عشق و انسان در مثنوی مولوی
عشق و انسان در مثنوی مولوی تألیف قادر فاضلی؛ این کتاب پژوهشی است که به بررسی دو محور اساسی «عشق» و «انسان» در مثنوی معنوی مولانا جلالالدین محمد بلخی (۶۰۴-۶۷۲ ق) میپردازد. نویسنده با تمرکز انحصاری بر مثنوی و پرهیز از استناد به دیگر آثار مولوی یا عارفان دیگر، میکوشد خواننده را کاملاً در فضای فکری این شاهکار عرفانی قرار دهد. از نظر مؤلف، مولانا از جمله کسانی است که پیش از سخن گفتن از عشق، خود عاشق بوده و بنابراین سخنانش در این باب از ژرفای تجربه برخاسته است. کتاب در سه بخش اصلی، به تبیین چیستی عشق، شناخت حقیقت انسان و بررسی وجوه مختلف رابطه انسان با خدا از منظر مثنوی میپردازد.
| عشق و انسان در مثنوی مولوی | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | فاضلی، قادر (نویسنده) |
| ناشر | اطلاعات |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390 |
| چاپ | اول |
| شابک | 978-964-423-841-3 |
| موضوع | مولوی، جلال الدین محمد بن محمد، 604 - 672ق. مثنوی |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR 5301 /ع2ف5 |
ساختار
این کتاب در یک جلد و در سه بخش اصلی تقسیمبندی شده که هر بخش شامل فصول متعددی است.
گزارش کتاب
کتاب عشق و انسان در مثنوی مولوی نوشته قادر فاضلی، تحقیق مفصلی است که دو مفهوم بنیادین در اندیشه مولانا—عشق و انسان—را با محوریت مثنوی معنوی بررسی میکند. نویسنده در مقدمه با اشاره به گستردگی و تنوع تعاریف عشق در تاریخ بشری—از مقدسترین تا مبتذلترین جلوههای آن—تأکید میکند که مولانا از معدود کسانی است که از عمق تجربه عاشقانه سخن میگوید و عشق در مثنوی، دریایی ناپیداکرانه است که به تعریف درنمیآید. رویکرد مؤلف در این پژوهش، تمرکز بر خود متن مثنوی و پرهیز از ارجاع به آثار دیگر مولوی یا عارفان دیگر است تا خواننده بتواند بدون پراکندگی، با منظومه فکری مثنوی آشنا شود.
بخش اول کتاب با عنوان «عشق در مثنوی»، به تحلیل مفهوم عشق اختصاص دارد. در فصل اول، مسئله «تعریف عشق» مطرح میشود و با استناد به ابیات مثنوی نشان داده میشود که از نظر مولانا، عشق ذاتاً تعریفناپذیر است و هر چه گفته میشود درباره عشق است، نه خود عشق. فصل دوم به تمایز «عشق حقیقی و مجازی» میپردازد. فصل سوم رابطه «عشق و دیوانگی» را بررسی میکند—این که عشق راستین چگونه عقل ظاهری را تحت الشعاع قرار میدهد. فصل چهارم نیز «آداب عشق» و شرایط سالک در این مسیر را توضیح میدهد.
بخش دوم با عنوان «انسانشناسی در مثنوی»، به شناخت حقیقت انسان میپردازد. در فصل اول، «حقیقت انسان و مراحل سیر آدمی» از خاک تا خدا مورد بحث قرار میگیرد. فصل دوم «مقام انسانیت» را به عنوان جایگاهی که انسان به سبب برخورداری از عشق به اشرف مخلوقات تبدیل میشود، تحلیل میکند. بخش سوم که گستردهترین بخش کتاب است، «مواجهۀ انسان و خدا» را از وجوه گوناگون و با استفاده از استعارههای مثنوی بررسی میکند. این بخش شامل هفت فصل است: «مواجهۀ مرآتی» (انسان به عنوان آیینه جمال خدا)، «مواجهۀ حامد و محمود» (حمدکننده و حمدشونده)، «مواجهۀ بایع و مشتری» (معاملهگر و خریدار)، «مواجهۀ ذاکر و مذکور» (یادکننده و یادشده)، «مواجهۀ مسبِّح و مسبَّح» (تسبیحگو و تسبیحشونده)، «مواجهۀ ممتحِن و ممتحَن» (آزماینده و آزموده) و سرانجام فصل هفتم که جمعبندی کلی از این رابطه ارائه میدهد. در پایان هر فصل نیز اشعار مرتبط از مثنوی نقل شده است. این اثر با تحلیل نظاممند مفاهیم عرفانی مثنوی، منبعی سودمند برای علاقهمندان به اندیشه مولانا و پژوهشگران عرفان اسلامی به شمار میرود.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات