تکفیر از دیدگاه علمای اسلام: تفاوت میان نسخه‌ها

فصل اول با عنوان دست مایه‌های تکفیر، مفاهیم لغوی و اصطلاحی و شرعی «اسلام» و «ایمان» و «کفر» بررسی شده است <ref>متن کتاب، ص43- 59</ref>. همچنین به مفهوم تصدیق و جایگاه آن در حقیقت ایمان پرداخته شده و ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان نقد و بررسی شده است. به دنبال آن، موضوع  تاثیر عمل در مفهوم  ایمان مطرح شده و در این راستا به دو نظریه مبنی بر رکن بودن عمل و رکن نبودن آن در ایمان به همراه دلایل هریک از نظریه‌ها و نقدهایی که بر آنها وارد شده اشاره شده است<ref>ر.ک: متن کتاب، ص59- 75</ref>. لزوم التزام به مقتضای ایمان، زیادت و نقصان در ایمان و مسائل مرتبط با آن، تاثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان، اجتماع نفی ایمان با اسلام با تکیه بر آیات روایات و... از دیگر مباحث مطرح شده است<ref> ر.ک: همان، ص75- 92</ref>. نویسنده در بحثی به ارکان اسلام و ایمان  که شامل اقرار به توحید، نبوت پیامبر اسلام(ص) و اقرار به معاد می‌شود، پرداخته است<ref>ر.ک: همان، ص 92- 97</ref>. یکی از مباحث مهم این فصل، بررسی مفهوم کفر در لغت و در اصطلاح است که از دیدگاه علمای مختلف بیان شده است. همچنین کفر به دو بخش «کفر اکبر» و «کفر اصغر» تقسیم شده است و معیارهای تشخیص و آثار هر کدام  بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص99- 118</ref>. نویسنده تقسیم دیگری را برای کفر به لحاظ اطلاق و تعیین ذکر کرده و از میزان در کفر به مبدا و معاد سخن به میان آورده است. وی در این راستا نخست به مساله مخالف با حکم نقلی و شرعی پرداخته و نظر علماء را در مورد آن گفته سپس به مخالفت با حکم عقلی و ضروری و... اشاره کرده است. در ادامه به بررسی اختلاف‌نظرها درباره «انکار ضروری» به عنوان یکی از دلایل کفر پرداخته شده و اقوال مختلفی نظیر قول به سبب مستقل یا عدم سببیت مستقل و قول به تفصیل را ذکر گردیده است<ref>ر.ک: همان، ص118 - 129</ref>.

فصل سوم به راه‌های علاج تکفیر افراطی و خطرات و پیامدهای تکفیر اختصاص یافته است. در این فصل به اموری به عنوان راه‌ حل برای افراطی‌گری و تندروی اشاره شده است. شناخت هر مذهب از منابع آن، حسن ظن به دیگران، حکم نکردن به لوازم اعتقادات دیگران همچنین حکم بر اساس ظاهر افراد<ref>ر.ک: همان، ص243- 266 </ref> و ....از جمله این امور است. در ادامه به عوامل تندروی و غلو در دین و مذهب مانند تعصب در رأی، محور قرار دادن اشخاص، تقلید کورکورانه ناشی از تعصب و دست برنداشتن از سوابق فکری و.... اشاره شده است <ref>ر.ک: همان، ص285- 294</ref>. همچنین در این فصل به پیامدها و خطرات ناشی از تکفیر و افراطی‌گری از جمله تضعیف وحدت مسلمانان، کشتن انسانها به نام دین، طعن در امت اسلامی و تخریب چهره اسلام و.... پرداخته شده و به دنبال آن از دیدگاه سلف درباره تکفیر اهل قبله سخن به میان آمده است<ref> ر.ک: همان، ص294 – 302</ref>. موانع تکفیر از دیگر مباحث فصل است که در آن دیدگاه علمای اهل سنت در مورد موانع تکفیر بررسی شده است<ref> ر.ک: همان، ص303- 317</ref>.

فصل چهارم با عنوان موارد اتفاق و اختلاف بر تکفیر در مذاهب اسلامی به تفکیک مواردی می‌پردازد که در مورد تکفیر بر آن‌ها اتفاق وجود دارد یا مورد اختلاف هستند. نویسنده نخست موارد اتفاق بر تکفیر شامل منکر الوهیت خدا و توحید و رسالت، منکر ضروری دین دشنام دادن به پیامبر و اهل بیت، و ... را مورد بررسی قرار داده<ref> ر.ک: همان، ص335- 344</ref> سپس به موارد اختلاف بر تکفیر نظیر تکفیر معتقدان به خلق قرآن یا تحریف قرآن، و مهم‌تر از همه، حکم تکفیر «مرتکب گناه کبیره» که عمده نزاع‌های تاریخی بر سر این موضوع بوده است، اشاره کرده و نظر خوارج و اقوال و ادله علمای مذاهب مختلف اسلامی درباره مرتکب کبیره بررسی شده است<ref>ر.ک: همان، ص345- 364</ref> همچنین به موارد اختلافی دیگری در تکفیر تا آخر فصل اشاره شده است.