کلیله و دمنه (ترجمه مرعشی‌پور)

کلیله و دمنه ترجمه از پهلوی به عربی عبدالله بن مقفع (روزبه پسر دادویه) (متوفی 125ق)؛ ترجمه محمدرضا مرعشی‌پور (متولد 1326ش)؛ این کتاب آخرین برگردان صورت گرفته از کتاب کهن کلیله و دمنه به زبان فارسی است که بر اساس ویرایش منفلوطی و طباره (ویرایش رایج در کشورهای عربی‌زبان) انجام شده و مقدمه «علی بن شاه فارسی» (بهنود پسر سحوان) را دارد که در ترجمه‌های ابوالمعالی و بخاری دیده نمی‌شود.

کلیله و دمنه
پدیدآوران	ابن مقفع، عبدالله بن دادویه (مترجم از پهلوی به عربی) مرعشی‌پور، محمدرضا (مترجم به فارسی) بنی‌اسدی، محمدعلی (طراح نگاره‌ها)
ناشر	نیلوفر
مکان نشر	تهران
سال نشر	1393
شابک	‎978-964-448-614-2
موضوع	نثر فارسی - قرن ۶ق
زبان	فارسی
تعداد جلد	یک جلد
کد کنگره	PIR ۵۰۹۲ /۸ فا ۸/۸۲۳ ۱۳۹۳

ساختار

کتاب مشتمل بر مقدمه علی بن شاه فارسی، ترجمه فارسی ویراسته منفلوطی از کلیله و دمنه و نگاره‌هایی به طراحی محمدعلی بنی‌اسدی است.

گزارش کتاب

هزارویک‌شب و کلیله و دمنه هر دو از یک آبشخور نوشیده‌اند و با زبان سنسکریت در پیوند بوده و ریشه‌هایی در هند دارند. این کتاب آموزشی به شیوه نمادین از گونه فابل (حیوان‌نامه) نوشته شده و قصه در قصه است. برزویه طبیب آن را از هند به ایران آورد. روشن شده که کلیله و دمنه یک کتاب نبوده، بلکه برزویه بخش بزرگ آن را از پنچاتنترا (پنج فصل) که از کتاب‌های مقدس هندوان بوده و بخش‌های دیگر را از مهابهاراتا (حماسه ملی هند) و چند کتاب دیگر برداشت کرده و آنچه را فراهم آمده، کلیله و دمنه خوانده و به زبان پهلوی برگردانده است.

در نیمه نخست سده دوم هجری، روزبه پسر دادویه (عبدالله بن مقفع) متن پهلوی را به عربی ترجمه کرد. متن عربی ابن مقفع نخستین بار به کوشش سیلوستر دوساسی خاورشناس فرانسوی در سال 1816 میلادی در پاریس چاپ شد. یکی از متون ویراستاری شده ترجمه ابن مقفع توسط مصطفی منفلوطی از اساتید دانشگاه الازهر صورت گرفته که در این کتاب اساس کار بوده است.

نخستین کسی که کلیله و دمنه را به شعر فارسی سرود، رودکی بود در زمان نصر بن احمد سامانی، اما این اثر از بین رفته و جز چند بیتی از آن نمانده است. متن ابن مقفع را بزرگانی به فارسی منثور برگردانده‌اند که کار دو تن از آنان سرآمد است: ترجمه ابوالمعالی نصرالله بن عبدالحمید منشی (نثری فنی، آمیخته به نظم و دشوار) و ترجمه عبدالله بخاری (نمونه‌ای از ساده‌نویسی و روانی، بسیار نزدیک به متن ابن مقفع).

برگردان حاضر ویژگی‌های زیر را دارد: 1. ویراسته منفلوطی که متنی روا در کشورهای عربی و کتاب درسی دانشگاهی است، مرجع بوده است. 2. مقدمه علی بن شاه فارسی را دارد که قریب دویست سال بعد از ترجمه ابن مقفع بدان افزوده شده است. در این مقدمه، چرایی نوشته شدن اصل کلیله و دمنه بدین گونه روایت می‌شود: «[نویسنده این کتاب را] کلیله و دمنه‌اش خوانده و آن را به زبان ددان و پرندگان نگاشته است، تا به هدف خویش که صیانت مردمان و کینه‌ورزی به فرومایگان باشد برسد و نیز به حکمت‌ها و به خوبی‌ها و زیبایی‌های گونه‌گونش بپردازد.» 3. مترجم به اصل متن چیزی نیفزوده و چیزی از آن نکاسته و کوشیده متن را به زبان فارسی امروز برگرداند.

منابع مقاله

پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات