عظيمی، محمد بن علی
| محمد بن علی تنوخی حلبی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | أبو عبدالله محمد بن علي بن محمد بن أحمد بن نزار التنوخي الحلبي |
| نامهای دیگر | ابن عظیمی |
| نسب | تنوخی |
| نام پدر | علی بن محمد |
| ولادت | ۴۸۳ق |
| محل تولد | حلب، سوریه |
| محل زندگی | حلب و دمشق |
| رحلت | ۵۵۶ق |
| طول عمر | ۷۳ سال |
| دین | اسلام |
| پیشه | ادیب، شاعر، محدث |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | ادبیات عربی، حدیث |
| برخی آثار | تاريخ حلب |
محمد بن علی تنوخی حلبی (۴۸۳-۵۵۶ق) معروف به ابن عظیمی، عالمی فاضل، محدث، مورخ، شاعر و ادیب در قرن پنجم و ششم هجری بود که مسافرتهای زیادی به دمشق داشت و در آنجا ملاقاتهایی با ابن عساکر و سمعانی از مورخین و نسبشناسان آن شهر انجام داد. از آثار او میتوان به تاريخ حلب اشاره کرد.
ولادت
أبوعبدالله محمد بن علي بن محمد بن أحمد بن نزار تنوخي حلبي در سال ۴۸۳ق در شهر حلب به دنیا آمد. او از خاندان تنوخی بود که در حلب و دمشق به علم و ادب شهرت داشتند.[۱][۲][۳][۴]
تحصیلات
ابن عظیمی در حلب پیش اساتید زمان علوم روز را آموخت و مدتی به تدریس کودکان پرداخت[۵] او مسافرتهاى زیادی به دمشق کرد و در ضمن آنها ملاقاتهایی نیز با ابن عساکر و سمعانی از مورخین و نسبشناسان آن شهر انجام داد[۶][۷] و از علمای آن سامان علم آموخت.[۸] از اساتید ایشان در دمشق میتوان به نصر بن احمد فقيه نام برد.[۹][۱۰]
مذهب
در منابع سخنی درباره مذهب وی به میان نیامده، اما با چندین دلیل میتوان شیعه بودن او را اثبات کرد:
اولا او حَلَبی بود و اهل حلب در قرن ششم همه یا بیشترشان شیعه بودند.
ثانیا در تاریخ خود (همانطور که در مجله مجمع علمی دمشق، جلد 18، م ۱۸، ص ۲۰۹ نقل شده) گفته است: "خلفا پس از پیامبر(ص) تا آغاز پادشاهی معاویه 30 سال بودند و از آغاز پادشاهی معاویه تا پایان حکومت بنیامیه 92 سال." پس معاویه را پادشاه خوانده نه خلیفه.[۱۱]
ثالثا با توجه به نقل استاد عباس العزاوى البغدادى در مجله مجمع العلمی الدمشقى که معتقد است تنوخی در كتاب تاريخ خود، زمان و دوران ائمه اثنى عشر(ع) را از وفات ييامبر(ص) تا غيبت امام زمان(عج) در سامراء، ٢۵٠ سال میداند، میتوان نتیجه گرفت که وی نیز معتقد به ائمه دوازدهگانه و غیبت امام دوازدهم(عج)، كه از مسلمات عقايد اماميه است، بوده و شيعه امامی میباشد.[۱۲]
فعالیتها
الف) تاریخنگاری
مهمترین اثر او تاریخ حلب نام دارد از ابتدای آفرینش و تا سال ۵۳۸ هجری قمری (دوران مقتفی لامر الله) را روایت میکند.[۱۳]
همچنین تاریخ عظیمی که بر پایه سالها نگاشته شده از دیگر کتابهای تاریخی ابن عظیمی است.[۱۴]
ب) حدیث و روایت
او از مشایخ حدیث در حلب بود و در سند روایات تاریخی ذکر شده است.
ج) ادبیات
از جمله فعالیتهای ادبی ابن عظیمی سرودن اشعار در مدح بزرگان دمشق و حلب همچنین تشکیل حلقههای ادبی در حلب بود.
نمونهای از اشعار او:
| صبابة من حلال المال تكفيني | و بلغة من قوام العيش تكفيني[۱۵] |
وفات
ابن عظیمی سرانجام در سال ۵۵۶ق درگذشت. محل دفن او دقیقاً مشخص نیست، اما احتمالاً در حلب به خاک سپرده شده است.[۱۶] برخی وفات وی را به سال ٥٣٢ق ذكر كردهاند كه به نظر مىرسد با توجه به کتاب تاریخی وی که در آن حوادت را تا سال ٥٣٨ق دنبال کرده، چنين امری بعید باشد.[۱۷]
آثار
تخصص وی در زمینه تاریخ میباشد.
