دهلوی، محمود بن محمد: تفاوت میان نسخه‌ها

'''ابوالفضائل سعدالدین محمود بن محمد دهلوی''' (متوفی ۸۹۱ ق) فقیه حنفی، اصولی و نحوی شبه‌قاره هند در قرن نهم هجری بود. کنیه‌اش «ابوالفضائل» و ملقب به «سعدالدین» و «تاج‌الدین» است. در برخی منابع، نام وی به اشتباه «عبدالله بن عبدالکریم» ثبت شده است. مهم‌ترین اثر او «[[إفاضة الأنوار في إضاءة أصول المنار]]»، شرحی بر «[[متن المنار في أصول الفقه|المنار]]» [[نسفی، عبدالله بن احمد|حافظ‌الدین نسفی]] در اصول فقه است که از نخستین شروح این کتاب محسوب می‌شود. از تاریخ و محل ولادت، مکان تحصیل، استادان و شاگردان او اطلاع دقیقی در دست نیست.

اطلاع دقیقی از استادان و مکان تحصیل او در منابع تاریخی وجود ندارد.<ref name="marivani" /> با توجه به آثارش، او در نحو، فقه و اصول تبحر داشت و از فقیهان برجسته مذهب حنفی به شمار می‌رود.<ref name="marivani" /> عبدالحی حسنی لکهنوی در کتاب «نزهة الخواطر» او را از اکابر فقهای حنفیه دانسته است.<ref name="husayni">[https://noorlib.ir/book/view/11474?volumeNumber=3&sectionNumber=2&pageNumber=127 حسنی لکهنوی، عبدالحی، نزهة الخواطر، ج۳، ص۱۲۷]</ref>

نام صحیح وی «محمود بن محمد» است.<ref name="marivani" /> با این حال، در برخی منابع کتاب‌شناختی مانند «هدیة العارفین» تألیف اسماعیل بغدادی، نام او به اشتباه «عبدالله بن عبدالکریم» ضبط شده است.<ref name="baghdadi">[https://noorlib.ir/book/view/3309?pageNumber=470 بغدادی، اسماعیل، هدیة العارفین، ج۱، ص۴۷۰]</ref><ref name="marivani" /> همچنین در پایگاه «الرق المنشور» نیز با همین نام اشتباه ثبت شده است.<ref name="alreq">[https://app.alreq.com/ar/Authors/Author/5c86b8b2-01a8-4452-e0fe-08d7902f2e12 پایگاه الرق المنشور: الدهلوي؛ عبد الله بن عبد الكريم، أبو الفضائل، سعد الدين الدهلوي]</ref> علی بن سلطان‌محمد قاری در کتاب «الأثمار الجنیة» نیز او را با نام «محمود بن محمد الدهلوی» یاد کرده است.<ref name="qari">[https://noorlib.ir/book/view/21914?volumeNumber=2&pageNumber=654 قاری، علی بن سلطان‌محمد، الأثمار الجنیة، ج۲، ص۶۵۴]</ref>

این کتاب مهم‌ترین اثر دهلوی است که به عنوان شرحی بر «المنار» تألیف حافظ‌الدین عبدالله بن احمد نسفی (متوفی ۷۱۰ قمری) در علم اصول فقه نگاشته شده است.<ref name="marivani" /> نسفی خود کتابش را بر اساس آثار پیشینیانی چون ابوالیسر البزدوی و شمس‌الائمه سرخسی تدوین کرده بود.<ref name="marivani" />

دیگر اثر دهلوی کتابی است در علم نحو با عنوان «المقصد».<ref name="hajji">[https://noorlib.ir/book/view/3298?volumeNumber=2&pageNumber=1806 حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، ج۲، ستون ۱۸۰۶]</ref> او این کتاب را به سلطان اشرف قایتبای (حکومت: ۸۷۲-۹۰۱ قمری) از سلاطین سلسله ممالیک برجی مصر تقدیم کرده است.<ref name="marivani" /><ref name="hajji" /> این اثر نشان‌دهنده ارتباط علمی فقیهان هند با دربار ممالیک مصر در قرن نهم هجری است.

 

محمود بن محمد دهلوی در سال ۸۹۱ هجری قمری (۱۴۸۶ میلادی) درگذشت.<ref name="baghdadi" /><ref name="hajji" /><ref name="husayni" /> تاریخ وفات او در منابع مختلفی مانند «[[کشف الظنون عن أسامي الکتب و الفنون (حاجی خلیفه)|کشف الظنون]]» [[حاجی خلیفه، مصطفی بن عبدالله|حاجی خلیفه]]، «[[هدية العارفين، أسماء المؤلفين و آثار المصنفين|هدیة العارفین]]» [[بغدادی، اسماعیل|بغدادی]] و «[[نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر|نزهة الخواطر]]» حسنی لکهنوی به همین سال ثبت شده است.