الرد علی الجهمية و الزنادقة: تفاوت میان نسخه‌ها

'''الرد علی الجهمية و الزنادقة'''، با نام کامل «الرد علی الجهمية و الزنادقة في ما شكوا فيه من متشابه القرآن و تأولوه علی غير تأويله»، تألیف [[احمد بن حنبل|ابوعبدالله احمد بن محمد بن حنبل بن هلال بن اسد الشیبانی]] (۱۶۴‑۲۴۱ق)، معروف به [[احمد بن حنبل|امام احمد بن حنبل]]، فقیه، محدث و بنیان‌گذار [[مذهب حنبلی]]، در نقد و رد عقاید [[جهمیه]] و [[زندیق|زنادقه]] درباره [[آیات متشابه]] قرآن است که بر پایه [[قرآن|کتاب]]، [[سنت]] و فهم [[سلف]]، به شکوک و تأویلات نابجای آنان نسبت به آیات متشابه قرآن، پاسخ می‌دهد.

[[ابن قیم]] در «اجتماع الجيوش الإسلامية» با اشاره به روایت [[ابوبکر خلال]] و استناد [[قاضی ابویعلی]]، [[ابن عقیل]] و [[بیهقی]] به این اثر، آن را تأیید کرده است<ref>ر.ک: مقدمه تحقیق، ص28-29</ref>. افزون بر این، [[ابن بطه]] در کتاب «الإبانة الكبری» به‌کرات از این رساله نقل قول کرده است<ref>ر.ک: همان، ص26-27</ref>. [[ابن تیمیه]] نیز در آثار متعدد خود مانند «منهاج السنة»، «الرسالة التدمرية» و «اقتضاء الصراط المستقیم»، به این کتاب استناد کرده و آن را معتبر دانسته است<ref>ر.ک: همان، ص17-20</ref>.

محقق کتاب در مقدمه خود، ابتدا به جایگاه علمی [[احمد بن حنبل]] و اقوال [[سلف]] در مورد اصول بدعت‌ها ([[روافض]]، [[خوارج]]، [[قدریه]] و [[مرجئه]]) و موضع ایشان در قبال [[جهمیه]] اشاره کرده است. او انگیزه خود از تصحیح این اثر را «جهاد با علم و قلم» دانسته و مسئله حکم تکفیر جهمیه را با تفکیک میان «تکفیر مطلق» و «تکفیر معیّن» و نیز اشکال احتمالی در انتساب کتاب به امام احمد را طرح و سپس با استناد به کاربرد این کتاب در آثار [[ابن تیمیه]]، [[ابن قیم جوزیه]]، [[ابن بطه]] و ذکر [[ابن ندیم]] در [[الفهرست]]، صحت انتساب آن را اثبات کرده است. در ادامه، بخشی از محنت (آزمایش عقیدتی) و احتجاج احمد بن حنبل با ابن ابی‌دؤاد و یاران وی در حضور معتصم را ارائه نموده است<ref>ر.ک: مقدمه تحقیق، ص5-51</ref>.

# احمد بن حنبل پس از مقدمه‌ای کوتاه، کتاب را با «باب بيان ما ضلت فيه الزنادقة من متشابه القرآن» آغاز می‌کند و در ذیل آن، شبهات زنادقه را پیرامون برخی از آیات متشابه قرآن تک‌تک مطرح می‌کند و به آنها پاسخ می‌دهد.