۲۰٬۴۵۲
ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
}} | }} | ||
بسیار خب. مطابق درخواست شما، متن اصلی مقاله **کاملاً بدون تغییر** حفظ میشود و همه [نمایش توضیح]ها سر جای خود باقی میمانند. فقط در **کنار** هر [نمایش توضیح]، یک [متن ساده] کوتاه و روان اضافه شده است. متن ساده نیز در یک جعبه (با رنگ متفاوت) قرار دارد و طول آن کوتاه و مختصر است. | |||
```wikitext | |||
'''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref> | '''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref> | ||
<span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision1" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | <span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision1_simple" style="cursor: pointer; color: #006400;">متن ساده</span>] [<span class="mw-customtoggle-myDivision1" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision1_simple"> | |||
<div style="background: #fff8e7; padding: 10px; border-right: 4px solid #d4a017; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-weight: bold; color: #8B5A00;">📖 متن ساده:</span> مثل نور که هم در خورشید شدید است و هم در ماه ضعیف، اما هر دو نورند. وجود هم همین طور است: خدا بالاترین و شدیدترین مرتبه وجود است و بقیه موجودات مراتب ضعیفتر همان حقیقت. | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision1"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision1"> | ||
<div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | <div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | ||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #2e7d32;">📖 شرح مفهوم تشکیک در وجود</span><br><br> | <span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #2e7d32;">📖 شرح مفهوم تشکیک در وجود</span><br><br> | ||
«تشکیک» در لغت به معنای مشکوک و مردد کردن و در اصطلاح منطق و فلسفه به معنای «تفاوت ذاتی مصادیق یک مفهوم در عین اشتراک در آن مفهوم» است. برای درک بهتر، سه نوع حمل مفهوم بر مصادیقش داریم: | «تشکیک» در لغت به معنای مشکوک و مردد کردن و در اصطلاح منطق و فلسفه به معنای «تفاوت ذاتی مصادیق یک مفهوم در عین اشتراک در آن مفهوم» است. برای درک بهتر، سه نوع حمل مفهوم بر مصادیقش داریم: | ||
| خط ۵۳: | خط ۶۰: | ||
تفاوت موجودات در وجوه متعددی رخ میدهد: شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، غنا و فقر، وجوب و امکان.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۳</ref><ref>الشفاء، ص۲۷۶</ref> | تفاوت موجودات در وجوه متعددی رخ میدهد: شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، غنا و فقر، وجوب و امکان.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۳</ref><ref>الشفاء، ص۲۷۶</ref> | ||
<span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision2" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | <span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision2_simple" style="cursor: pointer; color: #006400;">متن ساده</span>] [<span class="mw-customtoggle-myDivision2" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision2_simple"> | |||
<div style="background: #fff8e7; padding: 10px; border-right: 4px solid #d4a017; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-weight: bold; color: #8B5A00;">📖 متن ساده:</span> وجود مثل یک پلهپله است. خدا بالاترین پله است، انسان پله پایینتر، حیوان پایینتر، گیاه و جماد پایینترین. همه «وجود» دارند، اما شدت و ضعفشان فرق میکند. | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision2"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision2"> | ||
<div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | <div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | ||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #2e7d32;">📖 شرح ابعاد تفاوت تشکیکی</span><br><br> | <span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #2e7d32;">📖 شرح ابعاد تفاوت تشکیکی</span><br><br> | ||
توجه داشته باشید که تفاوت تشکیکی فقط به «شدت و ضعف» محدود نمیشود، بلکه جنبههای مختلفی دارد که هرکدام جلوهای از مراتب وجود را نشان میدهد: | توجه داشته باشید که تفاوت تشکیکی فقط به «شدت و ضعف» محدود نمیشود، بلکه جنبههای مختلفی دارد که هرکدام جلوهای از مراتب وجود را نشان میدهد: | ||
| خط ۷۸: | خط ۸۹: | ||
== ادله اثبات == | == ادله اثبات == | ||
=== برهان اول: تفاوت مراتب موجودات === | === برهان اول: تفاوت مراتب موجودات === | ||
موجودات در کمال و نقص با یکدیگر تفاوت دارند؛ این تفاوت به جهت وجود آنهاست نه ماهیت.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۳۶</ref> | موجودات در کمال و نقص با یکدیگر تفاوت دارند؛ این تفاوت به جهت وجود آنهاست نه ماهیت.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۳۶</ref> | ||
| خط ۹۰: | خط ۱۰۲: | ||
در وجود، آنچه موجب اشتراک است عین آنچه موجب اختلاف است میباشد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۲۵۵</ref> | در وجود، آنچه موجب اشتراک است عین آنچه موجب اختلاف است میباشد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۲۵۵</ref> | ||
