پرش به محتوا

أدب الكاتب: تفاوت میان نسخه‌ها

۳۷ بایت اضافه‌شده ،  ‏۱۹ فوریهٔ ۲۰۲۳
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۲۸: خط ۲۸:


==ساختار==
==ساختار==
کتاب، مشتمل بر مقدمه‌اى مختصر به قلم محقق<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?viewType=html ر.ک: مقدمه تحقیق، ص1]</ref>، آقاى [[دالی، محمد|محمد الدّالى]]، مقدمه مؤلف<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=5&viewType=html ر.ک: مقدمه مؤلف، ص5]</ref> و چهار بخش اصلى با عناوین «کتاب المعرفة<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=21&viewType=html ر.ک: متن کتاب، ص21]</ref>»، «کتاب تقویم اليد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=213&viewType=html ر.ک: همان، ص213]</ref>»، «کتاب تقویم اللسان<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=307&viewType=html ر.ک: همان، ص307]</ref>» و «کتاب الابنية<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=433&viewType=html ر.ک: همان، ص433]</ref>» است و هر بخش، خود، مشتمل بر ابواب متعددى است.
کتاب، مشتمل بر مقدمه‌اى مختصر به قلم محقق<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?viewType=html ر.ک: مقدمه تحقیق، ص1]</ref>، آقاى [[بلطه، محمد الدالی|محمد الدّالى]]، مقدمه مؤلف<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=5&viewType=html ر.ک: مقدمه مؤلف، ص5]</ref> و چهار بخش اصلى با عناوین «کتاب المعرفة<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=21&viewType=html ر.ک: متن کتاب، ص21]</ref>»، «کتاب تقویم اليد<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=213&viewType=html ر.ک: همان، ص213]</ref>»، «کتاب تقویم اللسان<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=307&viewType=html ر.ک: همان، ص307]</ref>» و «کتاب الابنية<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=433&viewType=html ر.ک: همان، ص433]</ref>» است و هر بخش، خود، مشتمل بر ابواب متعددى است.


==گزارش محتوا==
==گزارش محتوا==
مقدمه «ادب الكاتب»، از جهت تصویر يأس‌انگیزى كه [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتيبه]] از جامعه فرهنگى عهد خویش به دست مى‌دهد، بسيار مفيد و ارزش‌مند است. تقريبا هيچ صنفى از جامعه فرهنگى از قلم تيز او در این مقدمه، مصون نمانده است. وى، در آغاز، از روى‌گردانى و گريز مردم از «ادب» انتقاد مى‌كند ولى وزير ابومحسن؛ يعنى ابن خاقان، را از این رذيله بركنار مى‌داند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=9&viewType=html ر.ک: همان، ص9]</ref> و...
مقدمه «ادب الكاتب»، از جهت تصویر يأس‌انگیزى كه [[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتيبه]] از جامعه فرهنگى عهد خویش به دست مى‌دهد، بسيار مفيد و ارزش‌مند است. تقريبا هيچ صنفى از جامعه فرهنگى از قلم تيز او در این مقدمه، مصون نمانده است. وى، در آغاز، از روى‌گردانى و گريز مردم از «ادب» انتقاد مى‌كند ولى وزير ابومحسن؛ يعنى ابن خاقان، را از این رذيله بركنار مى‌داند<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=9&viewType=html ر.ک: همان، ص9]</ref> و...
وى، در ادامه معلومات و فضايل و آن‌گاه صفاتى را برمى‌شمرد كه هر كاتب هوشمند و چيره‌دستى بايد از آنها برخوردار باشد.
وى، در ادامه معلومات و فضايل و آن‌گاه صفاتى را برمى‌شمرد كه هر كاتب هوشمند و چيره‌دستى بايد از آنها برخوردار باشد.
[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتيبه]]، در مقدمه کتاب، این مقدمات را برای خواننده «ادب الكاتب» لازم مى‌شمرد:
[[ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم|ابن قتيبه]]، در مقدمه کتاب، این مقدمات را برای خواننده «ادب الكاتب» لازم مى‌شمرد:
# اطلاعات كلى از صرف و نحو؛
# اطلاعات كلى از صرف و نحو؛
خط ۳۹: خط ۴۱:
# اخبار و حكايات و شايد اندكى تاريخ<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=14&viewType=html ر.ک: همان، ص14]</ref>؛
# اخبار و حكايات و شايد اندكى تاريخ<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=14&viewType=html ر.ک: همان، ص14]</ref>؛
# اخلاق نیک، عقل و قريحه كه زبان شيوا بدون آنها بى‌حاصل است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=14&viewType=html ر.ک: همان]</ref>.
# اخلاق نیک، عقل و قريحه كه زبان شيوا بدون آنها بى‌حاصل است<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=14&viewType=html ر.ک: همان]</ref>.
بنا بر اين، وى، آشنايى با دانش رياضى و هندسه، فقه و حديث، اخبار و تاريخ را برای كاتب ضرورى مى‌داند و پيش از آموختن ادبِ زبانى، كسب ادب نفسانى را توصيه مى‌كند و پاک‌دامنى و بردبارى و فروتنى را لازمه تعهد شغل دبيرى مى‌داند.
بنا بر اين، وى، آشنايى با دانش رياضى و هندسه، فقه و حديث، اخبار و تاريخ را برای كاتب ضرورى مى‌داند و پيش از آموختن ادبِ زبانى، كسب ادب نفسانى را توصيه مى‌كند و پاک‌دامنى و بردبارى و فروتنى را لازمه تعهد شغل دبيرى مى‌داند.  
 
ادب الكاتب مشتمل است بر  
ادب الكاتب مشتمل است بر  
# کتاب المعرفة، در شرح و توضيح كلمات دشوار<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=21&viewType=html ر.ک: متن کتاب، ص21]</ref>؛
# کتاب المعرفة، در شرح و توضيح كلمات دشوار<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=21&viewType=html ر.ک: متن کتاب، ص21]</ref>؛
خط ۴۵: خط ۴۸:
# کتاب تقویم اللسان، در قرائت و تلفظ صحيح كلمات و تركيبات<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=307&viewType=html ر.ک: همان، ص307]</ref>؛
# کتاب تقویم اللسان، در قرائت و تلفظ صحيح كلمات و تركيبات<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=307&viewType=html ر.ک: همان، ص307]</ref>؛
# کتاب الابنية، در باب اشتقاق فعل و اسم<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=433&viewType=html ر.ک: همان، ص433]</ref>.
# کتاب الابنية، در باب اشتقاق فعل و اسم<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=433&viewType=html ر.ک: همان، ص433]</ref>.
هر یک از این بخش‌ها به ابوابى تقسيم شده كه مجموع آنها به 209 باب مى‌رسد.
هر یک از این بخش‌ها به ابوابى تقسيم شده كه مجموع آنها به 209 باب مى‌رسد.  
برخى عناوین ابواب کتاب المعرفة  
 
«باب معرفة ما يضعه الناس غير موضعه<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=21&viewType=html ر.ک: همان، ص21]</ref>»، «باب تأویل ما جاء مثنّى في مستعمل الكلام<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=41&viewType=html ر.ک: همان، ص41]</ref>»، «باب ما يستعمل من الدعاء في الكلام<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=48&viewType=html ر.ک: همان، ص48]</ref>»، «باب اصول اسماء الناس<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=67&viewType=html ر.ک: همان، ص67]</ref>»، «باب معرفة ما في السماء و النجوم و الازمان و الرياح<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=85&viewType=html ر.ک: همان، ص 85]</ref>»، «باب النبات<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=98&viewType=html ر.ک: همان، ص98]</ref>» و...
برخى عناوین ابواب کتاب المعرفة
برخى عناوین ابواب کتاب تقویم اليد  
 
«باب إقامة الهجاء<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=213&viewType=html ر.ک: همان، ص213]</ref>»، «باب الف الوصل في الاسماء<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=215&viewType=html ر.ک: همان، ص215]</ref>»، «باب الالف و اللام للتعريف<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=218&viewType=html ر.ک: همان، ص218]</ref>»، «باب الف الفصل<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=219&viewType=html ر.ک: همان، ص219]</ref>»، «باب حذف الالفات من الاسماء و اثباتها<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=228&viewType=html ر.ک: همان، ص228]</ref>ا»، «باب‌هاء التأنيث<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=244&viewType=pdf ر.ک: همان، ص244]</ref>» و...
«باب معرفة ما يضعه الناس غير موضعه<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=21&viewType=html ر.ک: همان، ص21]</ref>»، «باب تأویل ما جاء مثنّى في مستعمل الكلام<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=41&viewType=html ر.ک: همان، ص41]</ref>»، «باب ما يستعمل من الدعاء في الكلام<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=48&viewType=html ر.ک: همان، ص48]</ref>»، «باب اصول اسماء الناس<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=67&viewType=html ر.ک: همان، ص67]</ref>»، «باب معرفة ما في السماء و النجوم و الازمان و الرياح<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=85&viewType=html ر.ک: همان، ص 85]</ref>»، «باب النبات<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=98&viewType=html ر.ک: همان، ص98]</ref>» و...  
 
