۱۵٬۲۰۳
ویرایش
Hbaghizadeh (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
جز (جایگزینی متن - '| کد مؤلف = AUTHORCODE' به '| کد مؤلف =AUTHORCODE') برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
(۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
خط ۲: | خط ۲: | ||
{{جعبه اطلاعات زندگینامه | {{جعبه اطلاعات زندگینامه | ||
| عنوان = ابن هبیره، یحیی بن محمد | | عنوان = ابن هبیره، یحیی بن محمد | ||
| تصویر = NUR17721.jpg | | تصویر = NUR17721.jpg | ||
| اندازه تصویر = | | اندازه تصویر = | ||
خط ۲۲: | خط ۲۱: | ||
| نام همسر = | | نام همسر = | ||
| فرزندان = | | فرزندان = | ||
| خویشاوندان = عزالدین | | خویشاوندان = عزالدین ابوعبدالله محمد، شرفالدین ابوالولید مظفر بازماند | ||
| دین = | | دین = | ||
| مذهب = اهل سنت | | مذهب = اهل سنت | ||
خط ۲۹: | خط ۲۸: | ||
| پس از = | | پس از = | ||
| پیش از = | | پیش از = | ||
| اساتید = ابوبکر دینوری و ابوالحسین محمد فرّاء، ابوالقاسم هبه | | اساتید = ابوبکر دینوری و ابوالحسین محمد فرّاء، ابوالقاسم هبه الله بن محمد بن حسین کاتب | ||
| مشایخ | | مشایخ = | ||
| معاصرین = | | معاصرین = | ||
| شاگردان = ابوالفرج عبدالرحمن ابن جوزی | | شاگردان = ابوالفرج عبدالرحمن ابن جوزی | ||
خط ۴۲: | خط ۴۱: | ||
| وبگاه = | | وبگاه = | ||
| امضا = | | امضا = | ||
| کد مؤلف = AUTHORCODE17721AUTHORCODE | | کد مؤلف =AUTHORCODE17721AUTHORCODE | ||
}} | }} | ||
خط ۴۸: | خط ۴۷: | ||
==خاندان== | ==خاندان== | ||
اگرچه در تبارنامه مفصلی نسب او را به بنی بکر بن وائل، از اعراب عدنانی، | اگرچه در تبارنامه مفصلی نسب او را به بنی بکر بن وائل، از اعراب عدنانی، رساندهاند، اما نویسندگان بعدی غالباً آن را برساخته دوران وزارت وی دانستهاند. | ||
==زادگاه== | ==زادگاه== | ||
خط ۵۴: | خط ۵۳: | ||
==تحصیلات و استادان== | ==تحصیلات و استادان== | ||
پدرش که کشاورز | پدرش که کشاورز و به روایتی مردی سپاهی بود، او را در کودکی برای تحصیل به بغداد فرستاد و گویا اندکی بعد که هنوز ابن هبیره کودک بود، درگذشت و پس از آن ابن هبیره روزگار را با سختی و تنگدستی میگذرانید و به کارهای مختلف میپرداخت. با این همه به تحصیل علم همت گماشت. فقه را نزد کسانی چون ابوبکر دینوری و ابوالحسین محمد فرّاء فرا گرفت، از ابومنصور جوالیقی ادب آموخت و نزد ابوعثمان اسماعیل بن محمد بن قیله اصفهانی و ابوالقاسم هبه الله بن محمد بن حسین کاتب حدیث خواند و مدتی نیز مصاحبت ابوعبدالله محمد بن یحیی بن علی زبیدی واعظ را برگزید. همچنین از کسانی چون ابوغالب بن بنا، ابوبکر محمد بن عبدالباقی انصاری، عبدالوهاب انماطی، ابوعثمان ابن مله و ابن زاغونی حدیث شنید و به روایتی از ابوطالب علوی محمد بن محمد حسنی، نقیب طالبیان بصره، بخشهایی از السنن ابی داوود را فرا گرفت و با اجازه او آن را روایت کرد. | ||
==مشاغل و مناصب== | ==مشاغل و مناصب== | ||
خط ۶۱: | خط ۶۰: | ||
==وفات== | ==وفات== | ||
ابن هبیره سرانجام در بغداد بر اثر بیماری درگذشت و احتمالاً وی را مسموم کردند | ابن هبیره سرانجام در بغداد بر اثر بیماری درگذشت و احتمالاً وی را مسموم کردند و در مدرسهای که خود برای حنبلیان بنیاد نهاده بود، دفن شد. | ||
==ویژگیها== | ==ویژگیها== | ||
خط ۷۲: | خط ۷۱: | ||
