یک آسمان پرواز (مجموعه اشعار)
| یک آسمان پرواز (مجموعۀ اشعار) | |
|---|---|
 | |
| پدیدآوران | مجاهدی (پروانه)، محمدعلی (نویسنده) |
| ناشر | دفتر پژوهش و نشر سهروردی |
| مکان نشر | تهران |
| سال نشر | 1390ش |
| شابک | 978-964-6980-77-8 |
| موضوع | شعر فارسی -- قرن ۱۴، شعر مذهبی -- قرن ۱۴ |
| زبان | فارسی |
| تعداد جلد | 1 |
| کد کنگره | PIR ۸۲۰۳ /ج۲۴۲ ی۵ ۱۳۹۰ |
یک آسمان پرواز (مجموعۀ اشعار) سرودۀ محمدعلی مجاهدی (پروانه)، شاعر و پژوهشگر نامآشنای معاصر در عرصه شعر آیینی و ولایی است. این مجموعه که توسط دفتر پژوهش و نشر سهروردی منتشر شده، کاملترین و جامعترین گردآوری از سرودههای این شاعر است و یادآور یک عمر تلاش صادقانه و تأثیرگذار او در مسیر اعتلای شعر آیینی و احیای قرائت ارزشی، حماسی و عرفانی از فرهنگ عاشورا به شمار میآید.
ساختار
کتاب مشتمل بر هفت بخش اصلی است. بخش نخست با عنوان «غزلها، تغزلها و غزلوارهها» بخش عمده کتاب را دربر میگیرد. بخش دوم به «ترکیببندها» اختصاص دارد. بخش سوم شامل «ترجیعبندها» است. بخش چهارم با عنوان «چکامهها» منظومههای بلندتر شاعر را در بر میگیرد. بخش پنجم به «مثنویها» اختصاص دارد. بخش ششم شامل «رباعیها» است. بخش هفتم با عنوان «قالبهای دیگر» شامل اشعاری در قالبهای متنوع چون قطعه و... میشود.
گزارش کتاب
«یک آسمان پرواز» مجموعۀ اشعار محمدعلی مجاهدی (پروانه) است که حدود پنجاه سال در قلمرو شعر و ادب آیینی قلم زده و در حوالی شعر ولایی گام برداشته است. رهآورد این سیر و سفر معنوی، بیش از چهل اثر ادبی و پژوهشی است که بارها چاپ و منتشر شده و در اختیار مشتاقان آثار قلمی این شاعر و پژوهشگر نامآشنای معاصر قرار گرفته است. این مجموعه کاملترین و جامعترین سرودههای استاد مجاهدی است که به زیور طبع آراسته شده و یادآور یک عمر تلاش صادقانه و تأثیرگذار او در مسیر اعتلای شعر آیینی و احیای قرائت ارزشی و حماسی و عرفانی از فرهنگ مانا و گرانسنگ عاشورا است.
بخش نخست کتاب، «غزلها، تغزلها و غزلوارهها»، بخش عمدۀ این کتاب را دربرمیگیرد. در این بخش اشعاری با عناوین «عطر مناجات»، «از اوست»، «لحظۀ آبی (به شهدای بینام و نشان)»، «برگرد (به بهانۀ بازگشت آزادگان سرافراز)»، «سایه»، «به من دست میدهد (به خاک پای علی(ع))»، «سنگ بنای عشق (به خاک پای حضرت موعود)»، «ردّ مظالم (سیاهقلمی است به شیوۀ شاعران جوان)»، «جمال شاهد غیبی»، «صفای اشک»، «خرمن گیسو»، «زبان چشم»، «وداع»، «گذرنامۀ کربلا» و «حدیث عشق» آمده است. این غزلها که بیشتر در مدح و منقبت اهل بیت(ع) و نیز در وصف وقایع عاشورا و مفاهیم عرفانی سروده شدهاند، نشاندهنده تسلط شاعر بر قالب غزل و توانایی او در تلفیق مضامین عاشقانه و عارفانه با باورهای دینی و ولایی است.
بخش دوم کتاب به «ترکیببندها» اختصاص دارد. این بخش شامل اشعاری چون «جمال خدا آشکار شد (به بهانۀ میلاد امام رضا(ع))»، «ترکیببند کرامت (در ستایش کریمۀ اهلبیت حضرت معصومه(س))»، «قیامی دیگر (ماجرای سفر شام و شهادت حضرت رقیه(س))»، «اولین فدایی (به بهانۀ میلاد حضرت زهرا(س))» و «زمزمۀ عشق (زبان حال جابر انصاری در روز اربعین)» است. ترکیببند که یکی از قالبهای دشوار و فنی شعر فارسی است، به دست شاعرانی چون محتشم کاشانی با «ترکیببند عاشورایی» به اوج خود رسید. مجاهدی در این قالب نیز با بهرهگیری از ظرفیتهای آن، منظومههای بلندی در مدح و مرثیه اهل بیت(ع) سروده است.
