پرش به محتوا

اين کوزه‌گر دهر: گزيده رباعی از آغاز تا امروز: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲۶: خط ۲۶:
}}
}}


'''این کوزه‌گر دهر (گزیدۀ رباعی از آغاز تا امروز)''' تألیف مرتضی کاخی؛ کتابی است که گزیده‌ای جامع از رباعیات فارسی را از ابتدای سرایش این قالب شعری تا دوران معاصر دربرمی‌گیرد. این اثر با پژوهش و دیباچه‌ای تحلیلی، رباعی را به عنوان یکی از اصیل‌ترین، کهن‌ترین و ماندگارترین گونه‌های شعر فارسی معرفی کرده و تحولات محتوایی و سبکی آن را در گذر تاریخ ادبیات بررسی می‌کند.
'''این کوزه‌گر دهر (گزیدۀ رباعی از آغاز تا امروز)''' تألیف [[کاخی، مرتضی|مرتضی کاخی]]؛ کتابی است که گزیده‌ای جامع از رباعیات فارسی را از ابتدای سرایش این قالب شعری تا دوران معاصر دربرمی‌گیرد. این اثر با پژوهش و دیباچه‌ای تحلیلی، رباعی را به عنوان یکی از اصیل‌ترین، کهن‌ترین و ماندگارترین گونه‌های شعر فارسی معرفی کرده و تحولات محتوایی و سبکی آن را در گذر تاریخ ادبیات بررسی می‌کند.


==ساختار==
==ساختار==
خط ۳۴: خط ۳۴:
کتاب با دیباچه‌ای پژوهشی آغاز می‌شود که در آن مرتضی کاخی به بررسی پیشینه، خاستگاه و ویژگی‌های قالب رباعی می‌پردازد. نویسنده در این بخش تأکید می‌کند که رباعی با وجود گرفتن نامش از زبان عربی، قالبی کاملاً ایرانی است و پیشینه‌ای در شعر عربی ندارد. او نظریات مختلف محققان درباره خاستگاه رباعی (از جمله احتمال تأثیر از چین یا ایرانی بودن کامل آن) را مرور کرده و آن را همسایه قالبی دوبیتی می‌داند؛ با این تفاوت که دوبیتی بیشتر دارای محتوایی لطیف، عاطفی و عامیانه است، در حالی که رباعی اغلب اندیشمندانه، فلسفی و با بیانی شیوا و فشرده سروده می‌شود. نویسنده زبان رباعی را زبانی نزدیک به گفتار عامه و مردمی معرفی می‌کند که با فخامت و تصنع بیگانه است و همین سادگی و روانی باعث ماندگاری آن در حافظه جمعی مردم شده است.
کتاب با دیباچه‌ای پژوهشی آغاز می‌شود که در آن مرتضی کاخی به بررسی پیشینه، خاستگاه و ویژگی‌های قالب رباعی می‌پردازد. نویسنده در این بخش تأکید می‌کند که رباعی با وجود گرفتن نامش از زبان عربی، قالبی کاملاً ایرانی است و پیشینه‌ای در شعر عربی ندارد. او نظریات مختلف محققان درباره خاستگاه رباعی (از جمله احتمال تأثیر از چین یا ایرانی بودن کامل آن) را مرور کرده و آن را همسایه قالبی دوبیتی می‌داند؛ با این تفاوت که دوبیتی بیشتر دارای محتوایی لطیف، عاطفی و عامیانه است، در حالی که رباعی اغلب اندیشمندانه، فلسفی و با بیانی شیوا و فشرده سروده می‌شود. نویسنده زبان رباعی را زبانی نزدیک به گفتار عامه و مردمی معرفی می‌کند که با فخامت و تصنع بیگانه است و همین سادگی و روانی باعث ماندگاری آن در حافظه جمعی مردم شده است.


در ادامه دیباچه، تحول محتوایی رباعی در ادوار مختلف تبیین می‌شود. به گفته نویسنده، رباعی در آغاز بیشتر عاشقانه و تغزلی بود (مانند رباعیات رودکی)، سپس با مضامین عرفانی و تصوف رونق یافت (مانند آثار عطار، بوسعید و مولوی) و در مرحله بعد با نگاهی فلسفی به مسائل هستی شناسی پیوند خورد که نمونه اعلای آن رباعیات خیام است. در دوره‌های بعد، شاعران رباعی‌سرا هر سه این محتواها را در آثار خود مورد توجه قرار دادند.
در ادامه دیباچه، تحول محتوایی رباعی در ادوار مختلف تبیین می‌شود. به گفته نویسنده، رباعی در آغاز بیشتر عاشقانه و تغزلی بود (مانند رباعیات [[رودکی، جعفر بن محمد|رودکی]])، سپس با مضامین عرفانی و تصوف رونق یافت (مانند آثار عطار، بوسعید و مولوی) و در مرحله بعد با نگاهی فلسفی به مسائل هستی شناسی پیوند خورد که نمونه اعلای آن رباعیات خیام است. در دوره‌های بعد، شاعران رباعی‌سرا هر سه این محتواها را در آثار خود مورد توجه قرار دادند.


پس از دیباچه، بخش اصلی کتاب شامل گزیده رباعیات شاعران از رودکی تا معاصران ارائه شده است. منابع اصلی این گزیده، آثار پژوهشی معتبری چون نزهةالمجالس دکتر محمدامین ریاحی، طربخانه جلال‌الدین همایی، گزیده اشعار رودکی، مختارنامه عطار، و آثار دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی (چون چشیدن طعم وقت، شاعر آینه‌ها) و همچنین رباعی‌نامه احمد بهشتی و گوشه تماشای سیدعلی میرافضلی ذکر شده‌اند. کتاب با رباعی‌ای از رودکی سمرقندی آغاز می‌شود که شاعر در آن به ستایش معشوق پرداخته است: «بی روی تو خورشید جهان‌سوز مباد / هم بی‌تو چراغ عالم‌افروز مباد / با وصل تو کس چو من بدآموز مباد / روزی که تو را نبینم، آن روز مباد». این گزیده با ارائه نمونه‌هایی از رباعی‌های برجسته هر دوره، تصویری روشن از سیر تکاملی این قالب شعری و تنوع مضامین آن در طول تاریخ شعر فارسی به دست می‌دهد.<ref>[https://literaturelib.com/books/1125 ر.ک.پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref>
پس از دیباچه، بخش اصلی کتاب شامل گزیده رباعیات شاعران از [[رودکی، جعفر بن محمد|رودکی]] تا معاصران ارائه شده است. منابع اصلی این گزیده، آثار پژوهشی معتبری چون [[نزهة المجالس]] دکتر [[ریاحی، محمدامین|محمدامین ریاحی]]، طربخانه جلال‌الدین همایی، گزیده اشعار [[رودکی، جعفر بن محمد|رودکی]]، [[مختارنامه|مختارنامه عطار]]، و آثار دکتر [[شفیعی کدکنی، محمدرضا|محمدرضا شفیعی کدکنی]] (چون چشیدن طعم وقت، شاعر آینه‌ها) و همچنین رباعی‌نامه احمد بهشتی و گوشه تماشای [[سید علی میرافضلی]] ذکر شده‌اند. کتاب با رباعی‌ای از [[رودکی، جعفر بن محمد|رودکی سمرقندی]] آغاز می‌شود که شاعر در آن به ستایش معشوق پرداخته است: «بی روی تو خورشید جهان‌سوز مباد / هم بی‌تو چراغ عالم‌افروز مباد / با وصل تو کس چو من بدآموز مباد / روزی که تو را نبینم، آن روز مباد». این گزیده با ارائه نمونه‌هایی از رباعی‌های برجسته هر دوره، تصویری روشن از سیر تکاملی این قالب شعری و تنوع مضامین آن در طول تاریخ شعر فارسی به دست می‌دهد.<ref>[https://literaturelib.com/books/1125 ر.ک.پایگاه کتابخانه تخصصی ادبیات]</ref>


==پانويس ==
==پانويس ==