اغتنام الفوائد في التنبيه علي معاني قواعد العقائد للغزالي: تفاوت میان نسخه‌ها

'''اغتنام الفوائد علی معانی القواعد العقائد للغزالی'''، اثر احمد بن محمد بن عیسی فاسی زروق مالکی (متوفی 899ق)، شرحی است بر بخش «قواعد العقائد» کتاب «احیاء علوم الدین» غزالی (450- 505ق).

«إحياء علوم الدين»، کتابى است جامع در معارف اسلامى و عرفانى، اثر امام محمد غزالى طوسى (450 - 505)، عالم و متفكر بزرگ اسلامى است. این اثر، تنها کتابى است كه تقریباً همه علوم مسلمانان را به‌صورت متداخل، نه به‌صورت مجزا و منفصل، دربر داشته و یک اسلام تام الاصول را به تصویر مى‌كشد که به هيچ گروه يا فرقه‌اى گرايش ندارد و در هيچ‌یک از حوزه‌هاى علوم اسلامى نيز اسير و محبوس نيست؛ با آنكه غزالى، خود در عقايد، اشعرى و در فروع، شافعى و در بينش، صوفى بوده است. این اثر، دارای چهار ربع عبادات، عادات، مهلکات و منجیات می‌باشد. ربع عبادات، درباره آداب و دقايق سنن و اسرار معانى عبادات بوده و از ده کتاب تشكيل شده است كه یکی از این کتاب‌ها، «قواعد العقايد» است<ref>ر.ک: بی‌نام، ویکی‌نور</ref>.

برخی از بخش‌های کتاب احیاء به نام‌های «قواعد العقائد» و «الرسالة القدسیة المسماة بقواعد العقائد»، به‌طور مستقل چاپ شده است و شرح‌هایی بر آنها نوشته شده است<ref> بدوی، عبدالرحمن، ص89-92 و307-308</ref> و <ref> شمس‌الدین، احمد، ص29</ref>. «اغتنام الفوائد علی معانی القواعد العقائد للغزالی» یکی از آنهاست.

این کتاب، بخشی از کتاب «احیاء علوم الدین» غزالی است که نگارنده آن را اعتقادنامه خویش تلقی می‌کند. غزالی هر چند اشعری بود، اما در این کتاب، مسائل کلامی اشاعره را نه مرتب بیان کرده و نه یک‌دست. بیانات او گاهی آسان و گاهی دشوار است و خلاصه بیان او نابرابر و غیرمساوی و در نوسان است. او می‌گوید: رساله را برای عامه مسلمانان می‌نویسد و می‌خواهد همه در حوزه «علم معامله» باشد که مردم عامی و مسلمان معتقد با آن سر و کار دارند، ولی گاه رشته کلام از دست او به‌در می‌رود و به «علم مکاشفه» می‌پردازد و پس‌ازآن که مطالبی والا ولی درعین‌حال دشوار و دور از فهم عوام نوشت، به خود می‌آید و می‌گوید: «اینک به علم معامله برگردیم» ولی باز هم پس از چند صفحه عنان کلام و سیاق بحث را فراموش می‌کند<ref>بی‌نام، گیسوم</ref>.