اشنوی، محمود بن خداداد
| تاجالدین اشنوی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | أبومحمد محمود بن خداداد بن یوسف |
| نامهای دیگر | شیخالاسلام، سلطان المحققین |
| لقب | تاجالدین |
| نام پدر | خداداد بن ابیبکر بن یوسف |
| ولادت | اواسط نیمه دوم سده ۶ق (حدود ۵۵۰ق) |
| محل تولد | اشنویه (اشنه)، آذربایجان |
| محل زندگی | آذربایجان، هرات |
| رحلت | نیمه اول سده ۷ق (حدود ۶۴۰ق) |
| مدفن | هرات، در جوار آرامگاه مجدالدین طابی |
| فرزندان | صدرالدین محمد |
| دین | اسلام |
| پیشه | عارف، صوفی، واعظ |
| اطلاعات علمی | |
| علایق پژوهشی | عرفان، حکمت، کلام |
| اساتید | |
| شاگردان | |
| برخی آثار | |
محمود بن خداداد اُشنُوی (اواسط سده ۶ق - نیمه اول سده ۷ق)، عارف و صوفی نامدار قرن ششم و هفتم هجری، از مریدان شمسالدین دیلمی و شیخ روزبهان بقلی بود که در منطقه اشنویه آذربایجان متولد شد و در هرات درگذشت. آثار عرفانی او مانند «غایة الامکان» تأثیر عمیقی بر عارفان پس از خود گذاشت.
ولادت
تاجالدین أبومحمد محمود بن خداداد بن ابیبکر بن یوسف اشنوی (یا اشنهی) در اواسط نیمه دوم سده ششم هجری (حدود ۵۵۰ق) در منطقه اشنویه (اشنه) از توابع آذربایجان به دنیا آمد.[۱] این منطقه که یاقوت حموی آن را میان ارومیه و اربل توصیف کرده، زادگاه اصلی او و اجدادش بوده است.[۲] بر اساس روایتی از عبداللطیف بن روزبهان ثانی، تاجالدین در قصبه اشنوه صاحب خانقاهی بوده و در آنجا اقامت داشته است.[۳]
تحصیلات
تاجالدین اشنوی تحصیلات مقدماتی علوم دینی و ادبی را در زادگاه خود گذراند و سپس برای تکمیل علوم به محضر استادان بزرگ زمان خود راه یافت. وی از شاگردان و مریدان شمسالدین محمد بن عبدالملک دیلمی بود[۴] و همچنین از محضر شیخ روزبهان بقلی بهره برد.[۵] او در محضر این استادان به مدارج بالای عرفان و معرفت دست یافت و به عنوان یکی از مشایخ بزرگ عصر خود شناخته شد.
فعالیتها
تاجالدین اشنوی پس از کسب مقامات عرفانی، به ارشاد و تعلیم مریدان پرداخت. وی بیشتر عمر خود را در هرات گذراند و در آنجا به وعظ و ارشاد مشغول بود. از جمله مریدان او میتوان به ابوالمعالی سیفالدین باخرزی(متوفای ۶۴۶ق) اشاره کرد که در هرات از دست او خرقه گرفت.[۶] همچنین خواجه امامالدین داوود بن محمد بن روزبهان فرید (متوفای ۶۷۱ق)[۷] و شیخ محمد گهرزنی[۸] از مریدان و ارادتمندان او بودند. وی با سعدی شیرازی معاصر بود و با شیخ شهابالدین سهروردی نیز همنشینی داشته است. بسیاری از عارفان سدههای ۷ و ۸ق مانند عبدالعزیز بن محمد نسفی[۹]، شیخ محبوب الهی و خواجه احمد پارسای بخاری از آراء او درباره مکان و زمان بهره جستهاند.[۱۰]
وفات
تاریخ دقیق وفات تاجالدین اشنوی مشخص نیست، اما با توجه به شواهد و قرائن، وفات او در نیمه اول سده هفتم هجری (حدود ۶۴۰ق) در شهر هرات اتفاق افتاده است. آرامگاه وی در هرات، در جوار مقبره سلطان مجدالدین طابی (عارف سده ششم) و در محلی میان دروازه خوش و دروازه فیروزآباد قرار دارد.[۱۱][۱۲]
آثار
از تاجالدین اشنوی سه رساله عرفانی و اشعاری برجای مانده است:
- غایة الامکان فی معرفة الزمان و المکان: مشهورترین اثر وی که در یک مقدمه و چهار فصل به بررسی حقیقت زمان و مکان میپردازد. این رساله به دلایل سیاسی و اعتقادی زمانه و برای دفاع از خود در برابر اتهام تشبیه نگاشته شده است. ملاصدرا این رساله را اثری شریف و ارزشمند دانسته است.
- پاسخ به چند پرسش: رسالهای به زبان عربی در پاسخ به سؤالات یارانش در راه میان مکه و مدینه. این رساله توسط ابومنصور اصفهانی به فارسی ترجمه شده است و درباره نفس، دل و سرّ و پیوند میان آنها بحث میکند.
- تحقیق الروح: رسالهای درباره حقیقت روح، غیبت، پیدایی و احاطه شدن آن. در این اثر مؤلف به موضوعات خلق قرآن، وحدت و کثرت و انواع سلوک در طریق عرفان نیز پرداخته است.
- اشعار: از تاجالدین اشنوی اشعار پراکندهای در قالب غزل با محتوای عرفانی برجای مانده است که برخی از آنها در ترجمه عوارف المعارف نقل شده است. این اشعار شامل مواعظ و حکمتهای عرفانی با تعبیرات و استعارات عارفانه و عاشقانه است.[۱۳][۱۴]
پانويس
- ↑ ر.ک: دولتآبادی، عزیز، ج2، ص992
- ↑ ر.ک: مایل هروی، نجیب، ص6
- ↑ ر.ک: صدیق، کیانوش، ص85
- ↑ ر.ک: صدیق، کیانوش، ص89
- ↑ ر.ک: صدیق، کیانوش، ص85
- ↑ ر.ک: مایل هروی، نجیب، ص9-10
- ↑ ر.ک: مایل هروی، نجیب، ص10
- ↑ ر.ک: مایل هروی، نجیب، ص10
- ↑ ر.ک: صدیق، کیانوش، ص86
- ↑ ر.ک: صدیق، کیانوش، ص86
- ↑ ر.ک: دولتآبادی، عزیز، ج2، ص992
- ↑ ر.ک: مایل هروی، نجیب، ص9
- ↑ ر.ک: صدیق، کیانوش، ص85-86
- ↑ ر.ک: مایل هروی، نجیب، ص17-38
منابع مقاله
- دولتآبادی، عزیز، سخنوران آذربایجان (از قطران تا شهریار)،تبریز - ایران: ستوده، 1377 هجری شمسی
- صدیق، کیانوش، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج ..، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، چاپ اول، 1388.
- مایل هروی، نجیب، مصحح و مقدمه نویس کتاب مجموعه آثار فارسی تاجالدین اشنوی، کتابخانه طهوری، چاپ اول، 1368
- عوارف المعارف، ترجمه ابومنصور اصفهانی