مطرقی، اسماعیل بن ابراهیم

اسماعیل بن ابراهیم مطرقی
نام کامل	اسماعیل بن ابراهیم بن عقبه اسدی
نام‌های دیگر	ابواسحاق
لقب	مطرقی
نسب	مولای آل زبیر بن عوام
نام پدر	ابراهیم بن عقبه
ولادت	نامشخص
محل تولد	مدینه
محل زندگی	مدینه
رحلت	حدود سال ۱۶۹ هجری قمری (آغاز خلافت مهدی عباسی)
مدفن	مدینه
خویشاوندان	موسی بن عقبه (عمو) محمد بن عقبه (عمو) ابراهیم بن عقبه (پدر)
دین	اسلام
پیشه	محدث، راوی
اطلاعات علمی
علایق پژوهشی	حدیث، مغازی، تاریخ
اساتید	نافع مولی ابن عمر موسی بن عقبه (عمو) عایشه بنت سعد بن ابی‌وقاص زهری
شاگردان	عبدالرحمن بن مهدی سعید بن ابی‌مریم اسماعیل بن ابی‌اویس خالد بن خلاد

اسماعیل بن ابراهیم بن عقبه اسدی مطرقی (متوفی حدود ۱۶۹ق)، معروف به مطرقی، از محدثان و راویان مدینه در قرن دوم هجری بود. او برادرزاده موسی بن عقبه (نویسنده مشهور کتاب مغازی) و از راویان مورد اعتماد در نزد بسیاری از رجال‌شناسان به شمار می‌رود، هرچند برخی او را تضعیف کرده‌اند. اسماعیل از نافع مولی ابن عمر، عمویش موسی بن عقبه و عایشه بنت سعد بن ابی‌وقاص روایت کرده و راویانی چون عبدالرحمن بن مهدی و اسماعیل بن ابی‌اویس از او نقل حدیث کرده‌اند. بخاری در صحیح خود از او روایت کرده است.

ولادت

تاریخ دقیق تولد اسماعیل بن ابراهیم بن عقبه اسدی مطرقی در منابع ذکر نشده است. او در مدینه به دنیا آمد و به دلیل نسبت به خاندان زبیر، «مولی آل زبیر» خوانده می‌شد. نسبت «مطرقی» به شغل یا ویژگی خاصی اشاره دارد و برخی آن را با قاف (مطرقی) و برخی با فاء (مطرفی) ضبط کرده‌اند.

تحصیلات

اساتید

اسماعیل مطرقی از محضر استادان متعددی بهره برد که از جمله آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

- نافع مولی ابن عمر

- موسی بن عقبه (عموی او و نویسنده کتاب مغازی)

- عایشه بنت سعد بن ابی‌وقاص

- زهری

شاگردان

راویان متعددی از او حدیث نقل کرده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

- عبدالرحمن بن مهدی

- سعید بن ابی‌مریم

- اسماعیل بن ابی‌اویس

- خالد بن خلاد

فعالیت‌ها

جایگاه علمی

اسماعیل مطرقی از راویان حدیث در مدینه بود و به نقل اخبار مغازی از عمویش موسی بن عقبه شهرت داشت. او در زمینه نقل احادیث نبوی و تاریخ جنگ‌ها (مغازي) فعالیت داشت.

دیدگاه رجال‌شناسان

درباره وثاقت اسماعیل مطرقی میان رجال‌شناسان اختلاف نظر وجود دارد:

- توثیق:

- یحیی بن معین او را «ثقه» توصیف کرده است.

- ابوزرعه و ابوحاتم رازی گفته‌اند: «لیس به بأس» (اشکالی در او نیست).

- دارقطنی درباره او گفته است: «ما علمت إلا خیراً، أحادیث صحاح فقیه» (جز خیر از او ندیدم، احادیثش صحیح و فقیه است).

- بخاری در صحیح خود از او روایت کرده است.

- تضعیف:

- ازدی او را «متروک» و «ضعیف» توصیف کرده است.

- ساجی نیز او را تضعیف کرده است.

برخی از رجال‌شناسان معتقدند که تضعیف او ناشی از اشتباه در شناسایی اوست و او همان اسماعیل بن ابراهیم بن عقبه است که در صحیح بخاری از او روایت شده است.

همچنین حسینی در کتاب التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، او را از رجال بخاری، مسلم، ابوداود، نسائی و ابن ماجه دانسته و به توثیق احمد، یحیی و نسائی اشاره کرده است.

وفات

اسماعیل مطرقی در اواخر دوران خلافت مهدی عباسی (حدود سال ۱۶۹ هجری قمری) در مدینه درگذشت.

آثار

از اسماعیل مطرقی اثر مستقلی در منابع ذکر نشده است، اما نقل اخبار مغازی از عمویش موسی بن عقبه از طریق او به نسل‌های بعد منتقل شده است.

منابع مقاله

• ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان،ج۱، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۷م،
• ابن سعد، محمد بن سعد، طبقات الکبری، ج۶، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: فرهنگ و اندیشه، ۱۳۷۴ش،
• سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، ج۱۲، حیدرآباد: مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۸۲ق/۱۹۶۲م،
• ابن ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد، الجرح و التعدیل، ج۱، حیدرآباد: مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة،
• ذهبی، محمد بن احمد، میزان الإعتدال فی نقد الرجال، ج۱، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۶ق/۱۹۹۵م،
• سخاوی، محمد بن عبدالرحمن، التحفة اللطیفة فی تاریخ المدینة الشریفة، ج۱، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۴ق/۱۹۹۳م،
• حسینی، محمد بن علی، التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، ج۱، قاهره: مکتبة الخانجی، ۱۴۱۸ق/۱۹۹۷م.

وابسته‌ها

مغازي سيدنا محمد صلی‌الله‌عليه‌وسلم