برخى عناوین ابواب کتاب تقویم اليد
 
«باب إقامة الهجاء<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=213&viewType=html ر.ک: همان، ص213]</ref>»، «باب الف الوصل في الاسماء<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=215&viewType=html ر.ک: همان، ص215]</ref>»، «باب الالف و اللام للتعريف<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=218&viewType=html ر.ک: همان، ص218]</ref>»، «باب الف الفصل<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=219&viewType=html ر.ک: همان، ص219]</ref>»، «باب حذف الالفات من الاسماء و اثباتها<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=228&viewType=html ر.ک: همان، ص228]</ref>ا»، «باب‌هاء التأنيث<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=244&viewType=pdf ر.ک: همان، ص244]</ref>» و...  
 
برخى عناوین ابواب کتاب تقویم اللسان  
برخى عناوین ابواب کتاب تقویم اللسان  
«باب الحرفين اللذين يتقاربان في اللفظ و في المعنى و يلتبسان...<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=307&viewType=pdf ر.ک: همان، ص 307]</ref>»، «باب الحروف التى تتقارب الفاظها و تختلف معانيها<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=322&viewType=pdf ر.ک: همان، ص322]</ref>»، «باب الافعال<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=344&viewType=pdf ر.ک: همان، ص344]</ref>»، «باب ما يهمز من الاسماء و الافعال و العوام تبدل الهمزه فيه او تسقطها <ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=369&viewType=pdf ر.ک: همان، ص369]</ref>و...» و...
پ
 
«باب الحرفين اللذين يتقاربان في اللفظ و في المعنى و يلتبسان...<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=307&viewType=pdf ر.ک: همان، ص 307]</ref>»، «باب الحروف التى تتقارب الفاظها و تختلف معانيها<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=322&viewType=pdf ر.ک: همان، ص322]</ref>»، «باب الافعال<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=344&viewType=pdf ر.ک: همان، ص344]</ref>»، «باب ما يهمز من الاسماء و الافعال و العوام تبدل الهمزه فيه او تسقطها <ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=369&viewType=pdf ر.ک: همان، ص369]</ref>و...» و...  
 
کتاب الابنية در دو بخش تنظيم شده است به شرح زير  
کتاب الابنية در دو بخش تنظيم شده است به شرح زير  
# ابنية الافعال و معانى ابنية الافعال<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=433&viewType=pdf ر.ک: همان، ص 433]</ref>؛
# ابنية الافعال و معانى ابنية الافعال<ref>[https://noorlib.ir/book/view/10144?sectionNumber=2&pageNumber=433&viewType=pdf ر.ک: همان، ص 433]</ref>؛
خط ۶۷: خط ۷۸:
# «شرح ادب الكاتب»، جواليقى.
# «شرح ادب الكاتب»، جواليقى.
و...
و...
مختصر این کتاب، توسط طاهر الجزائرى با عنوان «تلخيص ادب الكاتب»، در قاهره (1339ق / 1920م) منتشر شده است.
مختصر این کتاب، توسط طاهر الجزائرى با عنوان «تلخيص ادب الكاتب»، در قاهره (1339ق / 1920م) منتشر شده است.
مقدمه «ادب الكاتب» را، «لوكنت» به فرانسه ترجمه كرده است.
مقدمه «ادب الكاتب» را، «لوكنت» به فرانسه ترجمه كرده است.
نسخه حاضر در برنامه، مشتمل بر پاورقى‌هاى محقق و فهرست‌هاى زير مى‌باشد:
نسخه حاضر در برنامه، مشتمل بر پاورقى‌هاى محقق و فهرست‌هاى زير مى‌باشد:
فهرست ابواب کتاب، آيات قرآن كريم، احاديث نبوى، أمثال، لغات، اعلام، شهرها و جاى‌ها، كلمات معرّب شده عجمى، کتاب‌ها، شواهد شعرى و رجزى و فهرست منابع و مآخذ تحقيق.
فهرست ابواب کتاب، آيات قرآن كريم، احاديث نبوى، أمثال، لغات، اعلام، شهرها و جاى‌ها، كلمات معرّب شده عجمى، کتاب‌ها، شواهد شعرى و رجزى و فهرست منابع و مآخذ تحقيق.