|
|
| خط ۲۴: |
خط ۲۴: |
| | متناظر شرقی = | | | متناظر شرقی = |
| }} | | }} |
| <div style="display: flex; gap: 10px; margin-bottom: 20px; border-bottom: 2px solid #ccc; padding-bottom: 10px;">
| |
| <div class="mw-customtoggle-versionsimple mw-customtoggle-versionfull" style="display: inline-block;">
| |
| <input type="button" value="📄 مقاله بدون شرح" style="font-size: 16px; padding: 8px 16px; cursor: pointer; background: #0645ad; color: white; border: none; border-radius: 4px;" />
| |
| </div>
| |
| <div class="mw-customtoggle-versionfull mw-customtoggle-versionsimple" style="display: inline-block;">
| |
| <input type="button" value="📖 مقاله با شرح کامل" style="font-size: 16px; padding: 8px 16px; cursor: pointer; background: #0645ad; color: white; border: none; border-radius: 4px;" />
| |
| </div>
| |
| </div>
| |
|
| |
| <div class="mw-collapsible mw-collapsed" id="mw-customcollapsible-versionsimple">
| |
| <div style="background: #f9f9f9; padding: 5px 15px; border-left: 4px solid #0645ad; margin-bottom: 20px;">
| |
| این نسخه بدون توضیحات اضافی است. برای مشاهده توضیحات جامع، روی دکمه «مقاله با شرح کامل» کلیک کنید.
| |
| </div>
| |
| </div>
| |
|
| |
| <div class="mw-collapsible" id="mw-customcollapsible-versionfull">
| |
| <div style="background: #f9f9f9; padding: 5px 15px; border-left: 4px solid #0645ad; margin-bottom: 20px;">
| |
| این نسخه شامل توضیحات جامع است. برای مشاهده توضیحات هر بخش، روی لینک «[نمایش توضیح]» کلیک کنید. برای بازگشت به مقاله، روی «[بستن]» کلیک کنید.
| |
| </div>
| |
| </div>
| |
|
| |
| <div id="mw-customcollapsible-versionsimple">
| |
|
| |
| <!-- ==================== نسخه اول: مقاله بدون شرح ==================== -->
| |
|
| |
| = تشکیک در وجود =
| |
|
| |
| '''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref>
| |
|
| |
| == مفهوم و تعریف ==
| |
|
| |
| تشکیک در وجود به این معناست که وجود بر افراد خود به صورت [[اشتراک معنوی]] حمل میشود، نه اشتراک لفظی و نه تواطؤ.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۷۸</ref> مراتب وجود در عین وحدت حقیقت، به نحو شدت و ضعف با یکدیگر تفاوت دارند.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۱۰۸</ref>
| |
|
| |
| تفاوت موجودات در وجوه متعددی رخ میدهد: شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، غنا و فقر، وجوب و امکان.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۳</ref><ref>الشفاء، ص۲۷۶</ref>
| |
|
| |
| == ادله اثبات ==
| |
|
| |
| === برهان اول: تفاوت مراتب موجودات ===
| |
| موجودات در کمال و نقص با یکدیگر تفاوت دارند؛ این تفاوت به جهت وجود آنهاست نه ماهیت.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۳۶</ref>
| |
|
| |
| === برهان دوم: بساطت وجود ===
| |
| وجود حقیقتی بسیط است و مراتب شدید و ضعیف آن از ترکیب با امور زائد حاصل نمیشوند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۱۰۸</ref>
| |
|
| |
| === برهان سوم: وحدت حقیقت وجود ===
| |
| اگر وجود حقیقتی واحد نمیداشت، انتزاع مفهوم واحد از مصادیق متباین ممکن نبود.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۶</ref>
| |
|
| |
| === برهان چهارم: عینیت ما به الافتراق و ما به الاتفاق ===
| |
| در وجود، آنچه موجب اشتراک است عین آنچه موجب اختلاف است میباشد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۱، ص۲۵۵</ref>
| |
|
| |
| == اقسام تشکیک ==
| |
|
| |
| تشکیک در وجود بر سه قسم است:<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۷</ref>
| |
|
| |
| ۱. '''تشکیک به اولویت:''' برخی مراتب وجود نسبت به مراتب دیگر اصالت و اولویت دارند.
| |
|
| |
| ۲. '''تشکیک به اقدمیت:''' برخی مراتب از نظر زمانی یا رتبی بر دیگر مراتب مقدماند.
| |
|
| |
| ۳. '''تشکیک به اشدیت:''' برخی مراتب از نظر شدت وجودی بر دیگر مراتب برتری دارند.
| |
|
| |
| == رابطه تشکیک با اصالت وجود ==
| |
|
| |
| تشکیک در وجود مبتنی بر [[اصالت وجود]] است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۳</ref> اگر ماهیت اصیل بود، تشکیک در آن راه نداشت؛ زیرا ماهیات با یکدیگر تباین دارند.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴</ref>
| |
|
| |
| برای اثبات تشکیک در وجود، ابتدا باید اصالت وجود اثبات شود.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۴</ref>
| |
|
| |
| == تشکیک در صفات وجودی ==
| |
|
| |
| تشکیک مختص به خود وجود نیست، بلکه در صفات و کمالات وجودی نیز جاری است. علم نیز مانند وجود، دارای مراتب شدت و ضعف است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۳، ص۳۷۹</ref> قوه نیز به تبع وجود، حقیقتی دارای مراتب است.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۴، ص۱۶۳</ref>
| |
|
| |
| == آثار و نتایج ==
| |
|
| |
| === حدوث زمانی عالم ===
| |
| تشکیک در وجود با [[حرکت جوهری]] اثبات [[معاد جسمانی]] را ممکن میسازد.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۸۶</ref>
| |
|
| |
| === اتحاد عاقل و معقول ===
| |
| تحقیق [[اتحاد عاقل و معقول]] بدون اصالت وجود و تشکیک در آن ممکن نیست.<ref>الأسفار الأربعة، ج۳، ص۳۷۳</ref>
| |
|
| |
| === امکان تجرد و مادیت یک حقیقت ===
| |
| بر اساس تشکیک در وجود، امکان دارد برخی افراد یک حقیقت وجودی مجرد و برخی دیگر مادی باشند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۳، ص۷۱۴</ref>
| |
|
| |
| === برهان صدیقین ===
| |
| تشکیک در وجود، همراه با اصالت وجود و بساطت آن، از ارکان [[برهان صدیقین]] است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۶، ص۱۴</ref>
| |
|
| |
| === مسأله شرور ===
| |
| شدت وجود به معنای برائت و خلوص بیشتر از عدم و شر است.<ref>الأسفار الأربعة، ج۹، ص۱۲۱</ref>
| |
|
| |
| == دیدگاه فلاسفه پیشین ==
| |
|
| |
| === ابن سینا ===
| |
| [[ابن سینا]] در برخی عبارات، تشکیک در وجود را نفی کرده است.<ref>الحاشیة علی الإلهیات، ص۲۴۲</ref> اما در مواردی به تفاوت مراتب وجود به شدت و ضعف اقرار کرده است.<ref>المشاعر، ص۳۶</ref>
| |
|
| |
| === فهلویون ===
| |
| [[فهلویون]] معتقد به وحدت حقیقت وجود در عین کثرت آن بودهاند.<ref>نهایة الحکمة، ص۱۸</ref>
| |
|
| |
| === اشراقیون ===
| |
| [[سهروردی]] و اشراقیون تمایز موجودات را به نقص و کمال در اصل ماهیت میدانستند.<ref>شرح المنظومة-فلسفة، ج۲، ص۱۸۰</ref>
| |
|
| |
| == ارجاعات ==
| |
| <references/>
| |
|
| |
| </div>
| |
|
| |
| <div id="mw-customcollapsible-versionfull">
| |
|
| |
| <!-- ==================== نسخه دوم: مقاله با شرح کامل ==================== -->
| |
|
| |
| = تشکیک در وجود =
| |
|
| |
|
| '''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref> | | '''تشکیک در وجود''' (یا '''مشککیت وجود''') اصطلاحی در [[فلسفه اسلامی]]، به ویژه [[حکمت متعالیه]]، به معنای تفاوت ذاتی مراتب [[وجود]] به شدت و ضعف، کمال و نقص، تقدم و تأخر، و غنا و فقر.<ref>الشواهد الربوبیة، ج۱، ص۱۳۴</ref> بر اساس این نظریه، وجود حقیقتی واحد، بسیط و دارای مراتب متفاوت است.<ref>بدایة الحکمة، ص۱۵</ref> |