عالمان و فقیهان متعددی از ابن هبیره فقه و حدیث و ادب آموختهاند که مشهورترین اینان [[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابوالفرج عبدالرحمن ابن جوزی]] است که از وی با عنوان «شیخ» خود یاد کرده است. | عالمان و فقیهان متعددی از ابن هبیره فقه و حدیث و ادب آموختهاند که مشهورترین اینان [[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابوالفرج عبدالرحمن ابن جوزی]] است که از وی با عنوان «شیخ» خود یاد کرده است. | ||
[[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابن جوزی]] یکی از نخستین گزارشگران زندگی ابن هبیره است و روایات او در این باب معتبرترین مأخذ احوال وزیر بهشمار میرود و نویسندگان و محققان بعدی عمدتاً از روایات [[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابن جوزی]] استفاده کردهاند. افزون بر وی، این مارستانیه نیز در شرح حال این وزیر عباسی، اثری با عنوان سیره الوزیر ابن هبیره تألیف کرده است .و به نظر میرسد که ابن رجب و ابن خلکان در شرح زندگانی ابن هبیره از آن سود برده باشند. ابن جوزی همچنین بهرههایی علمی را که از ابن هبیره برگرفته، در کتاب المقتبس فی الفوائد العونیة خود منعکس کرده است. وی گزیدهای از مطالب الافصاح استاد را در کتاب محض المحض آورده است. او چندان به استاد نزدیک بوده که چون ابن هبیره درگذشت. این شاگرد وفادار عهدهدار غسل او شد. | [[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابن جوزی]] یکی از نخستین گزارشگران زندگی ابن هبیره است و روایات او در این باب معتبرترین مأخذ احوال وزیر بهشمار میرود و نویسندگان و محققان بعدی عمدتاً از روایات [[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابن جوزی]] استفاده کردهاند. افزون بر وی، این مارستانیه نیز در شرح حال این وزیر عباسی، اثری با عنوان سیره الوزیر ابن هبیره تألیف کرده است.و به نظر میرسد که [[ابن رجب، عبدالرحمن بن احمد|ابن رجب]] و [[ابن خلکان، احمد بن محمد|ابن خلکان]] در شرح زندگانی ابن هبیره از آن سود برده باشند. ابن جوزی همچنین بهرههایی علمی را که از ابن هبیره برگرفته، در کتاب المقتبس فی الفوائد العونیة خود منعکس کرده است. وی گزیدهای از مطالب الافصاح استاد را در کتاب محض المحض آورده است. او چندان به استاد نزدیک بوده که چون ابن هبیره درگذشت. این شاگرد وفادار عهدهدار غسل او شد. | ||
==خویشاوندان== | ==خویشاوندان== | ||
از ابن هبیره دو پسر به نامهای عزالدین | از ابن هبیره دو پسر به نامهای عزالدین ابوعبدالله محمد که مقام نیابت وزارت پدر را داشت، و شرفالدین ابوالولید مظفر بازماند، اما پس از درگذشت ابن هبیره، به فرمان خلیفه مستنجد، فرزندان وی را دستگیر و اموالشان را مصادره کردند. از اینرو خاندان ابن هبیره به تهیدستی افتادند، تا آنجا که مجبور شدند کتابخانه وقفی وزیر را بفروشند، اما به گفته [[ابن طقطقی، محمد بن علی|ابن طقطقی عزالدین]] پس از پدر به وزارت برگزیده شد، ولی زود برکنار و زندانی گردید. | ||
==اعتقادات== | ==اعتقادات== | ||
ابن هبیره با شیعیان که بهویژه در بغداد بخش قابل ملاحظهای از جمعیت را تشکیل میدادند، رابطه چندان خوبی نداشته و در زمان وزارت وی با آنان به سختی رفتار میشده است. در این بین مستنجد خلیفه هم برخی عملکردهای خود را به ابن هبیره منسوب داشته و بدین ترتیب به ناخرسندی شیعیان از ابن هبیره دامن میزده است و کار بدانجا رسید که ابن هبیره را در مشاهد مقدسه لعن میکردند. شاید همین عوامل باعث شده است که نام این شخصیت، به عنوان پوشاننده فضایل اهل بیت(ع) در قصه مملکت فرزندان امام مهدی(ع) به چشم آید. چنانکه در متن داستان به نقل کمالالدین احمد | ابن هبیره با شیعیان که بهویژه در بغداد بخش قابل ملاحظهای از جمعیت را تشکیل میدادند، رابطه چندان خوبی نداشته و در زمان وزارت وی با آنان به سختی رفتار