بخش سوم کتاب شامل «ترجیعبندها» است. در این بخش سه شعر با عناوین «ترجیعبند علوی (در منقبت ابوالعجائب علی ابن ابیطالب(ع))»، «یا علی! (اشارتی به حالات اهل سلوک در مسیر محبت آل الله)» و «ترجیعبند فاطمی (در مراثی حضرت فاطمه(س))» آمده است. ترجیعبند از دیگر قالبهای فنی شعر فارسی است که با بیتهای ترجیع (بازگشت) در فواصل منظم، ساختاری موسیقایی و تأثیرگذار ایجاد میکند. مجاهدی در این قالب نیز با تسلط بر ظرایف آن، آثاری ماندگار خلق کرده است.
بخش چهارم کتاب با عنوان «چکامهها» شامل منظومههای بلندتر شاعر است. در این بخش اشعاری چون «شمسۀ طلا»، «دختر نور (میلاد حضرت زهرا(س))»، «بیا اینجا (به یاد مسجد جمکران)»، «وجه خدا (در ستایش اهلبیت(ع))»، «گل همیشه بهار (در بردباری و مصائب حضرت سجاد(ع))»، «علی را که میشناخت»، «پیام امید» و «سفرنامۀ کربلا» آمده است. چکامهها که اغلب در قالب مثنوی یا چهارپاره سروده شدهاند، به شاعر مجال بیشتری برای پرداخت مفصل به موضوعات دینی و تاریخی میدهند.
بخش پنجم کتاب به «مثنویها» اختصاص دارد. این بخش شامل اشعاری چون «نقطۀ عطف»، «آفتاب رفته است»، «ناشناس همیشۀ تاریخ»، «مرد باش (سخنی با زائران بقیع)»، «زیارت» و «خطشکن» است. مثنوی که از کهنترین و پرکاربردترین قالبهای شعر فارسی برای سرودن داستانهای بلند و منظومههای تعلیمی و عرفانی است، در آثار مجاهدی نیز با رویکردی آیینی و عاشورایی به کار گرفته شده است.
بخش ششم کتاب شامل «رباعیها» است. در این بخش اشعاری با عناوین «زلال کوثر»، «اذان سرخ»، «هفتاد و دو خورشید»، «تلاوت»، «فاصله (نذر حضرت زینب(س))»، «داغ»، «در آینۀ آب»، «بر عرش نی»، «نگاه»، «پرستاری (نذر حضرت سجاد(ع))»، «دل شکسته»، «تصویر علی»، «غمنامه»، «در راه طلب» و «ارادت دیرینه» آمده است. یکی از نمونههای رباعیهای این مجموعه، رباعی «یا علی میگفتم» است: «میزد چو بلا صلا، بلی میگفتم / اندوهِ نبی را به ولی میگفتم در لحظۀ برخاستن از بستر درد / تابم که نبود، یا علی میگفتم»
رباعی که به دلیل ایجاز و تأثیرگذاری خاص خود همواره مورد توجه شاعران بوده، در آثار مجاهدی نیز با مضامین عرفانی و ولایی، جلوۀ ویژهای یافته است.
بخش هفتم و پایانی کتاب به «قالبهای دیگر» اختصاص دارد که شامل اشعاری چون «علی و مسیح»، «فال»، «گفتگویی با حافظ»، «قطعه» و «مبادا (در مصائب حضرت زهرا(س))» است. این بخش نشاندهنده تنوع قالبپردازی شاعر و توانایی او در بهرهگیری از ظرفیتهای مختلف شعر فارسی برای بیان مفاهیم دینی و عرفانی است.
مجموعۀ شعر «یک آسمان پرواز» با ارائه کاملترین و جامعترین سرودههای محمدعلی مجاهدی (پروانه)، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران شعر آیینی معاصر و علاقهمندان به ادبیات دینی و عرفانی است. این کتاب نشاندهنده جایگاه ویژه این شاعر در تداوم و گسترش سنت شعر ولایی در دوران معاصر و نقش او در پیوند میان شعر کلاسیک فارسی با مضامین و باورهای شیعی است.[۱]
پانويس
منابع مقاله
پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات