود. برخی از مهم‌ترین آثار او عبارتند از:

کتاب‌های تألیفی در حوزه فیزیک

- الفیزیاء للصف الأول الثانوی (به همراه دیگران)

- البصریات (به همراه دیگران)

- فیزیا الجوامد (به همراه دیگران)

کتاب‌های در حوزه فرهنگ علمی اسلامی

- التراث العلمی للحضارة الإسلامیة ومکانته فی تاریخ العلم والحضارة (۱۹۸۳)

- فلسفة العلوم بنظرة إسلامیة (۱۹۸۴)

- أساسیات العلوم المعاصرة فی التراث الإسلامی (۱۹۹۷)

- رحيق العلم والإيمان (۲۰۰۲)

- فی التنویر العلمی (۲۰۰۵)

ترجمه‌های علمی

- من الذرة إلى الكوارك (ترجمه از سام تريمان) که موفق به دریافت جایزه خادم الحرمین الشریفین برای ترجمه شد

- العلوم والهندسة في الحضارة الإسلامية (ترجمه از دونالد هیل)

- الميكانيكا العامة وتطبيقاتها

تحقیق و تصحیح نسخ خطی

- کتاب الجوهرتین العتیقتین المائعتین من الصفراء والبیضاء (از همدانی)

- شرح مصادرات کتاب إقلیلس (از ابن هیثم)

- تنقیح المناظر لذوی الأبصار والبصائر (از کمال‌الدین فارسی، به همراه دیگران)

مراجعه علمی

- طیب العروس و ریحان النفوس فی صناعة العطور (تألیف ابوعبدالله محمد بن احمد بن سعید تمیمی، متوفی ۳۹۰ق / ۱۰۰۰م) - این کتاب که از مهم‌ترین آثار در زمینه عطرسازی و درمان با عطرهاست، توسط دکتر لطف‌الله قاری تحقیق و تصحیح شده و مراجعه علمی آن توسط دکتر احمد فؤاد پاشا انجام گرفته است. این اثر در سال ۲۰۱۴ توسط دار الکتب و الوثائق القومیة در قاهره منتشر شده است.

جوایز

- جایزه خادم الحرمین الشریفین برای ترجمه (دوره اول، ۲۰۰۸) برای ترجمه کتاب «من الذرة إلى الكوارك»

- جایزه کویت برای پیشرفت علمی در زمینه میراث علمی عربی و اسلامی (۲۰۰۸)

- جایزه دانشگاه قاهره برای تعالی علمی (۲۰۱۷)

- انتخاب به عنوان «شخصیت سال ۲۰۲۴ در حوزه تحقیقات میراثی» توسط مؤسسه المخطوطات العربیة

منابع مقاله

• پایگاه شخصی دکتر احمد فؤاد باشا
• مجمع اللغة العربية بالقاهرة: احمد فؤاد باشا
• المكتبة الوقفیة: احمد فؤاد باشا
• الاهرام: تكريم الدكتور أحمد فؤاد باشا في دار الكتب والوثائق
• الاهرام: احمد فؤاد باشا يروي "سنوات التكوين"
• المعرفة: احمد فؤاد باشا
• مركز تحقيق التراث العربي: العطاء العلمي والفكري للدكتور أحمد فؤاد باشا
• روزنامه المدینه: کتاب طیب العروس و ریحان النفوس فی صناعة العطور

وابسته‌ها

• طیب العروس و ريحان النفوس في صناعة العطور
• القول الصريح فی علم التشريح
• نزهة الأبصار في خواص الأحجار