میشده است. در این بین مستنجد خلیفه هم برخی عملکردهای خود را به ابن هبیره منسوب داشته و بدین ترتیب به ناخرسندی شیعیان از ابن هبیره دامن میزده است و کار بدانجا رسید که ابن هبیره را در مشاهد مقدسه لعن میکردند. شاید همین عوامل باعث شده است که نام این شخصیت، به عنوان پوشاننده فضایل اهل بیت(ع) در قصه مملکت فرزندان امام مهدی(ع) به چشم آید. چنانکه در متن داستان به نقل کمالالدین احمد بن محمد انباری آمده است، شخصیت اصلی قصه مشاهدات خویش را در مجلس وزیر ابن هبیره بازگو نموده و در پایان مجلس، ابن هبیره همگان را از فاش کردن آن داستان برحذر داشته است. از بخش پایانی این قصه و هشدار ابن هبیره، میتوان نتیجه گرفت که برای پردازنده داستان، این تلقی وجود داشته است که از نام این وزیر میتوان با عنوان شخصی بیمهر به اهل بیت(ع) سود جست. | ||
==آثار== | ==آثار== | ||
الافصاح عن معانی الصحاح. این اثر که [[ابن خلکان، احمد بن محمد|ابن خلکان]] آن را مشتمل بر 19 بخش دانسته، در اصل شرح و تفسیری بر [[صحيح البخاري|صحیح بخاری]] و [[صحيح مسلم|صحیح مسلم]] بوده است. چنانکه از منابع متقدم و فهارس نسخ خطی برمیآید، مؤلف باتوجه به گستره آگاهی و نیز علایقش، هنگام برخورد با موضوعات جالب توجه، از هدف اصلی تألیف کتاب عدول کرده و فصولی مجزا را به آن موضوعات فرعی اختصاص داده است، چنانکه بخشی از آن را تفسیر قرآن و علم قرائت تشکیل میدهد و از آنجا که احادیث صحاح را عمدهترین منبع استنباط فروع فقه میدانست، بخشی را هم به فقه تطبیقی مختص گردانید. | الافصاح عن معانی الصحاح. این اثر که [[ابن خلکان، احمد بن محمد|ابن خلکان]] آن را مشتمل بر 19 بخش دانسته، در اصل شرح و تفسیری بر [[صحيح البخاري|صحیح بخاری]] و [[صحيح مسلم|صحیح مسلم]] بوده است. چنانکه از منابع متقدم و فهارس نسخ خطی برمیآید، مؤلف باتوجه به گستره آگاهی و نیز علایقش، هنگام برخورد با موضوعات جالب توجه، از هدف اصلی تألیف کتاب عدول کرده و فصولی مجزا را به آن موضوعات فرعی اختصاص داده است، چنانکه بخشی از آن را تفسیر قرآن و علم قرائت تشکیل میدهد و از آنجا که احادیث صحاح را عمدهترین منبع استنباط فروع فقه میدانست، بخشی را هم به فقه تطبیقی مختص گردانید. | ||
تألیف این کتاب | تألیف این کتاب ـ دست کم بخش مربوط به فقه تطبیقی آن ـ در زمان وزارت وی بوده است. آن قسمت از الافصاح که بیشتر مورد توجه قرار گرفته، همین بخش اخیر است. درباره جایگاه این بخش در مجموعه الافصاح باید گفت که ابن هبیره با رسیدن به حدیث «من یرد الله به خیراً یفقهه فیالدین» به ذکر مسائل فقهی مورد اتفاق و نیز مورد اختلاف در میان علما و فقهای مذاهب اربعه پرداخته است. او با هزینهای هنگفت، بسیاری از علما را از شرق و غرب گرد هم آورد و پس از ترتیب دادن مجالس بحث و گفت و گو به تألیف این کتاب دست یازید. شاید ابن هبیره برای برپا کردن اینگونه محافل، بجز انگیزه علمی ـ فرهنگی، انگیزه سیاسی نیز داشته است، ولی باید اذعان داشت که کاستی منابع درباره هویّت کسانی که در آن نشستها حضور داشتهاند، راه تحقیق درباره هدف برپایی این محافل را سد میکند و در این مورد تنها از نام چند تن از حاضران مجلس، چون [[ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی|ابن جوزی]]، ابن شافع حنبلی، ابن خشّاب نحوی، ابومحمد اشتری مالکی و احتمالاً ابن مارستانیه و ابوحامد احمد بن محمد حنبلی آگاهی داریم. | ||
