حزب توده ایران (1320 ـ 1400)
حزب تودۀ ایران (1320 ـ 1400) تألیف محسن مدیرشانهچی (پژوهشگر تاریخ معاصر ایران)؛ این کتاب به بررسی بیش از هشتاد سال حیات حزب تودۀ ایران، از زمان شکلگیری تا سال 1400، میپردازد و کوشش دارد تا شناختی جامع از این حزب به عنوان یکی از تأثیرگذارترین احزاب سیاسی تاریخ معاصر ایران به دست دهد.
| حزب تودۀ ایران (1320 ـ 1400) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | مدیرشانهچی، محسن (نویسنده) |
| ناشر | چاپخش |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1404 |
| شابک | 978-600-6799-45-2 |
| موضوع | حزب توده ایران حزب توده ایران -- اعضا -- سرگذشتنامه |
| زبان | فارسی |
| کد کنگره | DSR 1523 |
ساختار
کتاب از یک پیشگفتار، ده فصل، یک بخش پایانی با عنوان «سخن پایانی»، بخش مفصل «زندگینامهها» و کتابنامه تشکیل شده است.
گزارش کتاب
نویسنده در این کتاب، با هدف شناخت تاریخ تحزب در ایران به طور خاص و تاریخ سیاسی ایران به طور عام، به مطالعه و بررسی بیش از هشتاد سال حیات حزب تودۀ ایران پرداخته است. وی معتقد است واژۀ حزب در تاریخ معاصر ایران بیش از هر نام دیگری با حزب توده آمیخته شده و اصطلاحاتی چون مبارزۀ سیاسی و حتی سیاست با نام این حزب گره خورده است. کتاب با تأکید بر دو رویۀ متضاد در کارنامۀ این حزب یعنی از یک سو وفاداری به آرمانهای مردم و فداکاری برای توسعۀ سیاسی و فرهنگی کشور، و از سوی دیگر خطا، خیانت و سرسپردگی به بیگانه در مقاطع مختلف، تصویری چندلایه از این جریان سیاسی ارائه میدهد.
فصل نخست کتاب به ریشههای فکری و تشکیلاتی حزب توده اختصاص دارد که حدود چهل سال پیش از تشکیل رسمی حزب، یعنی در شمال غربی ایران و با شکلگیری نخستین تشکلهای متأثر از اندیشههای چپ، ریشه میگیرد. در فصل دوم، روند پیدایش، گسترش و فروپاشی این حزب بررسی میشود. نویسنده خاطرنشان میکند که دو هفته پس از استعفای اجباری رضاشاه، در هفتم مهر ۱۳۲۰، ۲۷ تن از اعضای جوانتر گروه ۵۳ نفر، حزب تودۀ ایران را تأسیس کردند و میرزا محسن اسکندری به ریاست آن برگزیده شد.
فصل سوم به ایدئولوژی و سیر تحول آن در حزب توده میپردازد. نکته قابل توجه آن است که این حزب هرگز عنوان کمونیسم را در نام خود به کار نگرفت و تا مدتها پس از تشکیل، حتی به مارکسیسم به عنوان ایدئولوژی خود اشاره نکرد. فصل چهارم به بررسی تشکیلات و سازمانهای وابستۀ حزب توده از جمله سازمان نظامی، شورای متحدۀ مرکزی، اتحادیۀ دهقانان، سازمان زنان و سازمان جوانان میپردازد. نویسنده در فصل پنجم به عرصۀ تبلیغات و مطبوعات حزب میپردازد و نشان میدهد که تیراژ برخی نشریات این حزب به چندبرابر مجموع تیراژ نشریات چند رقیب آن میرسیده است.
فصل ششم به کنگرهها و پلنومهای حزب توده اختصاص دارد؛ نخستین کنگره در دهم مرداد ۱۳۲۳ برگزار شد و نخستین پلنوم کمیته مرکزی بلافاصله بعد از کنگرۀ دوم تشکیل گردید. فصل هفتم انشعابها و ائتلافهای این حزب را بررسی میکند و نشان میدهد که حزب توده در مقایسه با دیگر احزاب ایران کارنامۀ پرحادثهتری در این زمینه داشته است. فصل هشتم به جناحها و دستهبندیهای درونی حزب میپردازد. فصل نهم به مواضع و عملکردهای حزب توده بر مبنای مبانی ایدئولوژیک آن اختصاص دارد. فصل دهم کتاب نیز به بررسی فرازوفرود حزب توده در انقلاب ۱۳۵۷ و پس از آن میپردازد.
بخش پایانی و مفصل کتاب با عنوان «زندگینامهها» به شرح زندگی همۀ سران، فعالان و افراد شاخص حزب توده از جمله رهبران، دبیران، اعضای هیئت اجرایی و سیاسی، اعضای کمیته مرکزی، مسئولان تشکیلات و سازمانهای وابسته، مسئولان نشریات و رسانههای حزب و دیگر چهرههای شاخص، اعم از آنان که در حزب ماندند یا خارج شدند، به ترتیب الفبایی و با ذکر مهمترین نکات از آغاز تا پایان یا تاکنون پرداخته است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات