غطفانی، ضرار بن عمرو: تفاوت میان نسخه‌ها

'''ضرار بن عمرو غطفانی''' (متوفی حدود ۲۳۰ق)، متکلم و قاضی معتزلی قرن دوم هجری که پس از اختلاف با معتزله، فرقه ضراریه را بنیان نهاد. او از شاگردان واصل بن عطاء بود اما سپس از معتزله روی گرداند و دارای آراء خاص کلامی شد که مورد انتقاد معتزله و اهل حدیث قرار گرفت. حدود سی کتاب تألیف کرد که برخی در رد معتزله و خوارج بود.

ضرار بن عمرو در ابتدا از شاگردان واصل بن عطاء، بنیانگذار مکتب معتزله بود<ref>ر.ک: سزگین، فواد، ج۱، ص۸۹۵</ref>. او تحت تعلیم این استاد بزرگ معتزلی قرار گرفت و مبانی کلام معتزلی را فراگرفت. از شاگردان او حفص الفرد از تلامذه او بود که شافعی او را تکفیر کرد <ref> ر.ک: ذهبی، محمد بن احمد، ج۱۰، ص۵۴۴</ref> که  در برخی آراء با او موافق بود.<ref> ر.ک: اشعری، ابوالحسن، ج۱، ص۲۸۱</ref> پس از مدتی از استاد خود روی گرداند و به تأسیس فرقه مستقلی با نام ضراریه اقدام کرد.

یکی از حوادث مهم زندگی ضرار بن عمرو تعقیب قضایی توسط امام احمد بن حنبل بود. امام احمد بر ضد او نزد قاضی سعيد بن عبد الرحمن الجمحي شهادت داد و قاضی حکم به ضرب عنق او کرد، اما ضرار فرار کرد<ref>ر.ک: ابن حجر عسقلانی، ج۳، ص۲۴۸</ref>. گفته شده یحيى بن خالد البرمكي او را مخفی کرد<ref>ر.ک: همان</ref>.

ضرار بن عمرو در برخی مسائل با معتزله هم‌عقیده بود: ۱. قائل به تقدم استطاعت بر فعل بود<ref>ر.ک: صالح، عبدالقادر محمد، ص۲۰۶</ref> ۲. جواز امامت در غیر قریش را می‌پذیرفت<ref>ر.ک: همان</ref>

او در مسائل زیر با اهل حدیث و اشاعره هم‌رأی بود: ۱. قول به خلق افعال<ref>ر.ک: ربانی گلپایگانی، علی، ص۲۹۷</ref> ۲. اعتقاد به کسب<ref>ر.ک: همان</ref> ۳. انکار حسن و قبح عقلی<ref>ر.ک: همان</ref> ۴. انکار عذاب قبر (به نقل ابن حزم)<ref>ر.ک: ابن حجر عسقلانی، ج۳، ص۲۴۸</ref>

ضرار بن عمرو دارای آراء خاصی بود که او را از دیگران متمایز می‌ساخت: ۱. تفسیر سلبی صفات الهی: مقصود از عالم و قادر بودن خدا، نفی جهل و عجز است، نه اثبات صفت علم و قدرت<ref>ر.ک: ربانی گلپایگانی، علی، ص۲۹۷</ref> ۲. حس ششم برای رؤیت خدا: انسان علاوه بر حواس پنجگانه، حس ششم دارد که در قیامت به واسطه آن می‌تواند خدا را ببیند<ref>ر.ک: صالح، عبدالقادر محمد، ص۲۰۶</ref> ۳. ماهیت ناشناخته خدا: خداوند دارای ماهیتی است که جز او کسی بر آن واقف نیست<ref>ر.ک: علامه حلی، ص۵۶۴</ref> ۴. انکار قرائت ابن مسعود و ابی بن کعب: منکر حرف ابن مسعود بود و شهادت می‌داد که خدا آن را نازل نکرده است<ref>ر.ک: اشعری، علی بن اسماعیل، ج۱، ص۲۸۱</ref> ۵. شک در ایمان مردم: می‌گفت ممکن است تمام کسانی که اسلام را ظاهر می‌کنند، در باطن کافر باشند<ref>ر.ک: ابن حجر عسقلانی، ج۳، ص۲۴۸</ref> ۶. نظریه اعراض مجتمعه: انسان و جسم، اعراض مجتمعه‌ای از رنگ، طعم، بو، گرما، سرما و لمس هستند<ref>ر.ک: اشعری، ج۱، ص۲۸۱</ref> ۷. انکار ذاتیات: می‌گفت در آتش حرارت ذاتی نیست، در عسل حلاوت ذاتی نیست، بلکه خداوند اینها را هنگام چشیدن یا لمس کردن می‌آفریند<ref>ر.ک: یمنی، ابومحمد، ص۳۲۸</ref>