مؤلف در تبویب کتاب تقریباً سنت مؤلفان پیشین را در ترتیب بخشهای عبادات و معاملات و غیره رعایت کرده است. وی در برخی موارد به آراء فقیهانی که خود صاحب مذهب بودهاند، همچون ابن منذر و ابوعبید قاسم بن سلام نیز نظر داشته است و در پارهای مسائل آراء خود را هم مطرح کرده است. با یک نگاه به نظرهای شخصی مؤلف در کتاب الافصاح، چنین برمیآید که ابن هبیره بیشتر در مباحث عبادات اظهار نظر میکرده است. او در دیدگاههای خود در مسائل مورد اختلاف فقهی، به جانب احتیاط میرفته است و گاه خلاف اجماع عامه و خلاف نظر پیشوایش [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد | |||
مؤلف در تبویب کتاب تقریباً سنت مؤلفان پیشین را در ترتیب بخشهای عبادات و معاملات و غیره رعایت کرده است. وی در برخی موارد به آراء فقیهانی که خود صاحب مذهب بودهاند، همچون ابن منذر و ابوعبید قاسم بن سلام نیز نظر داشته است و در پارهای مسائل آراء خود را هم مطرح کرده است. با یک نگاه به نظرهای شخصی مؤلف در کتاب الافصاح، چنین برمیآید که ابن هبیره بیشتر در مباحث عبادات اظهار نظر میکرده است. او در دیدگاههای خود در مسائل مورد اختلاف فقهی، به جانب احتیاط میرفته است و گاه خلاف اجماع عامه و خلاف نظر پیشوایش [[ابن حنبل، احمد بن محمد|احمد بن حنبل]] حکم کرده است. چنانکه در مورد صلوات بر پیامبر(ص) در تشهد اول نماز، وی به نظر جدید شافعی نزدیک شده و صلوات را اولی دانسته است. همچنین در مواردی حکم غیرمشهور بین حنبلیان را مبنا قرار داده است. برای مثال وی روایتی از احمد بن حنبل را که در آن مُنشِئ سفر (نه کسی که عبوری به جایی رسیده باشد) را که از موارد ابن سبیل دانسته شده است، صحیح میداند، حال آنکه مشهور بین حنبلیان، عدم الحاق آن به مصادیق ابن سبیل است. | |||
باری این اثر به عنوان منبعی کهن و پرمایه در فقه تطبیقی بسیار حایز اهمیت است. این بخش از الافصاح که در نسخ خطی با نامهای الاشراف علی مذاهب الاشراف و اختلاف الائمة العلماء از آن یاد شده توسط محمد راغب طباخ انتشار یافته است. بخشهای دیگر آن به صورت نسخههای خطی در کتابخانههای مختلف جهان موجود است. قسمتهای اصلی آن که منحصراً شرح بر احادیث صحاح است، در کتابخانههای محمودیه نگهداری میشود. همچنین نسخهای از بخشی که در علم قرائت است و با سوره نساء آغاز و به سوره رحمن ختم شده است، در کتابخانه ملی پاریس یافت میشود. همچنین در فهرست کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نسخهای با عنوان القوافی، در ضمن مجموعه شماره 1612 به نام وی ثبت شده است. | باری این اثر به عنوان منبعی کهن و پرمایه در فقه تطبیقی بسیار حایز اهمیت است. این بخش از الافصاح که در نسخ خطی با نامهای الاشراف علی مذاهب الاشراف و اختلاف الائمة العلماء از آن یاد شده توسط محمد راغب طباخ انتشار یافته است. بخشهای دیگر آن به صورت نسخههای خطی در کتابخانههای مختلف جهان موجود است. قسمتهای اصلی آن که منحصراً شرح بر احادیث صحاح است، در کتابخانههای محمودیه نگهداری میشود. همچنین نسخهای از بخشی که در علم قرائت است و با سوره نساء آغاز و به سوره رحمن ختم شده است، در کتابخانه ملی پاریس یافت میشود. همچنین در فهرست کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نسخهای با عنوان القوافی، در ضمن مجموعه شماره 1612 به نام وی ثبت شده است. | ||
==آثار منتسب== | ==آثار منتسب== | ||
خط ۱۰۱: | خط ۱۰۱: | ||
==وابستهها== | ==وابستهها== | ||
{{وابستهها}} | {{وابستهها}} | ||
[[إختلاف الأئمة العلماء]] | |||
[[رده:زندگینامه]] | [[رده:زندگینامه]] | ||
[[رده:مقالات بازبینی | [[رده:مقالات بازبینی شده2 خرداد 1402]] | ||
[[رده:فاقد کد پدیدآور]] | [[رده:فاقد کد پدیدآور]] | ||
[[رده:مقالات نوشته شده خرداد 1402 فاضل گرنهزاده]] | [[رده:مقالات نوشته شده خرداد 1402 فاضل گرنهزاده]] |