کتب تاریخی وی عبارتند از:
۱.التاريخ: معروف به تاريخ عظيمى مىباشد. طبق نقل استاد عباس العزاوى البغدادى، درمجله مجمع العلمی الدمشقی، این کتاب در کتابخانههای استانبول وجود دارد و تاریخ حضرت آدم تا خلافت المتقی (حک: ٣٢٩ -٣٣٣ه. ق) و حوادت سال ۵٣٨ق را در آن ذکر کرده است. ابن خلكان از اين كتاب نقل كرده است؛
٢. تاريخ حلب؛[۱۸]
٣. الثمرة: در تاریخ میباشد؛
۴. تذییل علی تاریخ القلانسی: مشتمل بر مطالب تاریخی از سال ۴۴٨ق تا سال ٥٣٨ق مىباشد.
٥. مسيرة الفرنج يا سيرة الفرنج[۱۹][۲۰]: مشتمل بر مطالب تاریخی از سال ۴٩٠ق تا سال ۵٣٨ق میباشد.
عزاوى معتقد است كتاب تذبيل على تاريخ القلانسى متعلق به شرفالدين ابى يعلى حمزةبن القلانسى و كتاب سيرة الفرنج، متعلق به حمدان بن عبدالرحيم مىباشد كه تتوخی چیزی بر آنها نیفزوده است.ُ[۲۱]
پانويس
- ↑ ر.ک: عبدالحمید، صائب، ج۲، ص۲۸۰
- ↑ ر.ک: صفدی، خلیل بن ایبک، ج۴، ص۱۳۱
- ↑ ابن عساکر، علی بن حسن، ج54، ص۳۹۴
- ↑ ر.ک: امین، محسن، ج۹، ص۴۳۷
- ↑ ر.ک: کحاله، عمر رضا، ج۱۱، ص۴۲
- ↑ ر.ک: عبدالحمید، صائب، ج۲، ص۲۸۰
- ↑ ر.ک: بخشی، منصوره، ص۴۳۹
- ↑ ر.ک: صفدی، خلیل بن ایبک، ج۴، ص۱۳۱
- ↑ ابن عساکر، علی بن حسن، ج54، ص۳۹۴
- ↑ ر.ک: امین، محسن، ج۹، ص۴۳۷
- ↑ ر.ک: امین، محسن، ج۹، ص۴۳۷
- ↑ ر.ک: بخشی، منصوره، ص۴۳۹
- ↑ ر.ک: عظيمی، محمد بن علی، ص ۴۳
- ↑ ر.ک: حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، ج۱، ص۳۴۵
- ↑ ر.ک: عظيمی، محمد بن علی، ص۲۷
- ↑ ر.ک: امین، محسن، ج۹، ص۴۳۷
- ↑ ر.ک: بخشی، منصوره، ص۴۳۹
- ↑ ر.ک: حاجی خلیفه، مصطفی بن عبد الله، ج۱، ص۲۹۱
- ↑ ر.ک: عبدالحمید، صائب، ج۲، ص۲۸۰
- ↑ ر.ک: کحاله، عمر رضا، ج۱۱، ص۴۲
- ↑ ر.ک: بخشی، منصوره، ص۴۴۰
منابع مقاله
- ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، دمشق، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
- امین، محسن، أعیان الشیعة، دار التعارف للمطبوعات، 1362 هجری شمسی|1403 هجری قمری
- بخشی، منصوره، تاریخ نگاران امامیه و روشها و گونههای تاریخ نگاری آنها از قرن اول تا هفتم هجری قمری، قم - ایران، جامعة الزهرا(عليهاالسلام)،1393 هجری شمسی
- صفدی، خلیل بن ایبک، الوافي بالوفيات، بیروت - لبنان، دار النشر فرانز شتاينر، 1381 هجری قمری|1962 میلادی
- کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین: تراجم مصنفی الکتب العربیه، بیروت - لبنان، دار إحياء التراث العربي، 1376 هجری قمری|1957 میلادی
- حاجی خلیفه، مصطفی بن عبد الله، کشف الظنون عن أسامي الکتب و الفنون، بیروت - لبنان، دار إحياء التراث العربي
- عبدالحمید، صائب، معجم مؤرخي الشیعة: المؤلفون في التاریخ بالعربیة منذ القرن الأول حتی نهایة القرن الرابع عشر من الهجرة: الإمامیة - الزیدیة - الإسماعیلیة، قم - ایران، مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامي، 1383 هجری شمسی|1424 هجری قمری|2004 میلادی
- عظيمی، محمد بن علی، تاريخ حلب، دمشق - سوریه، [بی نا]، 1984 میلادی