<span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision3" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح ادله</span>]</span> | <span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision3_simple" style="cursor: pointer; color: #006400;">متن ساده</span>] [<span class="mw-customtoggle-myDivision3" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح ادله</span>]</span> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision3_simple"> | |||
<div style="background: #fff8e7; padding: 10px; border-right: 4px solid #d4a017; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-weight: bold; color: #8B5A00;">📖 متن ساده:</span> چرا گیاه از جماد کاملتر است؟ چون وجود گیاه قویتر است. اگر وجود در خودش شدت و ضعف نداشت، همه موجودات یکسان بودند. پس وجود درجات دارد. | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision3"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision3"> | ||
<div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | <div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | ||
| خط ۱۶۱: | خط ۱۷۸: | ||
۳. '''تشکیک به اشدیت:''' برخی مراتب از نظر شدت وجودی بر دیگر مراتب برتری دارند. | ۳. '''تشکیک به اشدیت:''' برخی مراتب از نظر شدت وجودی بر دیگر مراتب برتری دارند. | ||
<span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision4" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | <span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision4_simple" style="cursor: pointer; color: #006400;">متن ساده</span>] [<span class="mw-customtoggle-myDivision4" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision4_simple"> | |||
<div style="background: #fff8e7; padding: 10px; border-right: 4px solid #d4a017; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-weight: bold; color: #8B5A00;">📖 متن ساده:</span> سه نوع تشکیک: (۱) اولویت: خدا اصل است و بقیه فرع. (۲) اقدمیت: عقل بر نفس مقدم است. (۳) اشدیت: وجود خدا از همه شدیدتر است. | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision4"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision4"> | ||
<div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | <div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | ||
<span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #2e7d32;">📖 شرح اقسام سهگانه تشکیک</span><br><br> | <span style="font-size: 16px; font-weight: bold; color: #2e7d32;">📖 شرح اقسام سهگانه تشکیک</span><br><br> | ||
'''1. تشکیک به اولویت (Gradation by Priority):''' | '''1. تشکیک به اولویت (Gradation by Priority):''' | ||
| خط ۱۹۴: | خط ۲۱۴: | ||
تشکیک در وجود مبتنی بر [[اصالت وجود]] است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۳</ref> اگر ماهیت اصیل بود، تشکیک در آن راه نداشت؛ زیرا ماهیات با یکدیگر تباین دارند.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴</ref> برای اثبات تشکیک در وجود، ابتدا باید اصالت وجود اثبات شود.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۴</ref> | تشکیک در وجود مبتنی بر [[اصالت وجود]] است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۳</ref> اگر ماهیت اصیل بود، تشکیک در آن راه نداشت؛ زیرا ماهیات با یکدیگر تباین دارند.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴</ref> برای اثبات تشکیک در وجود، ابتدا باید اصالت وجود اثبات شود.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۴</ref> | ||
<span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision5" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | <span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision5_simple" style="cursor: pointer; color: #006400;">متن ساده</span>] [<span class="mw-customtoggle-myDivision5" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision5_simple"> | |||
<div style="background: #fff8e7; padding: 10px; border-right: 4px solid #d4a017; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-weight: bold; color: #8B5A00;">📖 متن ساده:</span> اگر ماهیت اصیل بود، هر موجودی ماهیت جدایی داشت و تشکیک معنا نداشت. چون ملاصدرا گفت «وجود» اصیل است، همه در یک حقیقت شریک شدند و تفاوتشان به شدت و ضعف خود وجود برمیگردد. | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision5"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision5"> | ||
<div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | <div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | ||
| خط ۲۲۰: | خط ۲۴۵: | ||
تشکیک مختص به خود وجود نیست، بلکه در صفات و کمالات وجودی نیز جاری است. علم نیز مانند وجود، دارای مراتب شدت و ضعف است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۳، ص۳۷۹</ref> قوه نیز به تبع وجود، حقیقتی دارای مراتب است.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۴، ص۱۶۳</ref> | تشکیک مختص به خود وجود نیست، بلکه در صفات و کمالات وجودی نیز جاری است. علم نیز مانند وجود، دارای مراتب شدت و ضعف است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۳، ص۳۷۹</ref> قوه نیز به تبع وجود، حقیقتی دارای مراتب است.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۴، ص۱۶۳</ref> | ||
<span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision6" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | <span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision6_simple" style="cursor: pointer; color: #006400;">متن ساده</span>] [<span class="mw-customtoggle-myDivision6" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح</span>]</span> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision6_simple"> | |||
<div style="background: #fff8e7; padding: 10px; border-right: 4px solid #d4a017; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-weight: bold; color: #8B5A00;">📖 متن ساده:</span> علم خدا بینهایت و کامل است، علم انسان محدود. قدرت خدا مطلق است، قدرت انسان مشروط. این تفاوت در شدت و ضعف خود «علم» و «قدرت» است، نه اینکه دو چیز متفاوت باشند. | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision6"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision6"> | ||
<div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | <div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | ||
| خط ۲۵۲: | خط ۲۸۲: | ||
== آثار و نتایج == | == آثار و نتایج == | ||
=== حدوث زمانی عالم === | === حدوث زمانی عالم === | ||
تشکیک در وجود با [[حرکت جوهری]] اثبات [[معاد جسمانی]] را ممکن میسازد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۸۶</ref> | تشکیک در وجود با [[حرکت جوهری]] اثبات [[معاد جسمانی]] را ممکن میسازد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۸۶</ref> | ||
| خط ۲۶۷: | خط ۲۹۸: | ||
شدت وجود به معنای برائت و خلوص بیشتر از عدم و شر است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۲۱</ref> | شدت وجود به معنای برائت و خلوص بیشتر از عدم و شر است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۲۱</ref> | ||
<span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision7" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح آثار و نتایج</span>]</span> | <span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision7_simple" style="cursor: pointer; color: #006400;">متن ساده</span>] [<span class="mw-customtoggle-myDivision7" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح آثار و نتایج</span>]</span> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision7_simple"> | |||
<div style="background: #fff8e7; padding: 10px; border-right: 4px solid #d4a017; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-weight: bold; color: #8B5A00;">📖 متن ساده:</span> تشکیک در وجود پایه حرکت جوهری، معاد جسمانی، اتحاد عاقل و معقول، برهان صدیقین و تبیین شرور است. همه این مسائل مهم فلسفی بدون تشکیک قابل حل نیستند. | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision7"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision7"> | ||
<div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | <div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | ||
| خط ۲۹۵: | خط ۳۳۱: | ||
== دیدگاه فلاسفه پیشین == | == دیدگاه فلاسفه پیشین == | ||
=== ابن سینا === | === ابن سینا === | ||
[[ابن سینا]] در برخی عبارات، تشکیک در وجود را نفی کرده است.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۲</ref> اما در مواردی به تفاوت مراتب وجود به شدت و ضعف اقرار کرده است.<ref>المشاعر، ص۳۶</ref> | [[ابن سینا]] در برخی عبارات، تشکیک در وجود را نفی کرده است.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۲</ref> اما در مواردی به تفاوت مراتب وجود به شدت و ضعف اقرار کرده است.<ref>المشاعر، ص۳۶</ref> | ||
| خط ۳۰۴: | خط ۳۴۱: | ||
[[سهروردی]] و اشراقیون تمایز موجودات را به نقص و کمال در اصل ماهیت میدانستند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۱۸۰</ref> | [[سهروردی]] و اشراقیون تمایز موجودات را به نقص و کمال در اصل ماهیت میدانستند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۱۸۰</ref> | ||
<span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision8" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح دیدگاه فلاسفه پیشین</span>]</span> | <span style="font-size: 12px; color: #0645ad;">[<span class="mw-customtoggle-myDivision8_simple" style="cursor: pointer; color: #006400;">متن ساده</span>] [<span class="mw-customtoggle-myDivision8" style="cursor: pointer; color: #0645ad;">نمایش توضیح دیدگاه فلاسفه پیشین</span>]</span> | ||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision8_simple"> | |||
<div style="background: #fff8e7; padding: 10px; border-right: 4px solid #d4a017; margin: 10px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | |||
<span style="font-weight: bold; color: #8B5A00;">📖 متن ساده:</span> ابن سینا به تشکیک اعتقاد روشنی نداشت. فهلویون (حکمای ایران باستان) به وحدت تشکیکی وجود باور داشتند. سهروردی به تشکیک در نور معتقد بود اما نور را ماهیت میدانست نه وجود. | |||
</div> | |||
</div> | |||
<div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision8"> | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-myDivision8"> | ||
<div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | <div style="background: #eef6e6; padding: 15px; border-right: 5px solid #2e7d32; margin: 15px 0; direction: rtl; text-align: justify;"> | ||
| خط ۳۳۳: | خط ۳۷۵: | ||
</div> | </div> | ||
==پانويس == | ==پانويس == | ||
<references /> | <references /> | ||