حقوق اقلیتها در قرآن
حقوق اقلیتها در قرآن، تألیف احمد درویشگفتار، در بررسی مبانی حقوقی، فرهنگی و سیاسی اقلیتهای دینی در چارچوب احکام اسلام و با استناد به آیات شریفه قرآن است. نویسنده با اذعان به تنوع عقاید، نژادها و زبانها در جهان، تلاش کرده است تا ثابت کند اسلام نهاد شهروندی درجهبندیشدهای میان اکثریت (مسلمانان) و اقلیت قائل نیست و حقوق اقلیتها را بر پایه اصول والای کرامت انسانی و عدالت جهانشمول تثبیت مینماید. این تحقیق درصدد آن است تا با تکیه بر منابع اصلی اسلامی، دیدگاههای منفی و خشونتآمیزی که ممکن است در طول تاریخ به اسلام نسبت داده شده باشد را رد کرده و چهره واقعی و مدنی نظام حقوقی اسلام را نمایش دهد.
| حقوق اقليتها در قرآن | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | درویش گفتار، احمد (نويسنده) صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. مرکز پژوهشهای اسلامی (سایر) |
| ناشر | هلا بوک شوب |
| مکان نشر | ایران - قم |
| سال نشر | 1383ش |
| چاپ | 1 |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| نورلایب | مطالعه و دانلود pdf |
ساختار و محتوا
مطالب اصلی کتاب، در پنج بخش تنظیم شده است، به شرح زیر:
- بخش اول، با عنوان «کلیات»، به مبانی نظری تحقیق اختصاص دارد و شامل مباحثی چون ماهیت و منابع حقوق (حق در لغت، در علم حقوق و در فقه)، رابطه حق و تکلیف و مهمتر از همه، مفهوم «تابعیت» (تعریف و معیار آن در اسلام) است. در این بخش، دیدگاههای متفاوتی از جمله تابعیت امی یا اسلامی (که تنها افراد مؤمن را در بر میگیرد) و تابعیت قراردادی (که بر مبنای پیمان با حکومت است) و... مطرح شده است[۱].
- بخش دوم، با عنوان «پیمان و میزان اعتبار آن و حقوق کلی همپیمانان»، بر اهمیت بنیادین وفای به عهد در قرآن و سنت نبوی تأکید میکند و آن را از منابع حقوق بینالملل میشمارد. این بخش، مبنای همزیستی مسالمتآمیز را تشریح کرده و بهتفصیل در مورد شرایط عقد پیمان ذمه (مانند پرداخت جزیه، ترک رفتار منافی امان و پذیرش اجرای احکام اسلام) بحث میکند[۲].
- بخش سوم، تحت عنوان «حقوق اهل ذمه و مستأمنین در اسلام»، به بررسی حقوق و تکالیف اقلیتهای ساکن سرزمین اسلامی (اهل ذمه) و پناهجویان موقت (مستأمنین) میپردازد. مهمترین حقوقی که برای اهل ذمه برشمرده میشود، عبارتند از: حق سکونت؛ حق مالکیت؛ حمایت کامل جانی، مالی و ناموسی؛ حق آزادی مذهبی و برگزاری مراسم؛ حق کار و حق رجوع به محاکم اسلامی و...[۳].
- بخش چهارم، با عنوان «جایگاه دیگر اقلیتها در حقوق اسلام»، به اصول فراگیر و مبانی عام حقوق بشر در اسلام میپردازد و شامل بحث کرامت ذاتی انسان، مفهوم آزادی (بهویژه آزادی در عقیده)، عدالت برای همه و... است. این بخش، همچنین دیدگاه اسلام درباره جنگ (جهاد) و صلح را تحلیل میکند[۴].
مؤلف با استناد به آیاتی چون آیه کرامت (اسراء: ۷۰)، کرامت را ارزش وجودی انسان، فارغ از دین و نژاد میداند و آن را مبنای وضع قوانین در نظر میگیرد[۵]. مبحث تحلیل جهاد در این کتاب، رویکردی انتقادی نسبت به تفاسیر سنتی دارد و جهاد ابتدایی را مخصوص موارد خاص میداند و اصل را بر دفاع و حفظ صلح میگذارد[۶]. نویسنده با تأکید بر آیه صلح (انفال: ۶۱)، صلح و همزیستی مسالمتآمیز را مبنای روابط با اقلیتها میداند و هرگونه تعرض یا تجاوز از سوی غیر مسلمانان را مانع تحقق جهاد تهاجمی میشمارد. بدین ترتیب، این اثر کوشیده است تا نظام حقوقی اسلام را نظامی مبتنی بر عدالت فراگیر و تأمینکننده حقوق شهروندان غیر مسلمان در پناه قوانین اسلامی ترسیم نماید[۷].
- بخش پنجم، با عنوان «همراه با برنامهسازان»، به نقد عملکرد رسانهها در پوشش این موضوع و ارائه پیشنهادهای کاربردی برای تولید برنامههای دقیقتر میپردازد[۸].
پانویس
منابع مقاله
متن کتاب.