الإغراب

الإغراب
پدیدآوران	نسائی، احمد بن علی (نويسنده) موسی، محمد ثانی بن عمر (محقق)
عنوان‌های دیگر	الجزء العرابع من حدیث شعبة بن الحجاج و سفیان بن سعید الثوري مما أغرب بعضهم علی بعض
ناشر	دار الکتاب للنشر و التوزیع
مکان نشر	عربستان - مدینه منوره
سال نشر	1421ق - 2000م
چاپ	1
شابک	‎9960-9261-4-1
موضوع	محدثان اهل سنت - غریب الحدیث - حدیث - علم الدرایه - حدیث - علم الروایه - حدیث - علم الرجال - احادیث اهل سنت - قرن 3ق. - حدیث‌ - تخریج‌
زبان	عربی
تعداد جلد	1
کد کنگره	6الف5ن 115 BP
نورلایب	مطالعه و دانلود pdf

الإغراب، تألیف ابوعبدالرحمن احمد بن شعیب نسایی (متوفی 303ق)، جزء چهارم از احادیثی است که یکی از دو راوی (شعبة بن حجاج و سفیان بن سعید ثوری)، از یکی از مشایخ نقل کرده است. از این اثر، تنها این بخش باقی مانده که با تحقیق و مقدمه ابوعبدالرحمن محمد الثانی بن عمر بن موسی به زیور طبع آراسته شده است.

ساختار

کتاب، مشتمل بر مقدمه محقق و 234 حدیث است. شیوه ارائه احادیث در این کتاب، بدین صورت است که پیش از ذکر متن روایت، نام سفیان یا شعبه همراه با کسی که یکی از این دو نفر از وی نقل کرده‌اند، یاد می‌شود و سپس روایات مربوطه در ذیل آن عنوان، ذکر می‌گردد.

گزارش محتوا

این اثر، از جمله اجزای حدیثی ارزشمندی است که گواه بر تقدم و پیشرفت مسلمانان در عرصه علم و دانش است. اهمیت و ارزش این جزء حدیثی را می‌توان در این موارد خلاصه نمود:

1. محتوا و مضامین: این جزء حدیثی، مشتمل بر احادیث رسول‌الله(ص) است که قرین با تنزیل وحی از سوی خداوند به پیامبرش می‌باشد. در حقیقت دستیابی به حقیقت دین و تبیین و تفسیر کلام الهی تنها به‌واسطه این احادیث که ضمیمه قرآن کریم هستند امکان‌پذیر خواهد بود.
2. این جزء، حاوی احادیث دو تن از محدثین بزرگی است که تلاش فراوانی در حفظ سنت و روایت آن در قرن دوم هجری داشته‌اند. این دو شخصیت عبارتند از: شعبة بن حجاج بن ورد عتکی بصری (متوفی 160ق) و سفیان بن سعید بن مسروق ثوری کوفی (متوفی 161ق).
3. جایگاه نویسنده: نویسنده این اثر ابوعبدالرحمن نسایی (متوفی 303ق) است که مانند او در سه قرن اول در علم حدیث و علل و رجال حدیث یافت نمی‌شود.

یکی از این سه امر برای ابراز اهمیت این جزء و ارزش علمی آن کافی است و حال آنکه از سه جهت حائز اهمیت است.

این «جزء چهارم» تا آنجا که می‌دانیم تنها بخشی از این کتاب است که باقی مانده است و تاریخ اختفای بقیه اجزای کتاب تقریبا به قرن هفتم بازمی‌گردد‏.

محقق اثر در مقدمه کتاب، شرح حال موجزی از نسایی نویسنده کتاب و شعبة بن حجاج و سفیان بن سعید ثوری ارائه کرده است. وی سپس به مقایسه بین این دو راوی پرداخته است. شعبه در تحمل حدیث و ادای آن اعتماد بر حفظ می‌کرده و شنیده‌ها را جز در موارد نادری نمی‌نوشته است، اما سفیان شنیده‌ها را می‌نوشته و کتاب‌هایی داشته که به آنها مراجعه می‌کرده، ولذا در روایاتش کمترین افتادگی را دارد؛ لذا ابوبکر بن خلاد به نقل از یحیی بن سعید می‌گوید: «سفیان کمترین افتادگی را در روایاتش دارد؛ چراکه به کتاب مراجعه می‌کرده است»‏. شعبه گاه در ضبط اسامی مشایخ به اشتباه می‌افتاده و آن‌گونه که امام احمد حنبل گفته، اسامی رجال را تغییر می‌داده است. برخلاف ثوری که به قول علی بن مدینی تنها در یک مورد جفینه را حفینه نوشته است‏.

از سوی دیگر شعبه تنها از مشایخی نقل روایت می‌کرده که عدالت و ضبط آنها نزد او اثبات شده باشد، ولذا از روات محتاط در روایت است‏.

در رابطه با موضوع کتاب، شاید از عنوان کتاب چنین به نظر برسد که نویسنده، احادیث عجیبی را که تنها از شعبه یا سفیان نقل شده، گردآوری کرده است، اما این تصور اشتباه است و کتاب مشتمل بر احادیث مشایخی است که تنها یکی از دو راوی از آنها روایت شنیده و دیگری نشنیده است‏. اسامی مشایخی که شعبه از آنها روایت کرده و سفیان از آنها نشنیده، بالغ بر چهل نفر است و به تعدادی از آنها در این جزء اشاره شده است. همچنان‌که سفیان ثوری از 99 تن از مشایخ، روایت شنیده که شعبه از آنها سماع نکرده است. پس مقصود از غرابت در این جزء، غرابت نسبی است، نه مطلق غرابت؛ بنابراین اکثر روایاتی که در کتاب ذکر شده از دیگران نیز نقل شده است. پس این جزء، مختص رجال است نه احادیث، بنابراین در حفظ متن حدیث مشترک هستند، اما یکی از آن دو از شیخی شنیده که دیگری نشنیده است‏.

منابع مقاله

مقدمه محقق.