ازدی، اسماعیل بن اسحاق: تفاوت میان نسخه‌ها

| شاگردان = {{فهرست جعبه عمودی | [[نسائی]] | [[ابن مجاهد]] | [[ابوبشر دولابی]] | [[ابراهیم بن حماد (برادرزاده‌اش)]] | [[عبدالله بن احمد بن حنبل]]}}

| آثار = {{فهرست جعبه عمودی | [[مسند حدیث مالک بن انس (الجزء الخامس من)]] | [[فضل الصلاة علی النبي صلي‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم]] | [[أحكام القرآن (جهضمی‌‌)]] | [[الرد علی الشافعی]] | [[فضل الصلاة علی النبی]] | [[شواهد الموطأ]] | [[الموطأ (روایت او)]] | [[القراءات]]}}

'''ابواسحاق اسماعیل بن اسحاق جَهْضَمی‌ ازدی''' (۲۰۰-۲۸۲ق/۸۱۵-۸۹۵م)، قاضی، فقیه، محدث و مفسر، از برجسته‌ترین عالمان مذهب مالکی در عراق و ناشر این مذهب در آن منطقه به شمار می‌رود. او در بصره زاده شد و در آنجا پرورش یافت، سپس به بغداد مهاجرت کرد و مدت‌ها قضاوت بغداد، مدائن و نهروان را بر عهده داشت تا آنجا که به «قاضی القضات» شهرت یافت. وی دانشمندی جامع‌العلوم بود که فقه، حدیث، علوم قرآن، نحو و ادب را یکجا جمع کرده بود، تا جایی که ادیب نامی، مبرد، بر علم نحو او آفرین گفت. از شاگردان نامدار او می‌توان نسائی و ابن مجاهد را نام برد و از تألیفات پرشمارش کتاب‌های «احکام القرآن» و «المبسوط فی الفقه» مشهور است.

اسماعیل بن اسحاق تحصیلات ابتدایی و علوم رایج زمان خود را در زادگاهش بصره فرا گرفت. او از همان کودکی به مجلس درس محدثان و فقیهان بصره راه یافت و به «سماع حدیث» پرداخت. فقه مالکی را نزد احمد بن معذل بصری، که از فقهای برجسته بود، آموخت. در علم حدیث نیز شاگرد علی بن مدینی، از بزرگان این علم، شد و خودش این دو را به عنوان برجسته‌ترین استادانش نام برده است. علاوه بر این، قرائات قرآن را نزد استادانی چون قالون (عیسی بن مینا) و نصر بن علی جهضمی فراگرفت. همچنین از محدثان بزرگی چون قعنبی، مسدد بن مسرهد و ابوالولید طیالسی نیز بهره برد و در علوم ادبی و نحو نیز چنان مهارتی یافت که همطراز یا برتر از ادیبان نامداری چون مبرد شمرده می‌شد.<ref> ر.ک: رفیعی، علی، ج۳، ص۴۹۸</ref>

اسماعیل بن اسحاق فعالیت علمی و اجتماعی گسترده‌ای داشت. او نخستین فقیه مالکی است که به طور رسمی به تبلیغ و گسترش مذهب مالک در عراق همت گماشت<ref> ر.ک: رفیعی، علی، ج۳، ص۴۹۸</ref> و شاگردان بسیاری در این زمینه تربیت کرد.<ref> [https://tarajm.com/people/28285 ر.ک: اسماعیل بن اسحاق بن اسماعیل الجهضمی العضدی، پایگاه تراجم]</ref> از همه مهم‌تر، منصب قضاوت بود که بخش عمده‌ای از عمرش را به آن اختصاص داد. وی در سال ۲۴۶ قمری، در زمان خلیفه متوکل عباسی، به قضاوت ناحیه شرقی بغداد منصوب شد و پس از فراز و نشیب‌هایی، سرانجام در سال ۲۶۲ قمری قاضی القضات کل بغداد و همچنین مدائن و نهروان گردید<ref> ر.ک: رفیعی، علی، ج۳، ص۴۹۸</ref> و نزدیک به پنجاه سال در این منصب باقی ماند.<ref> [https://tarikh.inoor.ir/fa/event/page/4J24D ر.ک: انتصاب اسماعیل بن اسحاق ازدی به منصب قضاء، پایگاه جامع منابع تاریخ]</ref> او در امور سیاسی نیز نقش داشت و چندین بار به عنوان فرستاده و میانجی خلفای عباسی (مانند معتمد) نزد امرایی چون یعقوب لیث صفاری و محمد بن واصل تمیمی رفت.<ref> [https://tarikh.inoor.ir/fa/event/page/EE5E0H/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82_%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C_%D9%86%D8%B2%D8%AF_%DB%8C%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%A8_%D8%A ر.ک: فرستادن اسماعیل بن اسحاق ازدی نزد یعقوب بن لیث صفّاری، پایگاه جامع منابع تاریخ]</ref> <ref> [[فرستادن اسماعیل بن اسحاق ازدی برای بررسی صحت خبر وفات موفق عباسی|ر.ک: فرستادن اسماعیل بن اسحاق ازدی برای بررسی صحت خبر وفات موفق عباسی، پایگاه جامع تاریخ]]</ref>علاوه بر قضاوت و تدریس، تألیف کتب گوناگون در زمینه‌های فقه، حدیث، تفسیر و علوم قرآن از دیگر فعالیت‌های مهم علمی اوست. او را عالمی ثقه، راستگو و دارای مقام اجتهاد می‌دانستند.

ابواسحاق اسماعیل بن اسحاق جهضمی سرانجام در ماه ذی‌الحجه سال ۲۸۲ هجری قمری مطابق با سال ۸۹۵ میلادی، در شهر بغداد درگذشت. برخی منابع مرگ او را ناگهانی و به صورت فجعی ذکر کرده‌اند.<ref> [https://tarajm.com/people/28285 ر.ک: اسماعیل بن اسحاق بن اسماعیل الجهضمی العضدی، پایگاه تراجم]</ref> پس از او بغداد مدتی بدون قاضی ماند. پیکر او در بغداد به خاک سپرده شد.<ref> [<ref>ر.ک: قاسم‌پور، محسن، ج11، ص‌524-525</ref>]</ref>

 

* حدیث أیوب سختیانی<ref> ر.ک: رفیعی، علی، ج۳، ص۴۹۸</ref><ref> [<ref>ر.ک: قاسم‌پور، محسن، ج11، ص‌524-525</ref>]</ref>