گریان شهرابی، محمدحسین ‌بن عبدالله

محمدحسین بن عبدالله گریان اردستانی اصفهانی (متوفی ۱۳۱۰ قمری) معروف به «ملا حسین گریان»، واعظ صالح، ادیب شاعر و نویسنده برجستهٔ شیعه در قرن سیزدهم هجری بود. او متخلص به «گریان» بود و به سبب سرودن اشعار در رثای اهل‌بیت(ع) و تألیف کتب اخلاقی و وعظ، شهرت یافت. مهم‌ترین اثر او «انوار المجالس» است که در دو جلد و با ۱۲۰ مجلس به تبیین اصول دین، فروع، اخلاق و مصائب اهل‌بیت می‌پردازد.

محمدحسین گریان اردستانی
نام کامل	محمدحسین بن عبدالله شهرابی اردستانی
نام‌های دیگر	ملا حسین گریان
لقب	گریان
تخلص	گریان
نسب	الشهرابی الارجستانی القومشهی
نام پدر	عبدالله
ولادت	اوایل قرن سیزدهم هجری قمری
محل تولد	اردستان (یا شهراب)، اصفهان، ایران
محل زندگی	اردستان، اصفهان، تهران
رحلت	۱۳۱۰ هجری قمری
مدفن	تهران
طول عمر	حدود ۸۰ سال (تخمینی)
فرزندان	عطاءالله (در قید حیات در ۱۳۰۱ق)
دین	اسلام
مذهب	شیعه
پیشه	واعظ، شاعر، نویسنده
منصب	واعظ محترم
اطلاعات علمی
درجه علمی	مجتهد (با توجه به عنوان «ملا»)
دانشگاه	حوزه علمیه اصفهان (احتمالی)
علایق پژوهشی	وعظ، اخلاق اسلامی، مراثی اهل‌بیت، شعر
سبک نوشتاری	نثر ساده و روان فارسی همراه با ذکر احادیث و اشعار
برخی آثار	أنوار المجالس طریق البکاء (در مصائب خامس آل عبا علیه‌السلام) تخمیس دوازده بند محتشم حمله مختاریه تذکرة الحال صومیه عشرة النساء

نام و نسب

نام کامل وی «محمدحسین بن عبدالله شهرابی اردستانی» است. در برخی منابع با عنوان «ملا محمدحسین گریان اردستانی» و «محمدحسین بن عبدالله الشهرابی الارجستانی القومشهی» نیز از او یاد شده است. نسبت «القومشه‌ی» احتمالاً اشاره به قمشه (شهرضا) دارد. تخلص شعری او «گریان» است. پدرش عبدالله نام داشت و وی از خاندان «شهراب» (شهرآب) از توابع اردستان اصفهان بود.

ولادت و کودکی

تاریخ دقیق تولد او در منابع نیامده است، اما با توجه به تألیفاتش در سال‌های ۱۲۸۰ تا ۱۲۹۹ قمری و وفات در ۱۳۱۰ ق، می‌توان گفت که در اوایل قرن سیزدهم قمری در اردستان یا شهراب به دنیا آمد. او دوران کودکی و نوجوانی را احتمالاً در زادگاهش سپری و مقدمات علوم دینی را آموخت.

تحصیلات

اطلاعات چندانی از استادان وی در دست نیست، اما عنوان «ملا» حکایت از تحصیلات حوزوی و اجتهاد او در فقه و اصول دارد. احتمالاً در اصفهان یا تهران به تحصیل علوم دینی پرداخته و به درجهٔ وعظ و خطابت رسیده است. او را «واعظ صالح» و «ادیب شاعر» و از «نویسندگان زبردست» توصیف کرده‌اند.

فعالیت‌ها

محمدحسین گریان در تهران و اصفهان به وعظ و ارشاد مردم مشغول بود و به دلیل توانایی در سخنوری و شعر، در میان وعاظ محترم عصر خود جایگاه ویژه‌ای داشت. اشعار او عمدتاً در رثای امام حسین(ع) و سایر اهل‌بیت(ع) سروده شده‌ است. وی همچنین به تألیف کتاب‌های اخلاقی، اعتقادی و مقتل پرداخت. از جمله فعالیت‌های او تخمیس (پنج‌تایی سرودن) بر دوازده بند معروف محتشم کاشانی بود که مورد توجه واقع شد.

وفات

محمدحسین گریان اردستانی در سال ۱۳۱۰ هجری قمری در تهران به بیماری وبا درگذشت. منابع دیگر سال ۱۳۱۱ ق را نیز ذکر کرده‌اند. پیکر او احتمالاً در تهران یا اصفهان به خاک سپرده شده است. از وی فرزندی به نام عطاءالله یاد شده که در زمان حیات پدر (۱۳۰۱ ق) زنده بوده است.

آثار

انوار المجالس

مهم‌ترین اثر گریان، کتاب «انوار المجالس» در دو جلد است. این کتاب شامل ۱۴ باب (به عدد چهارده معصوم) و مجموعاً ۱۲۰ مجلس است.

نویسنده در مقدمه کتاب می‌گوید: «تصمیم گرفتم احادیث مفید برای عموم را گردآوری کنم و در آخر هر مجلس به ذکر مصائب اهل بیت عصمت و طهارت بپردازم تا از ثواب عزاداری برای سیدالشهداء(ع) برخوردار شوم.» تألیف این کتاب از سال ۱۲۸۰ ق شروع و در سال ۱۲۹۹ ق به پایان رسیده است.

کتاب در سال ۱۳۱۷ ق (و به قولی ۱۳۲۴ ق) به صورت چاپ سنگی منتشر شد. متأسفانه چاپ‌های موجود غالباً به صورت عکسی از روی نسخه خطی و بدون تصحیح هستند.

طریق البکاء

این کتاب به زبان فارسی در مصائب امام حسین(ع) تألیف شده است. نخستین بار در سال ۱۲۷۳ قمری به چاپ رسید و سپس در سال‌های ۱۳۰۳ و ۱۳۱۱ ق تجدید چاپ گردید.

تخمیس دوازده بند محتشم کاشانی

او دوازده بند معروف محتشم کاشانی را تخمیس کرد (به هر بند پنج بیت افزود). این اثر نیز به چاپ رسیده است.

حمله مختاریه

کتابی در واقعهٔ قیام مختار ثقفی و خون‌خواهی امام حسین(ع). در سال ۱۳۲۳ قمری به طبع رسیده است.

تذکرة الحال

کتابی به فارسی که ظاهراً شرح حال خود نویسنده یا برخی عالمان است. نسخه خطی آن موجود است.

صومیه

کتابی در فضیلت روزه و احکام مربوط به آن. به صورت چاپ سنگی در اصفهان منتشر شده است.

عشرة النساء

کتابی اخلاقی و تربیتی برای زنان. احتمالاً در آداب زندگی زناشویی و وظایف زنان مسلمان نگاشته شده است.

منابع مقاله

• مهدوی، مصلح‌الدین، اعلام اصفهان، جلد ۲، اصفهان: شهرداری اصفهان، سازمان فرهنگی تفریحی، ۱۳۸۶ ش
• مهدوی، مصلح‌الدین، دانشمندان و بزرگان اصفهان، جلد ۱، اصفهان: گلدسته، ۱۳۸۴ ش
• حسینی جلالی، محمدحسین، فهرس التراث، جلد ۲، قم: دليل ما، ۱۳۸۰ ش (۱۴۲۲ ق)
• آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، جلد ۲، بیروت: دار الأضواء، ۱۴۰۳ ق (۱۹۸۳ م)
• مشار، خان بابا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی از آغاز چاپ تاکنون، جلد ۲، تهران: چاپخانه رنگین، ۱۳۴۰ ش
• گریان شهرابی، محمدحسین بن عبدالله، أنوار المجالس، جلد ۱، تهران: اسلامیه، ۱۳۷۴ ق

وابسته‌ها

• أنوار المجالس
• طریق البکاء (در مصائب خامس آل عبا علیه‌السلام)
• انوار المجالس